ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕಂ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಷಟ್ಕಂ ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಕೃತಿ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ “ನಾನು ಇದಲ್ಲ, ಅದಲ್ಲ” ಎಂದು ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು, ಭಾವನೆ, ಕರ್ಮ, ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬದಿಗಿಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದು “ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್” ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿ.
The Nirvana Shatkam, also called the Atma Shatkam, is a short work of six verses. Each verse sets aside, one by one, the body, the senses, the mind, the emotions, ritual action and human ties, saying “I am not this, not that”. What remains at the end is the refrain “I am of the nature of consciousness and bliss, I am Shiva, I am Shiva”.
ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ “ನೇತಿ ನೇತಿ” ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಹಾಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ “ಶಿವ” ಎಂದರೆ ಮಂಗಳಕರವಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ, ಅದೇ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಅದ್ವೈತ ಪರಂಪರೆ ಓದುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
It puts into song the Advaita Vedanta method of “neti neti”, not this, not this. The Advaita tradition reads “Shiva” here as the auspicious, all pervading pure consciousness, which is one’s own true Self. We follow that reading here.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರಚಿತ್ತಾನಿ ನಾಹಂ
ನ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಜಿಹ್ವೇ ನ ಚ ಘ್ರಾಣನೇತ್ರೇ ।
ನ ಚ ವ್ಯೋಮ ಭೂಮಿರ್ನ ತೇಜೋ ನ ವಾಯುಃ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥ 1 ॥
ನ ಚ ಪ್ರಾಣಸಂಜ್ಞೋ ನ ವೈ ಪಂಚವಾಯುಃ
ನ ವಾ ಸಪ್ತಧಾತುರ್ನ ವಾ ಪಂಚಕೋಶಃ ।
ನ ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದೌ ನ ಚೋಪಸ್ಥಪಾಯೂ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥ 2 ॥
ನ ಮೇ ದ್ವೇಷರಾಗೌ ನ ಮೇ ಲೋಭಮೋಹೌ
ಮದೋ ನೈವ ಮೇ ನೈವ ಮಾತ್ಸರ್ಯಭಾವಃ ।
ನ ಧರ್ಮೋ ನ ಚಾರ್ಥೋ ನ ಕಾಮೋ ನ ಮೋಕ್ಷಃ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥ 3 ॥
ನ ಪುಣ್ಯಂ ನ ಪಾಪಂ ನ ಸೌಖ್ಯಂ ನ ದುಃಖಂ
ನ ಮಂತ್ರೋ ನ ತೀರ್ಥಂ ನ ವೇದಾ ನ ಯಜ್ಞಾಃ ।
ಅಹಂ ಭೋಜನಂ ನೈವ ಭೋಜ್ಯಂ ನ ಭೋಕ್ತಾ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥ 4 ॥
ನ ಮೃತ್ಯುರ್ನ ಶಂಕಾ ನ ಮೇ ಜಾತಿಭೇದಃ
ಪಿತಾ ನೈವ ಮೇ ನೈವ ಮಾತಾ ನ ಜನ್ಮ ।
ನ ಬಂಧುರ್ನ ಮಿತ್ರಂ ಗುರುರ್ನೈವ ಶಿಷ್ಯಃ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥ 5 ॥
ಅಹಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪೋ ನಿರಾಕಾರರೂಪೋ
ವಿಭುತ್ವಾಚ್ಚ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಮ್ ।
ನ ಚಾಸಂಗತಂ ನೈವ ಮುಕ್ತಿರ್ನ ಬಂಧಃ
ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥ 6 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
मनोबुद्ध्यहंकारचित्तानि नाहं
न च श्रोत्रजिह्वे न च घ्राणनेत्रे ।
न च व्योम भूमिर्न तेजो न वायुः
चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ 1 ॥
न च प्राणसंज्ञो न वै पंचवायुः
न वा सप्तधातुर्न वा पंचकोशः ।
न वाक्पाणिपादौ न चोपस्थपायू
चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ 2 ॥
न मे द्वेषरागौ न मे लोभमोहौ
मदो नैव मे नैव मात्सर्यभावः ।
न धर्मो न चार्थो न कामो न मोक्षः
चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ 3 ॥
न पुण्यं न पापं न सौख्यं न दुःखं
न मंत्रो न तीर्थं न वेदा न यज्ञाः ।
अहं भोजनं नैव भोज्यं न भोक्ता
चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ 4 ॥
न मृत्युर्न शंका न मे जातिभेदः
पिता नैव मे नैव माता न जन्म ।
न बंधुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यः
चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ 5 ॥
अहं निर्विकल्पो निराकाररूपो
विभुत्वाच्च सर्वत्र सर्वेंद्रियाणाम् ।
न चासंगतं नैव मुक्तिर्न बंधः
चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ 6 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
manobuddhyahaṃkāracittāni nāhaṃ
na ca śrotrajihve na ca ghrāṇanetre |
na ca vyoma bhūmirna tejo na vāyuḥ
cidānaṃdarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham || 1 ||
na ca prāṇasaṃjño na vai paṃcavāyuḥ
na vā saptadhāturna vā paṃcakośaḥ |
na vākpāṇipādau na copasthapāyū
cidānaṃdarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham || 2 ||
na me dveṣarāgau na me lobhamohau
mado naiva me naiva mātsaryabhāvaḥ |
