ಚಂದ್ರಶೇಖರಾಷ್ಟಕಂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಶಿವನಿಗೆ ಶರಣಾಗುವ ಸ್ತೋತ್ರ. ಸಾವಿನ ಭಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾಲಕ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಇದನ್ನು ಹಾಡಿದನೆಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು ಎಂಬ ಧೈರ್ಯದ ಮಾತಿನಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
The Chandrashekharashtakam is a hymn of refuge in Shiva, who wears the moon on his head. Tradition holds that the boy Markandeya sang it when he stood in fear of death. Every verse ends with the confident line: I take refuge in Chandrashekhara, what can Yama do to me?
ಶಿವನು ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟದ್ದು, ಮನ್ಮಥನನ್ನು ದಹಿಸಿದ್ದು, ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಕೆಡವಿದ್ದು, ಅವನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ರೂಪ ಇವೆಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗೆ ಪಾಠವನ್ನೂ ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
The verses recall Shiva burning the three cities, burning Kama, wrecking Daksha’s sacrifice, and his eightfold form. Below we give the text and the meaning of each verse.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಹಿ ಮಾಮ್ ।
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ರಕ್ಷ ಮಾಮ್ ॥ 1 ॥
ರತ್ನಸಾನುಶರಾಸನಂ ರಜತಾದ್ರಿಶೃಂಗನಿಕೇತನಂ
ಶಿಂಜಿನೀಕೃತಪನ್ನಗೇಶ್ವರಮಚ್ಯುತಾನಲಸಾಯಕಮ್ ।
ಕ್ಷಿಪ್ರದಗ್ಧಪುರತ್ರಯಂ ತ್ರಿದಿವಾಲಯೈರಭಿವಂದಿತಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 2 ॥
ಪಂಚಪಾದಪಪುಷ್ಪಗಂಧಪದಾಂಬುಜದ್ವಯಶೋಭಿತಂ
ಫಾಲಲೋಚನಜಾತಪಾವಕದಗ್ಧಮನ್ಮಥವಿಗ್ರಹಮ್ ।
ಭಸ್ಮದಿಗ್ಧಕಳೇಬರಂ ಭವನಾಶನಂ ಭವಮವ್ಯಯಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 3 ॥
ಮತ್ತವಾರಣಮುಖ್ಯಚರ್ಮಕೃತೋತ್ತರೀಯಮನೋಹರಂ
ಪಂಕಜಾಸನಪದ್ಮಲೋಚನಪೂಜಿತಾಂಘ್ರಿಸರೋರುಹಮ್ ।
ದೇವಸಿಂಧುತರಂಗಶೀಕರಸಿಕ್ತಶುಭ್ರಜಟಾಧರಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 4 ॥
ಯಕ್ಷರಾಜಸಖಂ ಭಗಾಕ್ಷಹರಂ ಭುಜಂಗವಿಭೂಷಣಂ
ಶೈಲರಾಜಸುತಾಪರಿಷ್ಕೃತಚಾರುವಾಮಕಳೇಬರಮ್ ।
ಕ್ಷ್ವೇಡನೀಲಗಳಂ ಪರಶ್ವಧಧಾರಿಣಂ ಮೃಗಧಾರಿಣಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 5 ॥
ಕುಂಡಲೀಕೃತಕುಂಡಲೇಶ್ವರಕುಂಡಲಂ ವೃಷವಾಹನಂ
ನಾರದಾದಿಮುನೀಶ್ವರಸ್ತುತವೈಭವಂ ಭುವನೇಶ್ವರಮ್ ।
ಅಂಧಕಾಂತಕಮಾಶ್ರಿತಾಮರಪಾದಪಂ ಶಮನಾಂತಕಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 6 ॥
ಭೇಷಜಂ ಭವರೋಗಿಣಾಮಖಿಲಾಪದಾಮಪಹಾರಿಣಂ
ದಕ್ಷಯಜ್ಞವಿನಾಶನಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕಂ ತ್ರಿವಿಲೋಚನಮ್ ।
ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಫಲಪ್ರದಂ ಸಕಲಾಘಸಂಘನಿಬರ್ಹಣಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 7 ॥
ಭಕ್ತವತ್ಸಲಮರ್ಚಿತಂ ನಿಧಿಮಕ್ಷಯಂ ಹರಿದಂಬರಂ
ಸರ್ವಭೂತಪತಿಂ ಪರಾತ್ಪರಮಪ್ರಮೇಯಮನುತ್ತಮಮ್ ।
ಸೋಮವಾರಿನಭೂಹುತಾಶನಸೋಮಪಾನಿಲಖಾಕೃತಿಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 8 ॥
ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿವಿಧಾಯಿನಂ ಪುನರೇವ ಪಾಲನತತ್ಪರಂ
ಸಂಹರಂತಮಪಿ ಪ್ರಪಂಚಮಶೇಷಲೋಕನಿವಾಸಿನಮ್ ।
ಕ್ರೀಡಯಂತಮಹರ್ನಿಶಂ ಗಣನಾಥಯೂಥಸಮನ್ವಿತಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರಮಾಶ್ರಯೇ ಮಮ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಯಮಃ ॥ 9 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
ಮೃತ್ಯುಭೀತಮೃಕಂಡುಸೂನುಕೃತಸ್ತವಂ ಶಿವಸನ್ನಿಧೌ
ಯತ್ರ ಕುತ್ರ ಚ ಯಃ ಪಠೇನ್ನ ಹಿ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಭಯಂ ಭವೇತ್ ।
ಪೂರ್ಣಮಾಯುರರೋಗತಾಮಖಿಲಾರ್ಥಸಂಪದಮಾದರಂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಏವ ತಸ್ಯ ದದಾತಿ ಮುಕ್ತಿಮಯತ್ನತಃ ॥ 10 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
