ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೂತಗನ್ನಡಿಯನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಕಾಗದವನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಪ್ರಯೋಗ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೆನಪಿರುತ್ತದೆ. ಗಾಜಿಗೆ ಜೀವವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಬಿಸಿಲು ತಾಗಿದರೆ ಬೆಂಕಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಈ ಆರ್ಯಾ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಪುರಾತನ ಕಾವ್ಯದ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಮಣಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯದಚೇತನೋಽಪಿ ಪಾದೈಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಜ್ವಲತಿ ಸವಿತುರಿನಕಾಂತಃ
ತತ್ತೇಜಸ್ವೀ ಪುರುಷಃ ಪರಕೃತವಿಕೃತಿಂ ಕಥಂ ಸಹತೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यदचेतनोऽपि पादैः स्पृष्टः प्रज्वलति सवितुरिनकान्तः
तत्तेजस्वी पुरुषः परकृतविकृतिं कथं सहते
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yadacetano’pi pādaiḥ spṛṣṭaḥ prajvalati saviturinakāntaḥ
tattejasvī puruṣaḥ parakṛtavikṛtiṃ kathaṃ sahate
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯದಚೇತನೋಽಪಿ (यदचेतनोऽपि, yadacetano’pi) = ಯತ್ ಅಚೇತನಃ ಅಪಿ: ಯಾವ ನಿರ್ಜೀವವೂ ಸಹ (since even the lifeless)
- ಪಾದೈಃ (पादैः, pādaiḥ) = ಕಿರಣಗಳಿಂದ, ಅಥವಾ ಪಾದಗಳಿಂದ (by the rays, or by the feet)
- ಸ್ಪೃಷ್ಟಃ (स्पृष्टः, spṛṣṭaḥ) = ಮುಟ್ಟಿದಾಗ (when touched)
- ಪ್ರಜ್ವಲತಿ (प्रज्वलति, prajvalati) = ಉರಿದು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (bursts into flame)
- ಸವಿತುರಿನಕಾಂತಃ (सवितुरिनकान्तः, saviturinakāntaḥ) = ಸವಿತುಃ ಇನಕಾಂತಃ: ಸೂರ್ಯನ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಮಣಿ (the sun-stone of the sun)
- ತತ್ತೇಜಸ್ವೀ (तत्तेजस्वी, tattejasvī) = ತತ್ ತೇಜಸ್ವೀ: ಹಾಗಿರುವಾಗ ತೇಜಸ್ವಿ (then the spirited man)
- ಪುರುಷಃ (पुरुषः, puruṣaḥ) = ಮನುಷ್ಯ (person)
- ಪರಕೃತವಿಕೃತಿಂ (परकृतविकृतिं, parakṛtavikṛtiṃ) = ಬೇರೆಯವರು ಮಾಡಿದ ವಿಕಾರವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಅವಮಾನವನ್ನು (the injury done by another)
- ಕಥಂ (कथं, kathaṃ) = ಹೇಗೆ (how)
- ಸಹತೇ (सहते, sahate) = ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ (does he bear)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿರ್ಜೀವವಾದ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಮಣಿಯೂ ಸೂರ್ಯನ ಪಾದಗಳಿಂದ, ಅಂದರೆ ಕಿರಣಗಳಿಂದ, ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಉರಿದು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ತೇಜಸ್ವಿ ಮನುಷ್ಯ ಬೇರೆಯವರು ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Even the lifeless sun-stone bursts into flame when touched by the feet, that is the rays, of the sun. How then would a spirited man bear an injury done to him by another?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಪಾದ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾಲು ಮತ್ತು ಕಿರಣ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಎಂಬುದು ಬಿಸಿಲು ತಾಗಿದಾಗ ಬೆಂಕಿ ಕಾರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾವ್ಯ ನಂಬುವ ಒಂದು ಮಣಿ. ಇದು ಕಾವ್ಯದ ನಂಬಿಕೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲ.
The word pada means both foot and ray. The sun-stone is a gem which poetry believes spits fire when sunlight touches it. This is a poetic belief and not a scientific claim.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಪದ ವಿಕೃತಿ ಎಂದಿದೆ, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿಕೃತಿ ಎಂದಿತ್ತು. ನಾವು ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The printed page reads vikriti in the last line, and its footnote glosses it as insult. The digital text had nikriti. We have followed the printed book.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 79. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 79. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗೆ ಬಿಸಿ ಏರುವುದು ಸಹಜ. ಆ ಬಿಸಿಯನ್ನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಕ್ಲಿನಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ವೈದ್ಯರು ಅದನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಗಮನಿಸಿ ರೋಗಿಯ ಕಡೆ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.
It is natural to feel heat inside after an insult. The question is what we do with it. A doctor who hears a harsh word in the clinic may simply note it and carry on with the patient.
ಶ್ಲೋಕ ಕೋಪವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವಂತೆ ತೋರಿದರೂ ಅದು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಮಾತು. ಸೇಡು ತೀರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
The verse may seem to admire anger, but it speaks of self-respect. It does not say revenge must be taken.