ಒಂದೇ ಮನೆಗೆ ಬರುವ ನಾಲ್ವರನ್ನು ನಾವು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಮಾತನಾಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಗೆಳೆಯರೊಡನೆ ನಗುತ್ತೇವೆ. ಅಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕ ದಾರಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ.
ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಅದನ್ನೇ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಜನರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಉಪಾಯಗಳಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಉತ್ತಮಂ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಶೂರಂ ಭೇದೇನ ಯೋಜಯೇತ್
ನೀಚಮಲ್ಪಪ್ರದಾನೇನ ಇಷ್ಟಂ ಧರ್ಮೇಣ ಯೋಜಯೇತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
उत्तमं प्रणिपातेन शूरं भेदेन योजयेत्
नीचमल्पप्रदानेन इष्टं धर्मेण योजयेत्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
uttamaṃ praṇipātena śūraṃ bhedena yojayet
nīcamalpapradānena iṣṭaṃ dharmeṇa yojayet
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಉತ್ತಮಂ (उत्तमं, uttamaṃ) = ಉತ್ತಮನನ್ನು (the noble person)
- ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ (प्रणिपातेन, praṇipātena) = ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದರಿಂದ, ವಿನಯದಿಂದ (by bowing, by humility)
- ಶೂರಂ (शूरं, śūraṃ) = ಶೂರನನ್ನು (the brave man)
- ಭೇದೇನ (भेदेन, bhedena) = ಭೇದದಿಂದ, ಒಡಕು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಉಪಾಯದಿಂದ (by division)
- ಯೋಜಯೇತ್ (योजयेत्, yojayet) = ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು (one should win over)
- ನೀಚಮಲ್ಪಪ್ರದಾನೇನ (नीचमल्पप्रदानेन, nīcamalpapradānena) = ನೀಚನನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ (ನೀಚಂ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಪ್ರದಾನೇನ) (the petty person by a small gift)
- ಇಷ್ಟಂ (इष्टं, iṣṭaṃ) = ಇಷ್ಟನನ್ನು, ಪ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು (the one held dear)
- ಧರ್ಮೇಣ (धर्मेण, dharmeṇa) = ಧರ್ಮದಿಂದ, ನ್ಯಾಯದ ನಡೆಯಿಂದ (by righteousness)
- ಯೋಜಯೇತ್ (योजयेत्, yojayet) = ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು (one should win over)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಉತ್ತಮನನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ಶೂರನನ್ನು ಭೇದದ ಉಪಾಯದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ನೀಚ ಮನಸ್ಸಿನವನನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ಪ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು ಧರ್ಮದ ನಡೆಯಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Win over the noble by humility, the brave by division, the petty by a small gift, and the one you hold dear by righteousness.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ನೀಚ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಸಣ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನ ನಡವಳಿಕೆಯವನು ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಭೇದ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಡಕು ಮೂಡಿಸುವುದು. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜನೀತಿಯ ಉಪಾಯಗಳ ಭಾಷೆ.
We read nicha here as a person of petty conduct, not by birth. Bheda means sowing division in the other camp. This is the language of old statecraft.
ಕೊನೆಯ ಪದ ಇಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟವಾದವನು, ಪ್ರಿಯನು ಎಂದು ನಾವು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಪದದ ಭಾವ ಪೂರ್ತಿ ಖಚಿತವಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಉಪಾಯ ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
We take the last word ishta to mean the one held dear. The sense of that word is not wholly certain, but it is plain that the fourth means is dharma.
ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಶೂರಂ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಂ ಪದಗಳ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಮಸುಕಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಅದು ಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಸೇರಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
In the printed scan the final anusvara of the words shuram and ishtam is not visible. We have read it in, since the grammar needs it, so the reading may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 158. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 158. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೇರ ಮಾತು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಧಾಟಿಯ ಸಲಹೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
When guiding students, one needs encouragement and another a straight word. The verse reminds us that one style of advice does not suit everyone.
ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಜನರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಲೆ ಎಂದು ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾದವರನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಏಕೈಕ ದಾರಿ ನ್ಯಾಯದ ನಡೆ ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಳಿಯುವುದು.
But it need not be read as an art of handling people. In our relationships today, the last line lasts longest: the one you hold dear is won by righteous conduct.