चंद्रशेखर चंद्रशेखर चंद्रशेखर पाहि माम् ।
चंद्रशेखर चंद्रशेखर चंद्रशेखर रक्ष माम् ॥ 1 ॥
रत्नसानुशरासनं रजताद्रिशृंगनिकेतनं
शिंजिनीकृतपन्नगेश्वरमच्युतानलसायकम् ।
क्षिप्रदग्धपुरत्रयं त्रिदिवालयैरभिवंदितं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 2 ॥
पंचपादपपुष्पगंधपदांबुजद्वयशोभितं
फाललोचनजातपावकदग्धमन्मथविग्रहम् ।
भस्मदिग्धकळेबरं भवनाशनं भवमव्ययं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 3 ॥
मत्तवारणमुख्यचर्मकृतोत्तरीयमनोहरं
पंकजासनपद्मलोचनपूजितांघ्रिसरोरुहम् ।
देवसिंधुतरंगशीकरसिक्तशुभ्रजटाधरं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 4 ॥
यक्षराजसखं भगाक्षहरं भुजंगविभूषणं
शैलराजसुतापरिष्कृतचारुवामकळेबरम् ।
क्ष्वेडनीलगळं परश्वधधारिणं मृगधारिणं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 5 ॥
कुंडलीकृतकुंडलेश्वरकुंडलं वृषवाहनं
नारदादिमुनीश्वरस्तुतवैभवं भुवनेश्वरम् ।
अंधकांतकमाश्रितामरपादपं शमनांतकं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 6 ॥
भेषजं भवरोगिणामखिलापदामपहारिणं
दक्षयज्ञविनाशनं त्रिगुणात्मकं त्रिविलोचनम् ।
भुक्तिमुक्तिफलप्रदं सकलाघसंघनिबर्हणं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 7 ॥
भक्तवत्सलमर्चितं निधिमक्षयं हरिदंबरं
सर्वभूतपतिं परात्परमप्रमेयमनुत्तमम् ।
सोमवारिनभूहुताशनसोमपानिलखाकृतिं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 8 ॥
विश्वसृष्टिविधायिनं पुनरेव पालनतत्परं
संहरंतमपि प्रपंचमशेषलोकनिवासिनम् ।
क्रीडयंतमहर्निशं गणनाथयूथसमन्वितं
चंद्रशेखरमाश्रये मम किं करिष्यति वै यमः ॥ 9 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
मृत्युभीतमृकंडुसूनुकृतस्तवं शिवसन्निधौ
यत्र कुत्र च यः पठेन्न हि तस्य मृत्युभयं भवेत् ।
पूर्णमायुररोगतामखिलार्थसंपदमादरं
चंद्रशेखर एव तस्य ददाति मुक्तिमयत्नतः ॥ 10 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
caṃdraśekhara caṃdraśekhara caṃdraśekhara pāhi mām |
caṃdraśekhara caṃdraśekhara caṃdraśekhara rakṣa mām || 1 ||
ratnasānuśarāsanaṃ rajatādriśṛṃganiketanaṃ
śiṃjinīkṛtapannageśvaramacyutānalasāyakam |
kṣipradagdhapuratrayaṃ tridivālayairabhivaṃditaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 2 ||
paṃcapādapapuṣpagaṃdhapadāṃbujadvayaśobhitaṃ
phālalocanajātapāvakadagdhamanmathavigraham |
bhasmadigdhakaḷebaraṃ bhavanāśanaṃ bhavamavyayaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 3 ||
mattavāraṇamukhyacarmakṛtottarīyamanoharaṃ
paṃkajāsanapadmalocanapūjitāṃghrisaroruham |
devasiṃdhutaraṃgaśīkarasiktaśubhrajaṭādharaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 4 ||
yakṣarājasakhaṃ bhagākṣaharaṃ bhujaṃgavibhūṣaṇaṃ
śailarājasutāpariṣkṛtacāruvāmakaḷebaram |
kṣveḍanīlagaḷaṃ paraśvadhadhāriṇaṃ mṛgadhāriṇaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 5 ||
kuṃḍalīkṛtakuṃḍaleśvarakuṃḍalaṃ vṛṣavāhanaṃ
nāradādimunīśvarastutavaibhavaṃ bhuvaneśvaram |
aṃdhakāṃtakamāśritāmarapādapaṃ śamanāṃtakaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 6 ||
bheṣajaṃ bhavarogiṇāmakhilāpadāmapahāriṇaṃ
dakṣayajñavināśanaṃ triguṇātmakaṃ trivilocanam |
bhuktimuktiphalapradaṃ sakalāghasaṃghanibarhaṇaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 7 ||
bhaktavatsalamarcitaṃ nidhimakṣayaṃ haridaṃbaraṃ
