ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳು ಬಂದು ಅಯ್ಯೋ ಪಾಪ ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಆ ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಒಂದು ಮನುಷ್ಯನ ಹಲವು ಮುಖಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಎರಡು ಉದ್ದ ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ ಇದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವೃತ್ತಿಂ ಸ್ವಾಂ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ ಹೃದಿ ಶುಚಂ ಧತ್ತೇಽನುಕಂಪೋಕ್ತಿಭಿರ್ವ್ಯಕ್ತಂ ನಿಂದತಿ ಯೋಗ್ಯತಾಂ ಮಿತಮತಿಃ ಕುರ್ವನ್ಸ್ತುತೀರಾತ್ಮನಃ
ಗರ್ಹ್ಯೋಪಾಯನಿಷೇವಣಂ ಕಥಯತಿ ಸ್ಥಾಸ್ನುಂ ವದನ್ವ್ಯಾಪದಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದುಃಖಮರುಂತುದಾಂ ವಿತನುತೇ ಪೀಡಾಂ ಜನಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
वृत्तिं स्वां बहु मन्यते हृदि शुचं धत्तेऽनुकम्पोक्तिभिर्व्यक्तं निन्दति योग्यतां मितमतिः कुर्वन्स्तुतीरात्मनः
गर्ह्योपायनिषेवणं कथयति स्थास्नुं वदन्व्यापदं श्रुत्वा दुःखमरुंतुदां वितनुते पीडां जनः प्राकृतः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vṛttiṃ svāṃ bahu manyate hṛdi śucaṃ dhatte’nukampoktibhirvyaktaṃ nindati yogyatāṃ mitamatiḥ kurvanstutīrātmanaḥ
garhyopāyaniṣevaṇaṃ kathayati sthāsnuṃ vadanvyāpadaṃ śrutvā duḥkhamaruṃtudāṃ vitanute pīḍāṃ janaḥ prākṛtaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವೃತ್ತಿಂ ಸ್ವಾಂ (वृत्तिं स्वां, vṛttiṃ svāṃ) = ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು (his own livelihood)
- ಬಹು ಮನ್ಯತೇ (बहु मन्यते, bahu manyate) = ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ (prizes highly)
- ಹೃದಿ ಶುಚಂ (हृदि शुचं, hṛdi śucaṃ) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು (grief in the heart)
- ಧತ್ತೇಽನುಕಂಪೋಕ್ತಿಭಿರ್ವ್ಯಕ್ತಂ (धत्तेऽनुकम्पोक्तिभिर्व्यक्तं, dhatte’nukampoktibhirvyaktaṃ) = ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ಅನುಕಂಪದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅದು ಹೊರಬೀಳುತ್ತದೆ (bears, and it shows in words of pity)
- ನಿಂದತಿ ಯೋಗ್ಯತಾಂ (निन्दति योग्यतां, nindati yogyatāṃ) = ಇತರರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ (disparages others’ worth)
- ಮಿತಮತಿಃ (मितमतिः, mitamatiḥ) = ಸೀಮಿತ ಬುದ್ಧಿಯವನು (of narrow mind)
- ಕುರ್ವನ್ಸ್ತುತೀರಾತ್ಮನಃ (कुर्वन्स्तुतीरात्मनः, kurvanstutīrātmanaḥ) = ತನ್ನನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ (while praising himself)
- ಗರ್ಹ್ಯೋಪಾಯನಿಷೇವಣಂ ಕಥಯತಿ (गर्ह्योपायनिषेवणं कथयति, garhyopāyaniṣevaṇaṃ kathayati) = ಇತರರು ನಿಂದ್ಯ ದಾರಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ (says that others use base means)
- ಸ್ಥಾಸ್ನುಂ (स्थास्नुं, sthāsnuṃ) = ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವಂತೆ (as if lasting)
- ವದನ್ವ್ಯಾಪದಂ (वदन्व्यापदं, vadanvyāpadaṃ) = ವಿಪತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ (calling it a calamity)
- ಶ್ರುತ್ವಾ (श्रुत्वा, śrutvā) = ಕೇಳಿ (having heard)
- ದುಃಖಮರುಂತುದಾಂ (दुःखमरुंतुदां, duḥkhamaruṃtudāṃ) = ದುಃಖವನ್ನು, ಮರ್ಮ ಚುಚ್ಚುವ (the grief, the piercing)
- ವಿತನುತೇ ಪೀಡಾಂ (वितनुते पीडां, vitanute pīḍāṃ) = ನೋವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ (spreads the pain)
- ಜನಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ (जनः प्राकृतः, janaḥ prākṛtaḥ) = ಸಾಮಾನ್ಯ, ಕೀಳು ಮನುಷ್ಯ (the common, base fellow)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕೀಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೊತ್ತಂತೆ ಅನುಕಂಪದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಇತರರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ನಿಂದ್ಯ ದಾರಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ಉಳಿಯುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದರೆ ಮರ್ಮ ಚುಚ್ಚುವ ನೋವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಾಲುಗಳ ಕೆಲವು ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಓದಬಹುದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The petty fellow prizes his own livelihood highly. He seems to carry grief in his heart and it comes out as words of pity. Praising himself, he openly belittles the worth of others. He says they have taken to base means and speaks of their trouble as if it will last. Hearing of sorrow, he spreads a piercing pain. A few words in these lines can be read slightly differently.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅನುಕಂಪೋಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅಯ್ಯೋ ಪಾಪ ಎನ್ನುವ ಮಾತು. ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಕರುಣೆಯ ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆಯೂ ತಿರಸ್ಕಾರ ಇರಬಹುದು ಎಂದು. ಅದು ಅವನ ಒಳಗಿನ ದುಃಖದಂತೆ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Anukampokti means words like what a pity. The verse says there can be contempt behind a word of compassion, dressed as inner sorrow.
ಪ್ರಾಕೃತ ಜನ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಕೀಳು ಸಂಸ್ಕಾರದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಅರುಂತುದ ಎಂದರೆ ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚುವ ಎಂದು ಕೋಶಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪದಗಳ ಓದು ಖಚಿತವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಾವು ಸ್ಥೂಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Prakrita jana means a common person of low refinement. Arumtuda is given by dictionaries as piercing the tender spot. Since the reading of a few words is not certain, we have given the broad sense.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 61. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 61. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನೋವಿನಲ್ಲಿರುವವರ ಬಳಿ ಹೋದಾಗ ನಮ್ಮ ಮಾತು ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದು ನಮಗೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅನುಕಂಪ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದರೆ ಸರಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲು ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಅನುಕಂಪವಲ್ಲ.
When we visit someone in pain, we should ask ourselves whom our words are about. If the pity is about them, well and good. If it serves to show ourselves off, it is not pity.
ರೋಗಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯರು ಹೇಳುವ ಮಾತಿನಲ್ಲೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯ ಹೇಳಬೇಕು, ಆದರೆ ತನ್ನ ಜಾಣತನ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಭಯ ಹರಡಬಾರದು.
This applies to what a doctor tells a patient’s family too. The truth must be told, but fear should not be spread to display one’s own cleverness.