ಒಂದು ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಬಡ್ತಿ ಯಾರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ನೋಡಿದಾಗ, ಹೆಚ್ಚು ದುಡಿದವರಿಗೆ ಸಿಗದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಬಹುತೇಕರು ಕಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪತ್ತು ಗುಣವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಹೀಗೆ ಆಗಾಗ ಅಲುಗಾಡುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ವಭಾವ ವಿಭಾಗದ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಟುವಾದ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನೋ ಜಾನಾತಿ ಕುಲೀನಮುತ್ತಮಗುಣಂ ಸತ್ತ್ವಾನ್ವಿತಂ ಧಾರ್ಮಿಕಂ ನಾಚಾರಪ್ರವಣಂ ನ ಕಾರ್ಯಕುಶಲಂ ನ ಪ್ರಜ್ಞಯಾಲಂಕೃತಮ್
ನೀಚಂ ಕ್ರೂರಮಪೇತಸತ್ತ್ವಮದಯಂ ಯಸ್ಮಾದಿಯಂ ಸೇವತೇ ತದ್ವಂಶಾನುಗುಣಂ ಪಯೋಧಿಸುತಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नो जानाति कुलीनमुत्तमगुणं सत्त्वान्वितं धार्मिकं नाचारप्रवणं न कार्यकुशलं न प्रज्ञयालंकृतम्
नीचं क्रूरमपेतसत्त्वमदयं यस्मादियं सेवते तद्वंशानुगुणं पयोधिसुतया लक्ष्म्या प्रमाणीकृतम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
no jānāti kulīnamuttamaguṇaṃ sattvānvitaṃ dhārmikaṃ nācārapravaṇaṃ na kāryakuśalaṃ na prajñayālaṃkṛtam
nīcaṃ krūramapetasattvamadayaṃ yasmādiyaṃ sevate tadvaṃśānuguṇaṃ payodhisutayā lakṣmyā pramāṇīkṛtam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನೋ (नो, no) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಜಾನಾತಿ (जानाति, jānāti) = ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ (she recognises)
- ಕುಲೀನಮ್ (कुलीनम्, kulīnam) = ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವನನ್ನು (the well born)
- ಉತ್ತಮಗುಣಮ್ (उत्तमगुणम्, uttamaguṇam) = ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣವುಳ್ಳವನನ್ನು (the one of excellent qualities)
- ಸತ್ತ್ವಾನ್ವಿತಮ್ (सत्त्वान्वितम्, sattvānvitam) = ಸತ್ತ್ವ, ಅಂದರೆ ಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯ ಉಳ್ಳವನನ್ನು (the one endowed with strength of character)
- ಧಾರ್ಮಿಕಮ್ (धार्मिकम्, dhārmikam) = ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನನ್ನು (the righteous)
- ನಾಚಾರಪ್ರವಣಮ್ (नाचारप्रवणम्, nācārapravaṇam) = ನ ಆಚಾರಪ್ರವಣಂ: ಸದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಲವುಳ್ಳವನನ್ನೂ ಅಲ್ಲ (nor the one inclined to good conduct)
- ನ ಕಾರ್ಯಕುಶಲಮ್ (न कार्यकुशलम्, na kāryakuśalam) = ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನನ್ನೂ ಅಲ್ಲ (nor the one skilled at work)
- ನ ಪ್ರಜ್ಞಯಾಲಂಕೃತಮ್ (न प्रज्ञयालंकृतम्, na prajñayālaṃkṛtam) = ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತನನ್ನೂ ಅಲ್ಲ (nor the one adorned with wisdom)
- ನೀಚಮ್ (नीचम्, nīcam) = ನೀಚನನ್ನು (the low)
- ಕ್ರೂರಮ್ (क्रूरम्, krūram) = ಕ್ರೂರನನ್ನು (the cruel)
- ಅಪೇತಸತ್ತ್ವಮ್ (अपेतसत्त्वम्, apetasattvam) = ಸತ್ತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನನ್ನು (the one who has lost his spirit)
- ಅದಯಮ್ (अदयम्, adayam) = ದಯೆ ಇಲ್ಲದವನನ್ನು (the pitiless)
- ಯಸ್ಮಾತ್ (यस्मात्, yasmāt) = ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ (because)
- ಇಯಮ್ (इयम्, iyam) = ಇವಳು (she)
- ಸೇವತೇ (सेवते, sevate) = ಸೇವಿಸುತ್ತಾಳೆ (serves)
- ತದ್ವಂಶಾನುಗುಣಮ್ (तद्वंशानुगुणम्, tadvaṃśānuguṇam) = ತನ್ನ ವಂಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ (in keeping with her family)
- ಪಯೋಧಿಸುತಯಾ (पयोधिसुतया, payodhisutayā) = ಸಮುದ್ರದ ಮಗಳಾದ (by the daughter of the ocean)
- ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ (लक्ष्म्या, lakṣmyā) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ (by Lakshmi)
- ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತಮ್ (प्रमाणीकृतम्, pramāṇīkṛtam) = ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (has been proved)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಈ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವನನ್ನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣವುಳ್ಳವನನ್ನು, ಸ್ಥೈರ್ಯವುಳ್ಳವನನ್ನು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನನ್ನು, ಸದಾಚಾರಿಯನ್ನು, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನನ್ನು, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುವವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅವಳು ಸೇವಿಸುವುದು ನೀಚ, ಕ್ರೂರ, ಸತ್ತ್ವಹೀನ ಮತ್ತು ದಯೆಯಿಲ್ಲದವನನ್ನೇ. ಹೀಗೆ ಸಮುದ್ರರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತನ್ನ ವಂಶದ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ನಡತೆಯನ್ನೇ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
This Lakshmi does not recognise the well born, the one of excellent qualities, the steady, the righteous, the one given to good conduct, the one skilled at his work, or the one adorned with wisdom. She waits only on the low, the cruel, the spiritless and the pitiless. In this the ocean’s daughter has shown conduct that suits her family.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮಾತು. ಅವಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳು ಎಂಬ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚುಮಾತಿಗೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಯೋಧಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ, ಸುತಾ ಎಂದರೆ ಮಗಳು.
This is irony aimed at Lakshmi. The old story that she was born of the ocean is turned into a barb. Payodhi means the ocean and suta a daughter.
ಪುಸ್ತಕದ ಪಾದಟಿಪ್ಪಣಿ ಈ ಚುಚ್ಚನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೆಳಕ್ಕೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅದೇ ನೀಚ ಪದದ ಒಂದು ಅರ್ಥ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಜಲಚರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಅದೇ ಕ್ರೂರ ಪದದ ಸೂಚನೆ. ಹೀಗೆ ತಂದೆಯ ಗುಣವೇ ಮಗಳಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಹೇಳಿಕೆ.
The printed footnote explains the barb. Water always flows downwards, which is one sense of the word for low, and the ocean is known for its cruel creatures, which hints at the word for cruel. So the poet says the father’s nature shows in the daughter.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲ ಯಾವಾಗಲೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ನೇರವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಲಿಸುವ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಬೇಸರವಾಗುವುದು ಸಹಜ.
The verse admits openly that talent and reward do not always arrive together. A teacher of medicine may well feel this when he sees it among his own pupils.
ಆದರೆ ಇದು ಹತಾಶೆಯ ಮಾತಲ್ಲ, ಅಸಮಾಧಾನದ ಮಾತು. ಗಳಿಕೆ ಗುಣದ ಅಳತೆಗೋಲಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ತನ್ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ.
Yet this is a grumble, not despair. One who knows that earnings are no measure of worth looks for his own worth elsewhere.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