na dharmo na cārtho na kāmo na mokṣaḥ
cidānaṃdarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham || 3 ||
na puṇyaṃ na pāpaṃ na saukhyaṃ na duḥkhaṃ
na maṃtro na tīrthaṃ na vedā na yajñāḥ |
ahaṃ bhojanaṃ naiva bhojyaṃ na bhoktā
cidānaṃdarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham || 4 ||
na mṛtyurna śaṃkā na me jātibhedaḥ
pitā naiva me naiva mātā na janma |
na baṃdhurna mitraṃ gururnaiva śiṣyaḥ
cidānaṃdarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham || 5 ||
ahaṃ nirvikalpo nirākārarūpo
vibhutvācca sarvatra sarveṃdriyāṇām |
na cāsaṃgataṃ naiva muktirna baṃdhaḥ
cidānaṃdarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham || 6 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ನಾನು ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ಇವು ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣುಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ. ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಎಂಬ ಭೂತಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ. ನಾನು ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಆನಂದವೇ ರೂಪವಾಗಿರುವ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
I am not the mind, the intellect, the ego or the store of memory. I am not the ears, the tongue, the nose or the eyes. I am not space, earth, fire or air. I am Shiva, whose form is consciousness and bliss, I am Shiva. - 2 ಪ್ರಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ನಾನಲ್ಲ, ಐದು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ. ದೇಹದ ಏಳು ಧಾತುಗಳೂ ಅನ್ನಮಯವೇ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಕೋಶಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ. ಮಾತು, ಕೈ, ಕಾಲು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ, ವಿಸರ್ಜನೇಂದ್ರಿಯ ಎಂಬ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿದಾನಂದರೂಪ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
I am not what is called prana, nor the five vital airs. I am not the seven tissues of the body, nor the five sheaths beginning with the sheath of food. I am not the organs of action: speech, hands, feet, the organ of generation and the organ of excretion. I am Shiva, whose form is consciousness and bliss, I am Shiva. - 3 ನನಗೆ ದ್ವೇಷವೂ ರಾಗವೂ ಇಲ್ಲ, ಲೋಭವೂ ಮೋಹವೂ ಇಲ್ಲ. ನನಗೆ ಮದವಿಲ್ಲ, ಮತ್ಸರದ ಭಾವವೂ ಇಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳೂ ನನಗಿಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿದಾನಂದರೂಪ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
I have no hatred and no attachment, no greed and no delusion. I have no pride and no feeling of envy. Nor do the four aims of life, dharma, wealth, desire and liberation, belong to me. I am Shiva, whose form is consciousness and bliss, I am Shiva. - 4 ನನಗೆ ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲ, ಪಾಪವಿಲ್ಲ, ಸುಖವಿಲ್ಲ, ದುಃಖವಿಲ್ಲ. ಮಂತ್ರ, ತೀರ್ಥ, ವೇದ, ಯಜ್ಞಗಳೂ ನನಗಿಲ್ಲ. ಉಣ್ಣುವ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ನಾನಲ್ಲ, ಉಣ್ಣುವ ಆಹಾರವೂ ನಾನಲ್ಲ, ಉಣ್ಣುವವನೂ ನಾನಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಅನುಭವ, ಅನುಭವದ ವಿಷಯ, ಅನುಭವಿಸುವವನು ಈ ಮೂರೂ ನಾನಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿದಾನಂದರೂಪ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
I have no merit and no sin, no pleasure and no pain. Mantra, pilgrimage, the Vedas and sacrifices are not mine. I am not the act of eating, nor the food eaten, nor the one who eats. That is, I am none of the three: experience, the thing experienced and the one who experiences. I am Shiva, whose form is consciousness and bliss, I am Shiva. - 5 ನನಗೆ ಸಾವಿಲ್ಲ, ಭಯ ಅಥವಾ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ, ಜಾತಿಭೇದವಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ತಂದೆಯಿಲ್ಲ, ತಾಯಿಯಿಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟೇ ಇಲ್ಲ. ಬಂಧು, ಮಿತ್ರ, ಗುರು, ಶಿಷ್ಯ ಯಾರೂ ನನಗಿಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿದಾನಂದರೂಪ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
