ವೇದಪಠಣದ ನಿಯಮಗಳು: ವರ್ಣ, ಸ್ವರ, ಮಾತ್ರಾ, ಬಲ, ಸಾಮ, ಸಂತಾನ ಎಂಬ ಆರು ಅಂಗಗಳು

ವೇದಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ ಬರೆಯದೆ, ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗೆ ಉಳಿಸಲು ಉಚ್ಚಾರದ ಬಹಳ ನಿಖರವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದರ ಹೆಸರು ಶಿಕ್ಷಾ. ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು.

ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಶಿಕ್ಷಾವಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ: ವರ್ಣ, ಸ್ವರ, ಮಾತ್ರಾ, ಬಲ, ಸಾಮ, ಸಂತಾನ. ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಆ ಆರನ್ನೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಸ್ತೋತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣದ ನಿಯಮಗಳು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುಟವಿದೆ.

---

ಶಿಕ್ಷಾವಲ್ಲಿಯ ಮಂತ್ರ

ಶೀಖ್ಷಾಂ-ವ್ಯಾಁ᳚ಖ್ಯಾಸ್ಯಾ॒ಮಃ ।
ವರ್ಣ॒ಸ್ಸ್ವರಃ ।
ಮಾತ್ರಾ॒ ಬಲಮ್ ।
ಸಾಮ॑ ಸನ್ತಾ॒ನಃ ।
ಇತ್ಯುಕ್ತಶ್ಶೀ᳚ಖ್ಷಾಧ್ಯಾ॒ಯಃ ॥

ಶೀಕ್ಷಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ಎಂದರೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಂತರ ಆರು ಪದಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾಯಿತು ಎಂದು ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸೂಚಿಪಟ್ಟಿ.

Śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ means, we shall explain phonetics. Six words follow. The last line says, thus the chapter on phonetics has been told. It is a table of contents for the whole science.

ತೈತ್ತಿರೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷ ಅನ್ನು ಖ್ಷ ಎಂಬಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಶೀಖ್ಷಾಂ ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ. ಶಿ ಬದಲು ಶೀ ಎಂಬ ದೀರ್ಘವೂ ವೇದದ ವಿಶೇಷ ರೂಪ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.

In the Taittiriya tradition kṣa is pronounced like khṣa, which is why the text is written śīkhṣām. The long śī in place of śi is also a Vedic form, and Shankaracharya notes it in his commentary.

1. ವರ್ಣ: ಸರಿಯಾದ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಣ ಎಂದರೆ ಅಕಾರದಿಂದ ಹಕಾರದವರೆಗಿನ ಅಕ್ಷರಗಳು. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಅದರ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೇಳಬೇಕು. ಕ ಗಂಟಲಿನಿಂದ, ಚ ಅಂಗುಳದಿಂದ, ಟ ಮೂರ್ಧಸ್ಥಾನದಿಂದ, ತ ಹಲ್ಲಿನಿಂದ, ಪ ತುಟಿಯಿಂದ. ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ:

Varṇa means the letters from a to ha. Each letter should be said from its proper place: ka from the throat, ca from the palate, ṭa from the dome of the palate (mūrdhā), ta from the teeth, pa from the lips. The Paniniya Shiksha names eight places where letters are produced:

ಅಷ್ಟೌ ಸ್ಥಾನಾನಿ ವರ್ಣಾನಾಮುರಃ ಕಂಠಃ ಶಿರಸ್ತಥಾ ।
ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಂ ಚ ದಂತಾಶ್ಚ ನಾಸಿಕೋಷ್ಠೌ ಚ ತಾಲು ಚ ॥

ಎದೆ, ಗಂಟಲು, ತಲೆ, ನಾಲಗೆಯ ಬುಡ, ಹಲ್ಲು, ಮೂಗು, ತುಟಿ ಮತ್ತು ಅಂಗುಳ. ಇದೇ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಸ್ಕೃತದ ವರ್ಣಗಳು ಅರವತ್ಮೂರು ಅಥವಾ ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು. ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಪ್ಲುತ ಸ್ವರಗಳು, ವ್ಯಂಜನಗಳು, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.

