ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಎಂಬುದು ಶಿವನ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನ, ಮ, ಶಿ, ವ, ಯ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ಆ ಅಕ್ಷರವೇ ಶಿವನ ರೂಪ ಎಂದು “ತಸ್ಮೈ ನಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ” ರೀತಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಮಿಸುತ್ತದೆ.
Namaḥ śivāya is the five-syllable mantra of Shiva. The five verses of this hymn begin in turn with the syllables na, ma, śi, va and ya. Each verse closes with a line such as “tasmai nakārāya namaḥ śivāya”, saluting Shiva as that very syllable.
ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಪಾಠವನ್ನು ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ, ಕೆಳಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ನೀಲಕಂಠ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುಂತಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.
This page gives the text in Kannada, Devanagari and IAST scripts. We then explain each verse in Kannada, with an English rendering below it. References in the verses, such as the blue throat, the sacrifice of Daksha and the sage Agastya, are briefly explained.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ನಾಗೇಂದ್ರಹಾರಾಯ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯ
ಭಸ್ಮಾಂಗರಾಗಾಯ ಮಹೇಶ್ವರಾಯ ।
ನಿತ್ಯಾಯ ಶುದ್ಧಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ
ತಸ್ಮೈ ನಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥ 1 ॥
ಮಂದಾಕಿನೀಸಲಿಲಚಂದನಚರ್ಚಿತಾಯ
ನಂದೀಶ್ವರಪ್ರಮಥನಾಥಮಹೇಶ್ವರಾಯ ।
ಮಂದಾರಮುಖ್ಯಬಹುಪುಷ್ಪಸುಪೂಜಿತಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಮಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥ 2 ॥
ಶಿವಾಯ ಗೌರೀವದನಾಬ್ಜವೃಂದ
ಸೂರ್ಯಾಯ ದಕ್ಷಾಧ್ವರನಾಶಕಾಯ ।
ಶ್ರೀನೀಲಕಂಠಾಯ ವೃಷಧ್ವಜಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಶಿಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥ 3 ॥
ವಸಿಷ್ಠಕುಂಭೋದ್ಭವಗೌತಮಾರ್ಯ
ಮುನೀಂದ್ರದೇವಾರ್ಚಿತಶೇಖರಾಯ ।
ಚಂದ್ರಾರ್ಕವೈಶ್ವಾನರಲೋಚನಾಯ
ತಸ್ಮೈ ವಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥ 4 ॥
ಯಕ್ಷಸ್ವರೂಪಾಯ ಜಟಾಧರಾಯ
ಪಿನಾಕಹಸ್ತಾಯ ಸನಾತನಾಯ ।
ದಿವ್ಯಾಯ ದೇವಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಯಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥ 5 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
नागेंद्रहाराय त्रिलोचनाय
भस्मांगरागाय महेश्वराय ।
नित्याय शुद्धाय दिगंबराय
तस्मै नकाराय नमः शिवाय ॥ 1 ॥
मंदाकिनीसलिलचंदनचर्चिताय
नंदीश्वरप्रमथनाथमहेश्वराय ।
मंदारमुख्यबहुपुष्पसुपूजिताय
तस्मै मकाराय नमः शिवाय ॥ 2 ॥
शिवाय गौरीवदनाब्जवृंद
सूर्याय दक्षाध्वरनाशकाय ।
श्रीनीलकंठाय वृषध्वजाय
तस्मै शिकाराय नमः शिवाय ॥ 3 ॥
वसिष्ठकुंभोद्भवगौतमार्य
मुनींद्रदेवार्चितशेखराय ।
चंद्रार्कवैश्वानरलोचनाय
तस्मै वकाराय नमः शिवाय ॥ 4 ॥
यक्षस्वरूपाय जटाधराय
पिनाकहस्ताय सनातनाय ।
दिव्याय देवाय दिगंबराय
तस्मै यकाराय नमः शिवाय ॥ 5 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
nāgeṃdrahārāya trilocanāya
bhasmāṃgarāgāya maheśvarāya |
nityāya śuddhāya digaṃbarāya
tasmai nakārāya namaḥ śivāya || 1 ||
maṃdākinīsalilacaṃdanacarcitāya
naṃdīśvarapramathanāthamaheśvarāya |
maṃdāramukhyabahupuṣpasupūjitāya
tasmai makārāya namaḥ śivāya || 2 ||
śivāya gaurīvadanābjavṛṃda
sūryāya dakṣādhvaranāśakāya |
śrīnīlakaṃṭhāya vṛṣadhvajāya
tasmai śikārāya namaḥ śivāya || 3 ||
vasiṣṭhakuṃbhodbhavagautamārya
munīṃdradevārcitaśekharāya |