sarvabhūtapatiṃ parātparamaprameyamanuttamam |
somavārinabhūhutāśanasomapānilakhākṛtiṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 8 ||
viśvasṛṣṭividhāyinaṃ punareva pālanatatparaṃ
saṃharaṃtamapi prapaṃcamaśeṣalokanivāsinam |
krīḍayaṃtamaharniśaṃ gaṇanāthayūthasamanvitaṃ
caṃdraśekharamāśraye mama kiṃ kariṣyati vai yamaḥ || 9 ||
ಫಲಶ್ರುತಿ
mṛtyubhītamṛkaṃḍusūnukṛtastavaṃ śivasannidhau
yatra kutra ca yaḥ paṭhenna hi tasya mṛtyubhayaṃ bhavet |
pūrṇamāyurarogatāmakhilārthasaṃpadamādaraṃ
caṃdraśekhara eva tasya dadāti muktimayatnataḥ || 10 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
O Chandrashekhara, Chandrashekhara, Chandrashekhara, protect me. O Chandrashekhara, Chandrashekhara, Chandrashekhara, guard me. - 2 ರತ್ನಗಳ ಶಿಖರವಾದ ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಬಿಲ್ಲಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವಾದ ಕೈಲಾಸದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನು. ಸರ್ಪರಾಜ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿನ ಹಗ್ಗವಾಗಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಬಾಣವಾಗಿಸಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟವನು, ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳು ವಂದಿಸುವವನು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ನಾನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
His bow the jewelled peak of Meru, his home the summit of the silver mountain, his bowstring Vasuki the king of serpents, his arrow Vishnu with Agni at its tip; he burnt the three cities in an instant and is worshipped by the dwellers of heaven. In that Chandrashekhara I take refuge: what can Yama do to me? - 3 ಸ್ವರ್ಗದ ಐದು ದಿವ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳ ಹೂವುಗಳ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಎರಡು ಪಾದಕಮಲಗಳವನು, ಹಣೆಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮನ್ಮಥನ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟವನು. ಬೂದಿ ಬಳಿದ ಮೈಯವನು, ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ನಾಶವಿಲ್ಲದ ಭವನು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
His two lotus feet shine with the fragrance of flowers from the five trees of heaven; he burnt the body of Kama with the fire born of his forehead eye. His body is smeared with ash, he ends worldly bondage, he is Bhava the imperishable. In that Chandrashekhara I take refuge: what can Yama do to me? - 4 ಮದಿಸಿದ ಗಜರಾಜನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉತ್ತರೀಯವಾಗಿ ಹೊದ್ದು ಮನೋಹರನಾಗಿರುವವನು, ಕಮಲಾಸನ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಕಮಲನಯನ ವಿಷ್ಣುವೂ ಪೂಜಿಸುವ ಪಾದಕಮಲಗಳವನು. ದೇವನದಿ ಗಂಗೆಯ ಅಲೆಗಳ ತುಂತುರಿನಿಂದ ನೆನೆದ ಬಿಳಿಯ ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
Handsome in an upper cloth made from the hide of the chief of maddened elephants, his lotus feet worshipped by lotus-seated Brahma and lotus-eyed Vishnu, his pale matted locks wet with spray from the waves of the heavenly Ganga: in that Chandrashekhara I take refuge, what can Yama do to me? - 5 ಯಕ್ಷರಾಜ ಕುಬೇರನ ಗೆಳೆಯನು, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಗನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತವನು, ಹಾವುಗಳನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿ ತೊಟ್ಟವನು, ಗಿರಿರಾಜನ ಮಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಸುಂದರ ಎಡಭಾಗದ ದೇಹದವನು. ವಿಷದಿಂದ ನೀಲಿಯಾದ ಕೊರಳಿನವನು, ಕೊಡಲಿಯನ್ನೂ ಜಿಂಕೆಯನ್ನೂ ಹಿಡಿದವನು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