The chest, the throat, the head, the root of the tongue, the teeth, the nose, the lips and the palate. The same Shiksha counts the letters of Sanskrit as sixty-three or sixty-four, including the short, long and prolonged vowels, the consonants, the anusvara and the visarga.

ವೇದಪಠಣದಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳ ವರ್ಣದ ವಿಶೇಷಗಳೂ ಇವೆ. ಋಗ್ವೇದದ ಶಾಕಲ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳ ನಡುವಿನ ಡ ಳ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಋಗ್ವೇದದ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರ ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ. ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಗುಂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಶಾಖೆಯ ಗುರುಗಳಿಂದಲೇ ಕಲಿಯಬೇಕು.

Vedic recitation also has letter features particular to each branch. In the Shakala text of the Rig Veda, a ḍa between two vowels becomes ḷa, which is why the first mantra of the Rig Veda reads agnimīḷe. In the Krishna Yajurveda the anusvara becomes gum in some places. These features have to be learnt from a teacher of that branch.

2. ಸ್ವರ: ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತ

ಸ್ವರ ಎಂದರೆ ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯ ಎತ್ತರಗಳು. ವೇದದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ಪದದ ಅರ್ಥದ ಭಾಗ. ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಂದೇ ಆದರೂ ಸ್ವರ ಬದಲಾದರೆ ಪದದ ಅರ್ಥ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಓದುವ ಬಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಶತ್ರು ಕಥೆಗೆ ಸ್ವರ ಎಂದರೇನು ಪುಟ ನೋಡಿ.

Svara means the pitches called udatta, anudatta and svarita. In the Veda, accent is part of the meaning of a word. A word with the same letters can mean something else if its accent changes. For how to read the accent marks, and for the story of indrashatru, see the page on svara.

ಸ್ವರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಹಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈ ಅಥವಾ ತಲೆಯ ಸಣ್ಣ ಚಲನೆಯನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಲಿಕೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಾಧನ. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಾ ಓದುವುದನ್ನು ದೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೋಡೋಣ.

Many traditions also use a small movement of the hand or head to show the accent. It is an aid to learning. But the Shiksha counts reciting while shaking the head as a fault, as we will see below.

3. ಮಾತ್ರಾ: ಉಚ್ಚಾರದ ಕಾಲ

ಮಾತ್ರಾ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೇಳಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ. ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾತ್ರೆ, ದೀರ್ಘಕ್ಕೆ ಎರಡು, ಪ್ಲುತಕ್ಕೆ ಮೂರು, ಸ್ವರವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಂಜನಕ್ಕೆ ಅರ್ಧ ಮಾತ್ರೆ. ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನ ಮೂಲಕ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ:

Mātrā means the time taken to say a letter: one unit for a short vowel, two for a long one, three for a prolonged one, and half a unit for a consonant without a vowel. A well known verse quoted with the Paniniya Shiksha helps us remember this through the calls of birds and animals:

ಚಾಷಸ್ತು ವದತೇ ಮಾತ್ರಾಂ ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ಚೈವ ವಾಯಸಃ ।
ಶಿಖೀ ರೌತಿ ತ್ರಿಮಾತ್ರಂ ತು ನಕುಲಸ್ತ್ವರ್ಧಮಾತ್ರಕಮ್ ॥

ನೀಲಕಂಠ ಹಕ್ಕಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತದೆ, ಕಾಗೆ ಎರಡರಲ್ಲಿ, ನವಿಲು ಮೂರರಲ್ಲಿ, ಮುಂಗುಸಿ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ. ವೇದಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುತವನ್ನು ಅಕ್ಷರದ ಪಕ್ಕ 3 ಎಂಬ ಅಂಕೆಯಿಂದ ತೋರಿಸುವುದುಂಟು. ದೀರ್ಘ ಸ್ವರದ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಗೆರೆಗಳ ಸ್ವರಿತ (᳚) ಕೂಡ ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಎಳೆದು ಹೇಳಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

The blue jay calls in one unit, the crow in two, the peacock in three and the mongoose in half. In Vedic texts the prolonged vowel is sometimes shown by the numeral 3 beside the letter. The double-stroke svarita (᳚) over a long vowel also signals that the syllable is drawn out a little.