caṃdrārkavaiśvānaralocanāya
tasmai vakārāya namaḥ śivāya || 4 ||
yakṣasvarūpāya jaṭādharāya
pinākahastāya sanātanāya |
divyāya devāya digaṃbarāya
tasmai yakārāya namaḥ śivāya || 5 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ನಾಗರಾಜನನ್ನು ಹಾರವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಭಸ್ಮವನ್ನೇ ಮೈಗೆ ಲೇಪನವಾಗಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ. ನಿತ್ಯನೂ ಶುದ್ಧನೂ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಉಳ್ಳ ದಿಗಂಬರನೂ ಆದ, “ನ” ಕಾರ ರೂಪನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
To the great lord who wears the king of serpents as a garland, who has three eyes, whose body paint is sacred ash. To him who is eternal and pure, clad only in the directions, to that Shiva who is the syllable “na”, salutation. - 2 ಮಂದಾಕಿನಿಯ (ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ) ನೀರಿನಿಂದಲೂ ಗಂಧದಿಂದಲೂ ಲೇಪಿತನಾದ, ನಂದೀಶ್ವರನಿಗೂ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ. ಮಂದಾರವೇ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿತನಾದ, “ಮ” ಕಾರ ರೂಪನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
To him who is anointed with the waters of the Mandakini, the heavenly Ganga, and with sandal paste, the great lord and master of Nandishvara and of the pramathas, Shiva’s attendant hosts. To him who is well worshipped with many flowers, the mandara first among them, to that Shiva who is the syllable “ma”, salutation. - 3 ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪನಾದ, ಸೂರ್ಯನು ಕಮಲಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುವಂತೆ ಗೌರಿಯ ಮುಖಕಮಲವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ, ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಶಿವನಿಗೆ. ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದು ನೀಲಿ ಕಂಠ ಪಡೆದ, ವೃಷಭದ ಧ್ವಜವುಳ್ಳ, “ಶಿ” ಕಾರ ರೂಪನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
To the auspicious one, the sun that makes the lotus of Gauri’s face bloom, the destroyer of Daksha’s sacrifice. To the glorious blue-throated one, who drank the poison that rose from the churning of the ocean, whose banner bears the bull, to that Shiva who is the syllable “śi”, salutation. - 4 ವಸಿಷ್ಠ, ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಗೌತಮ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನೀಂದ್ರರೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಪೂಜಿಸುವ ಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳವನಿಗೆ (ಅಥವಾ ಅವರು ಪೂಜಿಸುವ ಶಿರೋರತ್ನದಂತಿರುವವನಿಗೆ). ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನೇ ಕಣ್ಣುಗಳಾಗಿ ಉಳ್ಳ, “ವ” ಕಾರ ರೂಪನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
To him whose head is worshipped by Vasishtha, by Agastya who was born from a pot, by Gautama and other noble sages and by the gods (or, who is the crest jewel they worship). To him whose eyes are the moon, the sun and fire, to that Shiva who is the syllable “va”, salutation. - 5 ಯಕ್ಷನ ರೂಪ ತಾಳಿದ, ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಪಿನಾಕ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಸನಾತನನಿಗೆ. ದಿವ್ಯನೂ ದೇವನೂ ದಿಗಂಬರನೂ ಆದ, “ಯ” ಕಾರ ರೂಪನಾದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವತೆಗಳ ಗರ್ವ ಮುರಿಯಲು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಲವರು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ.