I have no death, no fear or doubt, no distinction of caste. I have no father, no mother, not even birth. I have no kinsman, no friend, no teacher and no disciple. I am Shiva, whose form is consciousness and bliss, I am Shiva. - 6 ನಾನು ಯಾವ ವಿಕಲ್ಪವೂ ಇಲ್ಲದವನು, ಆಕಾರವೇ ಇಲ್ಲದ ರೂಪದವನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನಾನೇ ಇದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಬೇರೆಯಾಗಿಲ್ಲ, ನನಗೆ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿದಾನಂದರೂಪ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
I am free of all mental distinctions, my form is formless. Being all pervading, I am everywhere, present in all the senses. I am not separate from anything. There is no bondage for me, and so no liberation either. I am Shiva, whose form is consciousness and bliss, I am Shiva.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಇದೊಂದು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕೃತಿ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಂಕರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಂತೆ ಇದರ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಆಧಾರಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಅದರ ವಿಚಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅದ್ವೈತದ್ದು.
Tradition holds this to be a work of Adi Shankaracharya. As with most hymns carrying his name, there is little firm evidence either way about the authorship. Its thought, however, is wholly Advaitic.
ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕತೆಯಿದೆ. ಬಾಲಕ ಶಂಕರನು ನರ್ಮದಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದಭಗವತ್ಪಾದರನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅವರು “ನೀನು ಯಾರು” ಎಂದು ಕೇಳಿದರಂತೆ. ಆಗ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳು ಇದೇ ಕತೆಯನ್ನು ದಶಶ್ಲೋಕಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.
A well known story tells that when the boy Shankara met Govinda Bhagavatpada on the bank of the Narmada, the teacher asked him “Who are you?”, and these verses were his answer. This is a tradition, and some accounts attach the same story to another work, the Dashashloki.
ಆರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳು ನಿರಾಕರಣೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಾಲು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಅದೇ ಘೋಷಣೆ. ಈ ರಚನೆಯಿಂದಲೇ ಇದು ಹಾಡಲು ಸುಲಭ.
All six verses are in the Bhujangaprayata metre, twelve syllables to the line. The first three lines of each verse deny, and the fourth line each time makes the same declaration. This structure is what makes it so easy to sing.
ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಸ್ತೋತ್ರನಿಧಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ “ನ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಜಿಹ್ವೇ” ಪಾಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಸ್ತೋತ್ರನಿಧಿಯಲ್ಲಿ “ನ ಕರ್ಣಂ ನ ಜಿಹ್ವಾ” ಎಂದಿದೆ. ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಧಿ ಮಾಡದೆ ವಾಯುಃ, ಚಿದಾನಂದ ಎಂದು ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂರನೆಯ ಸಾಲು ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ “ಸದಾ ಮೇ ಸಮತ್ವಂ” ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
On the text: we follow the Stotranidhi edition. For the second line of verse 1, however, we give the commoner reading “na ca śrotrajihve”, where Stotranidhi has “na karṇaṃ na jihvā”. Words at the end of a line are given in their pausal form (vāyuḥ, cidānanda) rather than joined by sandhi. Many printings also begin the third line of verse 6 with “sadā me samatvaṃ”.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ: ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಂಕ, ಹುದ್ದೆ, ಊರು, ಮನೆತನ. ಒಂದು ಫಲಿತಾಂಶ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಬಂದ ದಿನ ನಾವೇ ಕುಸಿದಂತೆ ಅನಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕೇ. ಈ ಹಾಡು ಆ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕೆಳಗಿಡಲು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂಕಪಟ್ಟಿ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ನಾವಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಬೇಕಿಲ್ಲ.
We mostly know ourselves by lists: exam marks, job titles, home town, family name. That is why, on the day a result goes badly, it feels as if we ourselves have collapsed. This song asks us to put those lists down one at a time. A mark sheet says something about us, but remembering that it is not who we are needs no philosophy.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