ಊರಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ದೇಣಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ಜ್ಞಾನಿ, ಉದಾರಿ, ಸಜ್ಜನ ಎಂದೆಲ್ಲ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಹೊಗಳುವವರು ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹೊರಟಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಲೋಕರೀತಿಯನ್ನು ಮೂರು ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚುಚ್ಚನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರೆವು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯಥಾ ವಿಹಂಗಾಸ್ತರುಮಾಶ್ರಯಂತಿ ನದ್ಯೋ ಯಥಾ ಸಾಗರಮಾಶ್ರಯಂತಿ
ಯಥಾ ತರುಣ್ಯಃ ಪತಿಮಾಶ್ರಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ಗುಣಾಃ ಕಾಂಚನಮಾಶ್ರಯಂತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यथा विहङ्गास्तरुमाश्रयन्ति नद्यो यथा सागरमाश्रयन्ति
यथा तरुण्यः पतिमाश्रयन्ति सर्वे गुणाः काञ्चनमाश्रयन्ति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yathā vihaṅgāstarumāśrayanti nadyo yathā sāgaramāśrayanti
yathā taruṇyaḥ patimāśrayanti sarve guṇāḥ kāñcanamāśrayanti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೆ (just as)
- ವಿಹಂಗಾಸ್ತರುಮಾಶ್ರಯಂತಿ (विहङ्गास्तरुमाश्रयन्ति, vihaṅgāstarumāśrayanti) = ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ (ವಿಹಂಗಾಃ ತರುಂ ಆಶ್ರಯಂತಿ) (birds take shelter in a tree)
- ನದ್ಯೋ (नद्यो, nadyo) = ನದಿಗಳು (rivers)
- ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೆ (just as)
- ಸಾಗರಮಾಶ್ರಯಂತಿ (सागरमाश्रयन्ति, sāgaramāśrayanti) = ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ (ಸಾಗರಂ ಆಶ್ರಯಂತಿ) (rest upon the ocean)
- ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೆ (just as)
- ತರುಣ್ಯಃ (तरुण्यः, taruṇyaḥ) = ತರುಣಿಯರು (young women)
- ಪತಿಮಾಶ್ರಯಂತಿ (पतिमाश्रयन्ति, patimāśrayanti) = ಪತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ (ಪತಿಂ ಆಶ್ರಯಂತಿ) (look to a husband for shelter)
- ಸರ್ವೇ (सर्वे, sarve) = ಎಲ್ಲ (all)
- ಗುಣಾಃ (गुणाः, guṇāḥ) = ಗುಣಗಳು (virtues)
- ಕಾಂಚನಮಾಶ್ರಯಂತಿ (काञ्चनमाश्रयन्ति, kāñcanamāśrayanti) = ಚಿನ್ನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ (ಕಾಂಚನಂ ಆಶ್ರಯಂತಿ) (take shelter in gold)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ, ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ, ತರುಣಿಯರು ಪತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೂ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
As birds take shelter in a tree, as rivers rest upon the ocean, and as young women look to a husband for shelter, so all virtues take shelter in gold.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮೊದಲ ಮೂರು ಉಪಮೆಗಳೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯಗಳು. ಹಕ್ಕಿ ಮರಕ್ಕೆ, ನದಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೀತಿ. ಅದೇ ಸಾಲಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯದನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಗುಣಗಳು ಚಿನ್ನದ ಕಡೆ ಹೋಗುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಹಜ ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯ.
The first three comparisons are scenes everyone has seen. Birds go to trees and rivers go to the sea as a matter of nature. The irony lies in adding a fourth to the same line, as if virtues going to gold were just as natural.
ತರುಣಿಯರು ಪತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸಮಾಜದ ಚಿತ್ರ. ಕವಿ ಅದನ್ನು ಉಪಮೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಪಾದ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಾಲು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Young women looking to a husband for shelter is a picture of an older society, and the poet uses it only as a comparison. The last line is widely known as a line from Bhartrihari’s Nitishataka.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 174. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 174. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಣವಿದ್ದವನ ಮಾತಿಗೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತೂಕ ಬರುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದು ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಗೌರವವೋ ಹಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಗೌರವವೋ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
We have all seen a rich man’s words carry weight in a meeting. It is worth asking ourselves whether that respect went to the virtue or to the money.
ಶ್ಲೋಕದ ಚುಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಬೈಯುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಹಣದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವ ನಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಗುಣವನ್ನು ಗುಣವೆಂದೇ ಗೌರವಿಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೆಲಸದ ಭಾಗ.
The sting is not in scolding money. It lies in showing how our admiration trails after it. Teaching students to honour a virtue as a virtue is part of a teacher’s work.