To the eternal one who took the form of a yaksha, who wears matted locks and holds the Pinaka bow in his hand. To him who is divine, the god, clad only in the directions, to that Shiva who is the syllable “ya”, salutation. Many recall here the story in the Kena Upanishad, where the Supreme appears as a yaksha to humble the pride of the gods.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಂಕರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಂತೆ ಇದರ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಶಿವಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
Tradition holds that this hymn was composed by Shankaracharya. As with many hymns that bear his name, there is no firm evidence to settle the authorship. It is nonetheless among the best loved Shiva hymns in South India.
ಇದರ ರಚನೆಯ ಸೊಗಸು ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಪದ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಮಂತ್ರದ ಒಂದು ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ: ನಾಗೇಂದ್ರ, ಮಂದಾಕಿನೀ, ಶಿವಾಯ, ವಸಿಷ್ಠ, ಯಕ್ಷ. ಅದಲ್ಲದೆ ಹಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಅಕ್ಷರದ ಪದಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಮಂದಾಕಿನೀ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಮಂದಾರ, ಮುಖ್ಯ.
The charm of the hymn lies in its arrangement of syllables. The first word of each verse begins with one syllable of the mantra namaḥ śivāya: nāgendra, mandākinī, śivāya, vasiṣṭha, yakṣa. Many verses also repeat words beginning with the same sound, as mandākinī, maheśvara, mandāra and mukhya do in the second verse.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲುಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಉಪಜಾತಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ ವಸಂತತಿಲಕದಲ್ಲಿವೆ, ಹಾಡುವಾಗ ಅವು ಉದ್ದವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕೆ. ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ, ನಮ್ಮ ಆಧಾರ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲ.
Most lines are in the eleven-syllable upajati metre. Only the first three lines of the second verse are in the fourteen-syllable vasantatilaka, which is why they sound longer when sung. Some editions add a closing phalashruti verse, which our source text does not have.
ನಾವು stotranidhi ಪಾಠವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಧಾರ ಪಾಠದ “ಬೃಂದ” ಬದಲು “ವೃಂದ” ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಎರಡೂ ರೂಪಗಳು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಾಸ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದೆ: “ಗೌರೀವದನಾಬ್ಜವೃಂದಸೂರ್ಯಾಯ”, “ಗೌತಮಾರ್ಯಮುನೀಂದ್ರದೇವಾರ್ಚಿತಶೇಖರಾಯ”. ಸಾಲು ಮುರಿಯುವಲ್ಲಿ ಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.
We follow the stotranidhi text. In the third verse we print “vṛnda” where our source has “bṛnda”, and both spellings are found in print. In the third and fourth verses a single compound runs across two lines, “gaurīvadanābjavṛndasūryāya” and “gautamāryamunīndradevārcitaśekharāya”, and we break it where the line breaks.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇಡೀ ಸ್ತೋತ್ರ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸುತ್ತ ಕಟ್ಟಿದೆ. ಉದ್ದವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಸಮಯವಿಲ್ಲದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮಂತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಲ್ಲದು. ಬಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವಾಗಲೋ, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕೊಠಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲಿನ ನಿಮಿಷದಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ಸಲ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು ಉಸಿರನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಒಂದು ಲಯಕ್ಕೆ ತರುವುದನ್ನು ಹಲವರು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.
The whole hymn is built around five syllables. Even on days with no time for a long prayer, a short mantra can stay with the mind. Many have found that five syllables said slowly a few times, while waiting for a bus or in the minute before walking into an exam hall, bring the breath and the mind into one rhythm.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