ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಹಿಂದೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಮನೆಗೆ ಬಂದವರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕದೆ ಕಳಿಸಬೇಡ. ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಮುದ್ದೆ ಇರುವ ಮನೆ ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು.
ಈ ಪದ್ಯ ಆ ಮನೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ಇಂಥ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯತ್ರಾಭ್ಯಾಗತದಾನಮಾನಚರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಭೋಜನಂ ಸತ್ಸೇವಾ ಪಿತೃದೇವತಾರ್ಚನವಿಧಿಃ ಸತ್ಯಂ ಗವಾಂ ಪಾಲನಮ್
ಧಾನ್ಯಾನಾಮಪಿ ಸಂಗ್ರಹೋ ನ ಕಲಹಶ್ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಾ ಪ್ರಿಯಾ ಹೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಾಹ ಹರಿಂ ವಸಾಮಿ ಕಮಲಾ ತಸ್ಮಿನ್ಗೃಹೇ ನಿಶ್ಚಲಾ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यत्राभ्यागतदानमानचरणप्रक्षालनं भोजनं सत्सेवा पितृदेवतार्चनविधिः सत्यं गवां पालनम्
धान्यानामपि संग्रहो न कलहश्चित्तानुरूपा प्रिया हृष्टा प्राह हरिं वसामि कमला तस्मिन्गृहे निश्चला
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yatrābhyāgatadānamānacaraṇaprakṣālanaṃ bhojanaṃ satsevā pitṛdevatārcanavidhiḥ satyaṃ gavāṃ pālanam
dhānyānāmapi saṃgraho na kalahaścittānurūpā priyā hṛṣṭā prāha hariṃ vasāmi kamalā tasmingṛhe niścalā
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯತ್ರಾಭ್ಯಾಗತದಾನಮಾನಚರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ (यत्राभ्यागतदानमानचरणप्रक्षालनं, yatrābhyāgatadānamānacaraṇaprakṣālanaṃ) = ಎಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗೆ ದಾನ, ಮಾನ್ಯತೆ, ಪಾದ ತೊಳೆಯುವುದು (ಯತ್ರ + ಅಭ್ಯಾಗತ + ದಾನ + ಮಾನ + ಚರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ) (where the guest is given gifts and honour and has his feet washed)
- ಭೋಜನಂ (भोजनं, bhojanaṃ) = ಊಟ (a meal)
- ಸತ್ಸೇವಾ (सत्सेवा, satsevā) = ಸಜ್ಜನರ ಸೇವೆ (service of the good)
- ಪಿತೃದೇವತಾರ್ಚನವಿಧಿಃ (पितृदेवतार्चनविधिः, pitṛdevatārcanavidhiḥ) = ಪಿತೃಗಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವಿಧಿ (the rite of worshipping ancestors and gods)
- ಸತ್ಯಂ (सत्यं, satyaṃ) = ಸತ್ಯ (truthfulness)
- ಗವಾಂ ಪಾಲನಮ್ (गवां पालनम्, gavāṃ pālanam) = ಹಸುಗಳ ಪಾಲನೆ (tending cows)
- ಧಾನ್ಯಾನಾಮಪಿ (धान्यानामपि, dhānyānāmapi) = ಧಾನ್ಯಗಳ ಕೂಡ (ಧಾನ್ಯಾನಾಂ + ಅಪಿ) (also of grains)
- ಸಂಗ್ರಹೋ (संग्रहो, saṃgraho) = ಸಂಗ್ರಹ (storing)
- ನ ಕಲಹಃ (न कलहः, na kalahaḥ) = ಜಗಳವಿಲ್ಲ (no quarrel)
- ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಾ ಪ್ರಿಯಾ (चित्तानुरूपा प्रिया, cittānurūpā priyā) = ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ (a beloved wife in tune with one’s mind)
- ಹೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಾಹ (हृष्टा प्राह, hṛṣṭā prāha) = ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಹೇಳಿದಳು (delighted, she said)
- ಹರಿಂ (हरिं, hariṃ) = ಹರಿಗೆ (to Hari)
- ವಸಾಮಿ ಕಮಲಾ (वसामि कमला, vasāmi kamalā) = ನಾನು ಕಮಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ (I, Kamala, dwell)
- ತಸ್ಮಿನ್ಗೃಹೇ ನಿಶ್ಚಲಾ (तस्मिन्गृहे निश्चला, tasmingṛhe niścalā) = ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿ (ತಸ್ಮಿನ್ + ಗೃಹೇ) (in that house, unmoving)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗೆ ದಾನ, ಗೌರವ, ಪಾದ ತೊಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಊಟ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ, ಸಜ್ಜನರ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಪಿತೃಗಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾವಿಧಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಸತ್ಯ ಇದೆಯೋ, ಹಸುಗಳ ಪಾಲನೆ ಇದೆಯೋ, ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಇದೆಯೋ, ಜಗಳವಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಇದ್ದಾಳೋ, ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕಮಲೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹರಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Where the guest who arrives receives gifts, honour, the washing of his feet and a meal, where the good are served, the ancestors and gods are worshipped, truth is kept, cows are tended, grain is stored, there is no quarrel, and there is a beloved wife in tune with the husband’s mind, in that house I dwell unmoving. So Kamala, delighted, told Hari.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ಹಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲ, ಮನೆಯ ನಡವಳಿಕೆಗಳು. ಅಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನೆಲೆಸುವುದು ಆಚರಣೆಯಿರುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಹಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
The verse lists more than ten marks. None of them is a mark of money, all are habits of the household. The poet says Lakshmi stays where there is practice, not where there is merely money.
ಹಿಂದಿನ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲದ ಚಂಚಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವಳು ನಿಶ್ಚಲಾ ಎಂದು ತಾನೇ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಎದುರುಬದುರು. ಚಂಚಲೆಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಬಲ್ಲಳು ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪದ್ಯವೇ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.
In the earlier verses Lakshmi is fickle and stays nowhere. Only here does she call herself nischala, unmoving. It is a deliberate contrast, and the verse itself lists the conditions on which even the fickle one can be steady.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ, ಸತ್ಯ, ಜಗಳವಿಲ್ಲದ ಮನೆ ಇವು ಇಂದಿಗೂ ಮನೆಯ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಅಳತೆ. ಇವು ಹಣ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಲಿಸಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
Hospitality, truthfulness and a home without quarrel are still a measure of a household’s peace. They can be kept even without money.
ಈ ಪದ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಭರವಸೆಯಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಲಹೆಯಾಗಿ ಓದಬಾರದು. ಇದು ಹಳೆಯ ಮನೆತನದ ಆದರ್ಶದ ಚಿತ್ರ. ಅಂಥ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.
The verse is no promise of wealth and should not be read as financial advice. It is a picture of an old household ideal and records the belief that such a house is a happy one.