ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ, ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ, ಆದಿತ್ಯ ಹೃದಯ ಸ್ತೋತ್ರ, ಕರಾಗ್ರೇ ವಸತೇ ಶ್ಲೋಕ. ಈ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಾವು ದಿನನಿತ್ಯ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಈ ಪುಟ ಆ ಪದಗಳ ಸರಳ ಪರಿಚಯ. ಈ ತಾಣದ ಮಂತ್ರ ನಿಧಿ ವಿಭಾಗದ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಇದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಂತ್ರ
ಮಂತ್ರ ಎಂಬ ಪದ ಮನನ, ಅಂದರೆ ಚಿಂತನೆ, ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು; ಮನನಾತ್ ತ್ರಾಯತೇ, ಮನನ ಮಾಡುವವನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮಂತ್ರ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರುಕ್ತಿಯೂ ಇದೆ. ವೇದದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ ಎಂದರೆ ಋಗ್ವೇದದ ಒಂದು ಋಕ್ಕು, ಯಜುರ್ವೇದದ ಒಂದು ಯಜುಸ್, ಸಾಮವೇದದ ಒಂದು ಸಾಮ.
The word mantra comes from a root meaning to think; there is also a popular derivation, mananat trayate, that which protects the one who reflects on it. In the Veda a mantra is a single rik of the Rig Veda, a yajus of the Yajur Veda or a saman of the Sama Veda.
ನಂತರದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ ಎಂದರೆ ಜಪಕ್ಕಾಗಿ ಗುರು ಉಪದೇಶಿಸುವ ಶಬ್ದಗುಚ್ಛವೂ ಹೌದು: ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ, ಓಂ ನಮೋ ನಾರಾಯಣಾಯ. ಗಾಯತ್ರೀ ಮತ್ತು ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲೂ ಮಂತ್ರಗಳು: ವೇದದ ಋಕ್ಕುಗಳೂ ಹೌದು, ಜಪದ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಹೌದು.
In later tradition a mantra is also a sacred formula a teacher imparts for japa: om namah shivaya, om namo narayanaya. The Gayatri and the Mahamrityunjaya are mantras in both senses: verses of the Veda and formulas for japa.
ಸೂಕ್ತ
ಸೂಕ್ತ ಎಂದರೆ ಸು ಉಕ್ತ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು. ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದೇವತೆಯನ್ನೋ ವಿಷಯವನ್ನೋ ಕುರಿತ ಮಂತ್ರಗಳ ಗುಚ್ಛಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ. ನಾಸದೀಯ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಂತ್ರ, ಋಗ್ವೇದದ ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು.
Sukta means su ukta, well spoken. In the Veda a group of mantras on one deity or theme is called a sukta. The Rig Veda has more than a thousand suktas in ten books. The Nasadiya Sukta has seven mantras, the Rig Veda’s Purusha Sukta sixteen.
ಸೂಕ್ತಗಳು ಸ್ವರಸಹಿತವಾಗಿ, ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಸೂಕ್ತಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ, ಒಬ್ಬ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
Suktas are recited with accent, in the manner of the teaching lineage. For every sukta the indexes name a seer, a deity and a metre.
ಸ್ತೋತ್ರ
ಸ್ತೋತ್ರ ಎಂದರೆ ಸ್ತುತಿ, ಹೊಗಳಿಕೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಂಥ ಆಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದ್ಯಗಳು. ಇವುಗಳಿಗೆ ವೇದದ ಸ್ವರವಿಲ್ಲ; ಲಯ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದಿತ್ಯ ಹೃದಯ ರಾಮಾಯಣದಿಂದ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ, ಕಾಲಭೈರವಾಷ್ಟಕ ಶಂಕರ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ.
Stotra means praise. Stotras are usually verses in classical Sanskrit from the Puranas, the epics, or from teachers such as Shankaracharya. They have no Vedic accent; their rhythm comes from the metre. The Aditya Hridayam is from the Ramayana, the Vishnu Sahasranama from the Mahabharata, the Kalabhairava Ashtakam from the Shankara tradition.
ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ರೂಪದ ಮೇಲಿಂದ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ:
Stotras also have names that come from their form:
- ಅಷ್ಟಕ: ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾಲಭೈರವಾಷ್ಟಕ, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಷ್ಟಕ.
