ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ಬಹುಶಃ ಇದೇ.
ಐದು ಸಣ್ಣ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ವಿದ್ಯೆಗೆ ಅವು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನ ಚೋರಹಾರ್ಯಂ ನ ಚ ರಾಜಹಾರ್ಯಂ
ನ ಭ್ರಾತೃಭಾಜ್ಯಂ ನ ಚ ಭಾರಕಾರಿ ।
ವ್ಯಯೇ ಕೃತೇ ವರ್ಧತ ಏವ ನಿತ್ಯಂ
ವಿದ್ಯಾಧನಂ ಸರ್ವಧನಪ್ರಧಾನಮ್ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
न चोरहार्यं न च राजहार्यं
न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि ।
व्यये कृते वर्धत एव नित्यं
विद्याधनं सर्वधनप्रधानम् ॥
ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)
na corahāryaṃ na ca rājahāryaṃ
na bhrātṛbhājyaṃ na ca bhārakāri |
vyaye kṛte vardhata eva nityaṃ
vidyādhanaṃ sarvadhanapradhānam ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನ ಚೋರಹಾರ್ಯಮ್ (न चोरहार्यम्, na corahāryam) = ಕಳ್ಳನಿಂದ ಒಯ್ಯಲಾಗದ್ದು (not to be carried off by a thief)
- ನ ಚ ರಾಜಹಾರ್ಯಮ್ (न च राजहार्यम्, na ca rājahāryam) = ರಾಜನಿಂದಲೂ ಒಯ್ಯಲಾಗದ್ದು (nor to be taken by a king)
- ನ ಭ್ರಾತೃಭಾಜ್ಯಮ್ (न भ्रातृभाज्यम्, na bhrātṛbhājyam) = ಸಹೋದರರು ಪಾಲು ಮಾಡಲಾಗದ್ದು (not to be divided among brothers)
- ನ ಚ ಭಾರಕಾರಿ (न च भारकारि, na ca bhārakāri) = ಹೊರೆಯಾಗದ್ದು (and not a burden to carry)
- ವ್ಯಯೇ ಕೃತೇ (व्यये कृते, vyaye kṛte) = ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದಾಗ (when it is spent)
- ವರ್ಧತೇ ಏವ ನಿತ್ಯಮ್ (वर्धते एव नित्यम्, vardhate eva nityam) = ಯಾವಾಗಲೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ (it only ever grows)
- ವಿದ್ಯಾಧನಮ್ (विद्याधनम्, vidyādhanam) = ವಿದ್ಯೆಯೆಂಬ ಧನ (the wealth that is learning)
- ಸರ್ವಧನಪ್ರಧಾನಮ್ (सर्वधनप्रधानम्, sarvadhanapradhānam) = ಎಲ್ಲ ಧನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು (the first among all forms of wealth)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕಳ್ಳ ಒಯ್ಯಲಾರ, ರಾಜ ಕಸಿಯಲಾರ, ಸಹೋದರರು ಪಾಲು ಮಾಡಲಾರರು, ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸಲು ಹೊರೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದಷ್ಟೂ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾಧನವೇ ಎಲ್ಲ ಧನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
No thief can carry it off, no king can seize it, no brother can claim a share of it, and it is no burden to carry. The more it is spent, the more it grows. The wealth of learning is the first among all forms of wealth.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸುಭಾಷಿತಗಳು ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಹರಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.
This verse is also found in Bhartrihari’s Nitishataka in a slightly different reading. Fine sayings commonly travel like this from one collection to another.
ಭಾರಕಾರಿ ಎಂಬ ಪದ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಮುಖ್ಯ. ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಧಾನ್ಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸಬೇಕು. ಊರು ಬಿಡುವಾಗ, ಓಡಿಹೋಗುವಾಗ ಸಂಪತ್ತು ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ತೂಕವಿಲ್ಲದೆ ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
The small word bharakari matters. Gold, silver and grain must all be carried. When leaving a town or fleeing, wealth becomes a burden. Learning alone travels with you weightless.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 30. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 30. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವಲಸೆ ಹೋದವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸತ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮನೆ, ಜಮೀನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದವರು ಹೊಸ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಿಂತದ್ದು ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೌಶಲದಿಂದ.
The truth of this verse shows up in the stories of those who migrate. People who left house and land behind stood up again on new soil because of the skill in their hands.
ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಆಸ್ತಿ ಕೂಡಿಡುವುದೋ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
When the question is whether to save property for children or to spend on their education, the last line of this verse is worth remembering.