ಹಸಿದ ಮಗು ಊಟ ಬರುವವರೆಗೆ ಯಾರ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಸಿವು ಮೊದಲು ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಮಾತನ್ನು ಬಹಳ ಕಠಿಣ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ಣಯ ಇದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ತ್ಯಜೇತ್ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋ ಮಹಿಲಾಂ ಸಪುತ್ರಾಂ ಖಾದೇತ್ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾ ಭುಜಗೀ ಸ್ವಮಂಡಮ್
ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ ಕಿಂ ನ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ ಕ್ಷೀಣಾ ನರಾ ನಿಷ್ಕರುಣಾ ಭವಂತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
त्यजेत्क्षुधार्तो महिलां सपुत्रां खादेत्क्षुधार्ता भुजगी स्वमण्डम्
बुभुक्षितः किं न करोति पापं क्षीणा नरा निष्करुणा भवन्ति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
tyajetkṣudhārto mahilāṃ saputrāṃ khādetkṣudhārtā bhujagī svamaṇḍam
bubhukṣitaḥ kiṃ na karoti pāpaṃ kṣīṇā narā niṣkaruṇā bhavanti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತ್ಯಜೇತ್ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋ (त्यजेत्क्षुधार्तो, tyajetkṣudhārto) = ಬಿಡಬಹುದು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದವನು (ತ್ಯಜೇತ್ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಃ) (a man pained by hunger may abandon (tyajet kshudhartah))
- ಮಹಿಲಾಂ (महिलां, mahilāṃ) = ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು (his wife)
- ಸಪುತ್ರಾಂ (सपुत्रां, saputrāṃ) = ಮಗನ ಸಹಿತ (together with her son)
- ಖಾದೇತ್ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾ (खादेत्क्षुधार्ता, khādetkṣudhārtā) = ತಿನ್ನಬಹುದು ಹಸಿದ (ಖಾದೇತ್ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾ) (may eat, when pained by hunger (khadet kshudharta))
- ಭುಜಗೀ (भुजगी, bhujagī) = ಹೆಣ್ಣು ಹಾವು (a female snake)
- ಸ್ವಮಂಡಮ್ (स्वमण्डम्, svamaṇḍam) = ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು (her own eggs)
- ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ (बुभुक्षितः, bubhukṣitaḥ) = ಹಸಿದವನು (a hungry man)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಯಾವ (what)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಕರೋತಿ (करोति, karoti) = ಮಾಡುತ್ತಾನೆ (does)
- ಪಾಪಂ (पापं, pāpaṃ) = ಪಾಪವನ್ನು (wrong)
- ಕ್ಷೀಣಾ (क्षीणा, kṣīṇā) = ಕ್ಷೀಣರಾದ (the worn down)
- ನರಾ (नरा, narā) = ಜನರು (people)
- ನಿಷ್ಕರುಣಾ (निष्करुणा, niṣkaruṇā) = ಕರುಣೆ ಇಲ್ಲದವರು (without pity)
- ಭವಂತಿ (भवन्ति, bhavanti) = ಆಗುತ್ತಾರೆ (become)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದವನು ಮಗನ ಜೊತೆ ಇರುವ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೂ ಬಿಡಬಹುದು. ಹಸಿದ ಹೆಣ್ಣು ಹಾವು ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ತಿನ್ನಬಹುದು. ಹಸಿದವನು ಯಾವ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷೀಣರಾದ ಜನರು ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
A man worn down by hunger may leave even a wife who has a son with her. A hungry she-snake may eat her own eggs. What wrong will a hungry man not do. People who are wasted grow pitiless.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಹಾವು ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆ. ಅದು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೇಳಿಕೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ, ಇದು ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯ ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರ.
That a snake eats her own eggs is a popular belief that often appears in Sanskrit poetry. It need not be taken as a statement of biology. It is only an image used for comparison.
ಇದು ಹಸಿದವರನ್ನು ದೂರುವ ಶ್ಲೋಕವಲ್ಲ. ಹಸಿವು ಮನುಷ್ಯನ ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವ ಮಾತು. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕ್ಷೀಣ ಎಂಬ ಪದವೇ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
This is not a verse that blames the hungry. It explains how hunger shrinks a person’s goodness. The word for wasted in the last line shows this.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 172. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 172. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಸಿವು, ನಿದ್ರೆ ಇಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿ, ಆತಂಕ, ಇವು ಯಾವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕಠೋರ ಮಾತಿಗೆ ತಳ್ಳಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅರಿತರೆ ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ.
Hunger, a night shift without sleep, worry: these can push even a good person to harsh words. Knowing this softens our judgement of others a little.
ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೂಡ. ಯಾರೂ ಹಸಿದಿರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಕರುಣೆ ಉಳಿಯಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
It has another side for society too. Seeing that no one stays hungry can be taken as also helping their compassion to last.