Ashtaka: a hymn of eight verses, such as the Kalabhairava or Mahalakshmi Ashtakam. - ಸಹಸ್ರನಾಮ, ಅಷ್ಟೋತ್ತರ: ದೇವತೆಯ ಸಾವಿರ ಅಥವಾ ನೂರೆಂಟು ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ; ನಾಮಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಅದೇ ಹೆಸರುಗಳ ನಮಃ ಸೇರಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿ.
Sahasranama, ashtottara: a hymn of a thousand or a hundred and eight names; a namavali lists the same names each with namah. - ಕವಚ: ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷೆ ಕೇಳುವ ಸ್ತೋತ್ರ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಮರಕ್ಷೆ.
Kavacha: a hymn asking protection for each part of the body, such as the Rama Raksha. - ಸುಪ್ರಭಾತ, ಮಂಗಳ: ದೇವರನ್ನು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎಬ್ಬಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಹಾರೈಸುವ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು.
Suprabhata, mangala: hymns that wake the deity at dawn and wish auspiciousness. - ಚಾಲೀಸಾ: ನಲವತ್ತು ಚೌಪಾಯಿಗಳ ಹಿಂದಿ ಅಥವಾ ಅವಧಿ ರಚನೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ.
Chalisa: a composition of forty chaupais in Hindi or Awadhi, such as the Hanuman Chalisa.
ಶ್ಲೋಕ
ಶ್ಲೋಕ ಎಂದರೆ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪದ್ಯ. ಮೂಲತಃ ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು, ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು; ಶೋಕದಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಒಂಟಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಶ್ಲೋಕ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.
A shloka is a single verse in metre. Originally it was the name of the anushtubh metre, four quarters of eight syllables; the story of Valmiki says the shloka was born of shoka, grief. Today any single Sanskrit verse is called a shloka.
ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಒಂಟಿ ಶ್ಲೋಕಗಳು: ಕರಾಗ್ರೇ ವಸತೇ, ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ, ಶಾಂತಾಕಾರಂ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಂಡವು.
Most daily prayers are single shlokas: karagre vasate, vakratunda mahakaya, shantakaram. Many of them are chosen from longer stotras.
ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆ
ಮಂತ್ರ ನಿಧಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದೇವೆ: ವೇದ ಸೂಕ್ತಗಳು (ಸ್ವರಸಹಿತ ವೇದಪಾಠ), ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣ (ದಿನನಿತ್ಯದ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು), ಸಹಸ್ರನಾಮ ಮತ್ತು ನಾಮಾವಳಿ, ಸ್ತೋತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ವ್ರತ. ಒಂದು ಶ್ಲೋಕ ದೊಡ್ಡ ಸ್ತೋತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡೂ ಪುಟಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕೊಂಡಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ.
In the Mantra Nidhi section we have sorted them like this: Vedic hymns (accented Vedic text), daily chants (everyday shlokas and short prayers), sahasranamas and namavalis, stotra literature, and festivals and vows. When a shloka is part of a longer stotra, the two pages link to each other.
ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದುA note
ಈ ಪದಗಳ ಬಳಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಸೂಕ್ತ ಋಗ್ವೇದದ ಖಿಲ ಭಾಗದ್ದು; ಮೇಧಾ ಸೂಕ್ತ ಮಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷತ್ತಿನದ್ದು; ಕೆಲವು ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಜನ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.
These words are not always used strictly. The Sri Sukta belongs to the supplementary khila portion of the Rig Veda; the Medha Sukta is from the Mahanarayana Upanishad; people call some stotras mantras too. What is here is a general guide.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹೆಸರು ತಿಳಿದರೆ ಹುಡುಕುವುದು ಸುಲಭ. ವೇದ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಗುರುವಿನಿಂದ ಸ್ವರಸಹಿತ ಕಲಿಯಬೇಕು, ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಯದಲ್ಲಿ ಓದಬೇಕು, ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಅರ್ಥ ತಿಳಿದು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಕಲಿಕೆಯ ದಾರಿ.
Knowing the name makes searching easy. A Vedic hymn is learned with accent from a teacher, a stotra is read in the rhythm of its metre, a shloka is memorised with its meaning. Each has its own way of learning.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಒಂದು ಶ್ಲೋಕ, ನಂತರ ಒಂದು ಅಷ್ಟಕ, ನಂತರ ಒಂದು ಸೂಕ್ತ. ಸಣ್ಣದರಿಂದ ದೊಡ್ಡದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಈ ಕ್ರಮ ಯಾವುದೇ ಕಲಿಕೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು.
At home, first a shloka for the children, then an ashtaka, then a sukta. Moving from small to large in this way suits any kind of learning.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