ಮಾತ್ರೆ ತಪ್ಪಿದರೆ ಛಂದಸ್ಸು ಕೆಡುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಥವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಿಗರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡುವ ತಪ್ಪುಗಳು ಎರಡು. ದೀರ್ಘವನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧಾಕ್ಷರದ ಕೊನೆಗೆ ಉ ಸೇರಿಸುವುದು.

A wrong length spoils the metre, and sometimes changes the meaning too. Kannada speakers most often make two mistakes: shortening long vowels, and adding a u after a final consonant.

4. ಬಲ: ಉಚ್ಚಾರದ ಪ್ರಯತ್ನ

ಇಲ್ಲಿ ಬಲ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಶಕ್ತಿ ಎಂದಲ್ಲ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಬಾಯಿ, ನಾಲಗೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ. ಕ ಮತ್ತು ಖ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಸಿರಿನದು, ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಪ್ರಾಣ. ಕ ಮತ್ತು ಗ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನಾದದ್ದು, ಅಘೋಷ ಮತ್ತು ಘೋಷ. ನಾಲಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಟ್ಟುವುದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಟ್ಟುವುದು, ಮುಟ್ಟದೆ ದಾರಿ ತೆರೆದಿರುವುದು ಎಂಬ ಭೇದಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿವೆ.

Balam does not simply mean strength. Shankaracharya explains it as prayatna, effort: the work the mouth, tongue and breath do to produce a letter. The difference between ka and kha is one of breath, unaspirated and aspirated. The difference between ka and ga is one of voice, voiceless and voiced. Whether the tongue makes full contact, slight contact or leaves the passage open is also part of it.

ಎಷ್ಟು ಬಲ ಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ಉಪಮೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ:

For how much force is needed, the Paniniya Shiksha gives a beautiful simile:

ಯಥಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀ ಹರೇತ್ಪುತ್ರಾಂದಂಷ್ಟ್ರಾಭ್ಯಾಂ ನ ಚ ಪೀಡಯೇತ್ ।
ಭೀತಾ ಪತನಭೇದಾಭ್ಯಾಂ ತದ್ವದ್ವರ್ಣಾನ್ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ॥

ತಾಯಿ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಮರಿಯನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಡಿದು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಾಯವಾಗದಂತೆ ಮೆದುವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ, ಬೀಳದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಯೂ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಅತಿ ಒತ್ತಿದರೆ ಕರ್ಕಶ, ಸಡಿಲಾದರೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ.

A tigress carries her cub in her teeth. She holds it gently so it is not hurt, and firmly so it does not fall. Letters should be spoken the same way. Too much pressure makes them harsh, too little makes them unclear.

5. ಸಾಮ: ಸಮತೆ ಮತ್ತು ಲಯ

ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮ ಎಂದರೆ ಸಾಮವೇದವಲ್ಲ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಇದು ಸಮತೆ. ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅತಿ ವೇಗವೂ ಅಲ್ಲದ, ಅತಿ ನಿಧಾನವೂ ಅಲ್ಲದ ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಹೇಳುವುದು. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಕೆಲವನ್ನು ಎಳೆಯುವುದು ಸಮತೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ.

Here sāma does not mean the Sama Veda. As Shankaracharya explains it, it means evenness: saying the letters at a middle pace, neither too fast nor too slow, and evenly. Rushing some syllables and dragging others spoils this evenness.

ಶಿಕ್ಷಾ ಪರಂಪರೆ ಮೂರು ಗತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ದ್ರುತ, ಅಂದರೆ ವೇಗದ ಗತಿ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಮ. ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವಾಗ ವಿಲಂಬಿತ, ಅಂದರೆ ನಿಧಾನ.

The Shiksha tradition speaks of three speeds: fast for private practice, middle for use in ritual, and slow when teaching students.

