ಬಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಅಣ್ಣ ತಂಗಿ ಪಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಚಿತ್ರ ನಮಗೆ ತಿಳಿದದ್ದೇ. ರಾತ್ರಿ ಒಬ್ಬರು, ಹಗಲು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು.
ಅದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಪದ್ಯ ಆಕಾಶದ ಮೇಲೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅಂಬರ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹಾಸ್ಯ ಹುಟ್ಟಿದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯೇನೈವಾಂಬರಖಂಡೇನ ಸಂವೀತೋ ನಿಶಿ ಚಂದ್ರಮಾಃ
ತೇನೈವ ಚ ದಿವಾ ಭಾನುರಹೋ ದೌರ್ಗತ್ಯಮೇತಯೋಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
येनैवाम्बरखण्डेन संवीतो निशि चन्द्रमाः
तेनैव च दिवा भानुरहो दौर्गत्यमेतयोः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yenaivāmbarakhaṇḍena saṃvīto niśi candramāḥ
tenaiva ca divā bhānuraho daurgatyametayoḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯೇನೈವಾಂಬರಖಂಡೇನ (येनैवाम्बरखण्डेन, yenaivāmbarakhaṇḍena) = ಯಾವ ಅಂಬರದ ತುಂಡಿನಿಂದಲೇ (ಯೇನ, ಏವ, ಅಂಬರಖಂಡೇನ) (with the very same strip of ambara (yena, eva, ambarakhandena))
- ಸಂವೀತೋ (संवीतो, saṃvīto) = ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ (ಸಂವೀತಃ) (is wrapped (samvitah))
- ನಿಶಿ (निशि, niśi) = ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ (at night)
- ಚಂದ್ರಮಾಃ (चन्द्रमाः, candramāḥ) = ಚಂದ್ರ (the moon)
- ತೇನೈವ (तेनैव, tenaiva) = ಅದರಿಂದಲೇ (ತೇನ, ಏವ) (with that very one (tena, eva))
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ದಿವಾ (दिवा, divā) = ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ (by day)
- ಭಾನುರಹೋ (भानुरहो, bhānuraho) = ಸೂರ್ಯ, ಅಯ್ಯೋ (ಭಾನುಃ, ಅಹೋ) (the sun, ah (bhanuh, aho))
- ದೌರ್ಗತ್ಯಮೇತಯೋಃ (दौर्गत्यमेतयोः, daurgatyametayoḥ) = ದುರ್ಗತಿ ಇವರಿಬ್ಬರದು (ದೌರ್ಗತ್ಯಂ, ಏತಯೋಃ) (the wretched lot of these two (daurgatyam, etayoh))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಯಾವ ಅಂಬರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ ರಾತ್ರಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೋ, ಅದೇ ತುಂಡಿನಿಂದ ಹಗಲು ಸೂರ್ಯನೂ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಇವರಿಬ್ಬರ ದುರ್ಗತಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The very strip of ambara in which the moon wraps himself at night is the one in which the sun wraps himself by day. Ah, the wretched lot of these two.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅಂಬರ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ಎರಡೂ. ಇದು ಶ್ಲೇಷೆ. ಆಕಾಶದ ಒಂದು ತುಂಡಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಸೂರ್ಯರು ಪಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನೇ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
Ambara means both sky and cloth. This is a pun. That moon and sun appear in turn in the same patch of sky, the poet says as though they share a scrap of cloth.
ಇದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಬಡತನ ದೇವತೆಗಳದ್ದಲ್ಲ. ಕವಿ ಹಾಸ್ಯದ ಮುಖವಾಡದಲ್ಲಿ ಬಡವರ ಮನೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮೇಲಿನ ಅರ್ಥ ತಮಾಷೆ, ಒಳಗಿನ ಅರ್ಥ ಕರುಣೆ.
The poverty described is not the gods’. Behind the joke the poet sketches a poor household. The surface is play, the undertone is pity.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 65. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 65. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅಡ್ಡಿ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ನೋವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಒಂದು ರೀತಿ. ಈ ಪದ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆ.
Telling troubles as a joke is one way of bearing pain. This verse is a good example.
ಒಂದೇ ಪದದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಈ ಆಟವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರೆ, ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡಿ ನೋಡಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
Showing students this play on two meanings of one word reminds them that language can be played with.