ಮಾತೇವ ರಕ್ಷತಿ ಪಿತೇವ ಹಿತೇ ನಿಯುಂಕ್ತೇ: ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸಂಗಾತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆದ ವಿದ್ಯೆ

ವಿದ್ಯೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೊಂದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸಂಗಾತಿ. ಮೂವರ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಅದೊಂದೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಗೆ ಕಲ್ಪಲತೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ವಿದ್ಯಾಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 14 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Learning, verse 14

ವಿಷಯ: ವಿದ್ಯೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳು · The many roles learning plays in a life

ಛಂದಸ್ಸು: ವಸಂತತಿಲಕಾ · Vasantatilaka

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮಾತೇವ ರಕ್ಷತಿ ಪಿತೇವ ಹಿತೇ ನಿಯುಙ್ಕ್ತೇ
ಕಾನ್ತೇವ ಚಾಭಿರಮಯತ್ಯಪನೀಯ ಖೇದಮ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ತನೋತಿ ವಿತನೋತಿ ಚ ದಿಕ್ಷು ಕೀರ್ತಿಂ
ಕಿಂ ಕಿಂ ನ ಸಾಧಯತಿ ಕಲ್ಪಲತೇವ ವಿದ್ಯಾ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

मातेव रक्षति पितेव हिते नियुङ्क्ते
कान्तेव चाभिरमयत्यपनीय खेदम् ।
लक्ष्मीं तनोति वितनोति च दिक्षु कीर्तिं
किं किं न साधयति कल्पलतेव विद्या ॥

ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)

māteva rakṣati piteva hite niyuṅkte
kānteva cābhiramayatyapanīya khedam |
lakṣmīṃ tanoti vitanoti ca dikṣu kīrtiṃ
kiṃ kiṃ na sādhayati kalpalateva vidyā ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಮಾತಾ ಇವ ರಕ್ಷತಿ (माता इव रक्षति, mātā iva rakṣati) = ತಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ (protects like a mother)
ಪಿತಾ ಇವ ಹಿತೇ ನಿಯುಙ್ಕ್ತೇ (पिता इव हिते नियुङ्क्ते, pitā iva hite niyuṅkte) = ತಂದೆಯಂತೆ ಒಳ್ಳೆಯದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ (sets one to what is good, like a father)
ಕಾನ್ತಾ ಇವ ಚ ಅಭಿರಮಯತಿ (कान्ता इव च अभिरमयति, kāntā iva ca abhiramayati) = ಸಂಗಾತಿಯಂತೆ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತದೆ (delights one like a beloved)
ಅಪನೀಯ ಖೇದಮ್ (अपनीय खेदम्, apanīya khedam) = ಆಯಾಸವನ್ನು ತೆಗೆದು (after taking away weariness)
ಲಕ್ಷ್ಮೀಮ್ ತನೋತಿ (लक्ष्मीम् तनोति, lakṣmīm tanoti) = ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ (spreads out prosperity)
ವಿತನೋತಿ ಚ ದಿಕ್ಷು ಕೀರ್ತಿಮ್ (वितनोति च दिक्षु कीर्तिम्, vitanoti ca dikṣu kīrtim) = ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ (and spreads fame in every direction)
ಕಿಮ್ ಕಿಮ್ ನ ಸಾಧಯತಿ (किम् किम् न साधयति, kim kim na sādhayati) = ಏನೇನನ್ನು ತಾನೇ ಸಾಧಿಸಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ (what does it not accomplish)
ಕಲ್ಪಲತಾ ಇವ ವಿದ್ಯಾ (कल्पलता इव विद्या, kalpalatā iva vidyā) = ಕಲ್ಪಲತೆಯಂತೆ ವಿದ್ಯೆ (learning, like the wish granting creeper)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ತಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ, ತಂದೆಯಂತೆ ಒಳ್ಳೆಯದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆಯಾಸವನ್ನು ತೆಗೆದು ಸಂಗಾತಿಯಂತೆ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ, ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಪಲತೆಯಂತಿರುವ ವಿದ್ಯೆ ಏನೇನನ್ನು ತಾನೇ ಸಾಧಿಸಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ?

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

It guards like a mother, sets one to good work like a father, and having taken away weariness delights one like a beloved. It spreads prosperity and carries fame to every quarter. What does learning, that wish granting creeper, not accomplish?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಲ್ಪಲತೆ ಎಂದರೆ ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವ ಬಳ್ಳಿ. ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಜೊತೆಗಿನ ಸೋದರ ಕಲ್ಪನೆ. ಬಳ್ಳಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾದರೆ ಆಸರೆ ಬೇಕು ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

The kalpalata is a creeper that yields whatever is asked of it, a sister image to the wish granting tree. There is a hint here too that a creeper needs support in order to grow.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮನೆಯೊಳಗಿನವು, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಹೊರಜಗತ್ತಿನವು. ಒಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಜೋಡಣೆ ಇದು.

Notice the plan of the verse. The first three comparisons belong to the household, the next two to the world outside. The arrangement grows from the inner circle outward.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 30. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 30. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಓದು ಒಂದು ಆಸರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಮಂದಿಯ ಅನುಭವ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನೇ ಸಂಗಾತಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Many people have found that reading becomes a support in hard days. The verse says the same thing through the image of a beloved.

ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಏಕಾಂಗಿತನವನ್ನೂ ಬೇಸರವನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಓದು, ಬರವಣಿಗೆ, ಹೊಸ ಭಾಷೆ ಇವೆಲ್ಲ ಆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.

For older people, activities that engage the mind reduce loneliness and low mood. Reading, writing and learning a new language all belong on that list.