ಒಳ್ಳೆಯ ಪಾಠಕನ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟ ಪಾಠಕನ ಆರು ದೋಷಗಳನ್ನೂ ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ:

The Paniniya Shiksha lists the six virtues of a good reciter and the six faults of a poor one:

ಮಾಧುರ್ಯಮಕ್ಷರವ್ಯಕ್ತಿಃ ಪದಚ್ಛೇದಸ್ತು ಸುಸ್ವರಃ ।
ಧೈರ್ಯಂ ಲಯಸಮರ್ಥಂ ಚ ಷಡೇತೇ ಪಾಠಕಾ ಗುಣಾಃ ॥

ಗೀತೀ ಶೀಘ್ರೀ ಶಿರಃಕಂಪೀ ತಥಾ ಲಿಖಿತಪಾಠಕಃ ।
ಅನರ್ಥಜ್ಞೋಽಲ್ಪಕಂಠಶ್ಚ ಷಡೇತೇ ಪಾಠಕಾಧಮಾಃ ॥

• ಗುಣಗಳು: ಮಾಧುರ್ಯ, ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಸರಿಯಾದ ಪದವಿಭಾಗ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವರ, ಧೈರ್ಯ, ಲಯವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
  Virtues: sweetness, clarity of letters, correct division of words, good pitch, confidence, and the ability to hold the rhythm.
• ದೋಷಗಳು: ಹಾಡಿನಂತೆ ರಾಗ ಎಳೆಯುವುದು, ಅತಿ ವೇಗ, ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವುದು, ಬರೆದದ್ದನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಓದುವುದು, ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದಿರುವುದು, ಕ್ಷೀಣ ಧ್ವನಿ.
  Faults: singing it like a song, rushing, shaking the head, only reading from a written page, not knowing the meaning, and a weak voice.

6. ಸಂತಾನ: ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಣೆ

ಸಂತಾನ ಎಂದರೆ ನಿರಂತರತೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಸಂಧಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪದಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರುವಾಗ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದೇ ಸಂತಾನ. ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಅನಗತ್ಯ ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಸೇರಬೇಕಾದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಾರದು.

Santāna means continuity. Shankaracharya explains it as sandhi. When words join, their letters change, and saying those joins correctly is santāna. There should be no needless stops between words, and letters that belong together should not be pulled apart.

ಈ ತಾಣದ ವೇದ ಸೂಕ್ತಗಳ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಶ-ನ್ನೋ, ತ-ನ್ನೋ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ ಗೆರೆ ಇದೇ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಜಾಗವಲ್ಲ. ಎರಡು ಪದಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ. ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕು.

In the Vedic hymn texts on this site, the small hyphen seen in forms such as śa-nno and ta-nno shows exactly this join. It is not a place to stop. It signals that two words meet there, and it should be said in one breath.

ಪದ, ಕ್ರಮ, ಜಟಾ, ಘನ

ವೇದಪಾಠ ತಪ್ಪದಂತೆ ಕಾಯಲು ಪರಂಪರೆ ಒಂದೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವರವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಮಂತ್ರದ ಪದಗಳನ್ನು ಅ, ಬ, ಕ, ಡ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ:

To guard the Vedic text against error, the tradition developed ways of reciting the same mantra in several orders. The purpose is to secure the joins and the accents. If the words of a mantra are a, b, c, d:

• ಸಂಹಿತಾ ಪಾಠ: ಸಂಧಿಸಹಿತ ಸಹಜ ಪಾಠ. ಅಬಕಡ.
  Saṃhitā pāṭha: the natural text with all sandhi. abcd.
• ಪದ ಪಾಠ: ಸಂಧಿ ಬಿಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಪದವನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿ. ಅ, ಬ, ಕ, ಡ.
  Pada pāṭha: sandhi undone, each word separately. a, b, c, d.
• ಕ್ರಮ ಪಾಠ: ಎರಡೆರಡು ಪದಗಳ ಜೋಡಿ. ಅಬ, ಬಕ, ಕಡ.
  Krama pāṭha: words in overlapping pairs. ab, bc, cd.
• ಜಟಾ ಪಾಠ: ಜೋಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ, ಮತ್ತೆ ಮುಂದೆ. ಅಬ ಬಅ ಅಬ, ಬಕ ಕಬ ಬಕ.
  Jaṭā pāṭha: each pair forward, backward and forward again. ab ba ab, bc cb bc.
• ಘನ ಪಾಠ: ಮೂರು ಪದಗಳ ಹೆಣಿಗೆ. ಅಬ ಬಅ ಅಬಕ ಕಬಅ ಅಬಕ.
  Ghana pāṭha: a weave of three words. ab ba abc cba abc.

ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನೂ ನಿಯಮದಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು. ಒಂದೇ ಪದ ಹಲವು ಜೋಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ತಪ್ಪಿದರೂ ತಕ್ಷಣ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಘನಪಾಠಿ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಈ ಕಠಿಣ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

When words are said in reverse, their sandhi and accent change, and these must also be said correctly by rule. Because each word recurs in several combinations, even one wrong letter is noticed at once. The title ghanapāṭhī is given to those who have completed this demanding training.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ

• ವೇದಮಂತ್ರವನ್ನು ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯುವುದೇ ಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮ. ಬರೆದ ಪಾಠ ನೆನಪಿಗೆ ನೆರವು ಮಾತ್ರ.
  The traditional way is to learn a Vedic mantra by hearing it from a teacher. The written text is only an aid to memory.
• ಮೊದಲು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ. ವೇಗ ತಾನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.
  Begin slowly, with every letter clear. Speed comes by itself.
• ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಮಾತ್ರೆ ಸರಿಯಾಗಲಿ. ನಂತರ ಸ್ವರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ.
  Get the letters and lengths right before the accents. Then add the accents.
• ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೆ ಓದುವುದನ್ನು ಶಿಕ್ಷೆಯೇ ದೋಷವೆನ್ನುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಣದ ಪ್ರತಿ ಸೂಕ್ತದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
  Learn the meaning of the mantra too. The Shiksha itself calls reciting without the meaning a fault. Every hymn page on this site gives the meaning.
• ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಥವಾ ಗುರುಗಳ ಶಾಖೆಯ ಉಚ್ಚಾರ ಇಲ್ಲಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ.
  If the pronunciation of your family or teacher’s branch differs from what is here, follow that.

ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆSources and a caution

ಆರು ಅಂಗಗಳ ಮಂತ್ರ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಶಿಕ್ಷಾವಲ್ಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ಅನುವಾಕ. ಸ್ವರಸಹಿತ ಪಾಠ vignanam.org ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಠದಿಂದ. ಬಲ, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಪದಗಳ ವಿವರಣೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಅದರ ಸರಳ ಸಾರ, ಅಕ್ಷರಶಃ ಅನುವಾದವಲ್ಲ.

The mantra of the six limbs is the second anuvaka of the Shikshavalli of the Taittiriya Upanishad. The accented text is from the version on vignanam.org. The explanation of balam, sāma and santāna follows Shankaracharya’s commentary. What is here is a simple summary, not a literal translation.

ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ. ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಪಾಠ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ. ಅದಕ್ಕೇ ನಾವು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮೂರು ಗತಿಗಳ ವಿಚಾರ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ವರ್ಣಗಳ ಉಚ್ಚಾರದ ಶಾಖಾ ವಿಶೇಷಗಳು ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ ಮಾತ್ರ.

There are several recensions of the Paniniya Shiksha, and the number and wording of the verses differ a little between them. That is why we have not given verse numbers. The verse on the calls of birds and animals and the three speeds appear only in some recensions. The branch-specific features of pronunciation are set out in the Pratishakhya texts. What is here is only a general introduction.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಶಿಕ್ಷೆಯ ಆರು ಅಂಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಕೌಶಲವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೂ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಮೊದಲು ಸರಿಯಾದ ಮೂಲಾಂಶ, ನಂತರ ಕಾಲ, ನಂತರ ಹದವಾದ ಬಲ, ಕೊನೆಗೆ ಸಮತೆ ಮತ್ತು ಹರಿವು. ವೇಗ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

The six limbs of the Shiksha fit the way any skill is learnt: first the right basic elements, then timing, then measured force, and finally evenness and flow. Speed comes last.

ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯ, ಸಮನಾದ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ನಿಧಾನ ಉಸಿರಾಟ ಹೃದಯಬಡಿತವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬದಲಿಯಲ್ಲ.

In even recitation at a middle pace, the breath goes out slowly and steadily. Slow breathing of this kind can slightly slow the heart rate and calm the mind. It is not a substitute for treatment.

---

---