Friend of Kubera, king of the yakshas, he who plucked out Bhaga’s eyes at Daksha’s sacrifice, adorned with serpents, the lovely left half of his body graced by the daughter of the mountain king; his throat blue with poison, bearing an axe and a deer: in that Chandrashekhara I take refuge, what can Yama do to me? - 6 ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿದ ಸರ್ಪರಾಜನನ್ನೇ ಕಿವಿಯ ಕುಂಡಲವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು, ಎತ್ತನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು, ನಾರದನೇ ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹೊಗಳುವ ವೈಭವದವನು, ಲೋಕಗಳ ಈಶ್ವರನು. ಅಂಧಕಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದವನು, ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಿಗೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತಿರುವವನು, ಯಮನಿಗೂ ಅಂತ್ಯವಾದವನು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
Wearing the coiled king of serpents as his earring, riding the bull, his glory praised by Narada and other great sages, lord of the worlds; slayer of Andhaka, a wish-granting tree to those who seek him, the ender even of Yama: in that Chandrashekhara I take refuge, what can Yama do to me? - 7 ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುವವರಿಗೆ ಔಷಧವಾದವನು, ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವನು, ಮೂರು ಗುಣಗಳ ರೂಪನು, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳವನು. ಲೋಕದ ಸುಖವನ್ನೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಫಲವಾಗಿ ಕೊಡುವವನು, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
Medicine for those sick with the disease of worldly existence, remover of every calamity, destroyer of Daksha’s sacrifice, whose nature is the three gunas, the three-eyed one; giver of both worldly enjoyment and liberation, destroyer of the whole mass of sins: in that Chandrashekhara I take refuge, what can Yama do to me? - 8 ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವುಳ್ಳವನು, ಪೂಜಿತನು, ಅಕ್ಷಯವಾದ ನಿಧಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಉಟ್ಟವನು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನು, ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗದವನು, ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನವರಿಲ್ಲದವನು. ಚಂದ್ರ, ನೀರು, ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ಯಜ್ಞಮಾಡುವವನು, ವಾಯು, ಆಕಾಶ ಎಂಬ ಎಂಟು ರೂಪಗಳವನು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
Tender towards his devotees, worshipped, an inexhaustible treasure, clothed in the directions; lord of all beings, higher than the highest, beyond measure, unsurpassed; whose eight forms are the moon, water, the sun, the earth, fire, the sacrificer, wind and sky: in that Chandrashekhara I take refuge, what can Yama do to me? - 9 ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಈ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನೂ ಅವನೇ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಗಣನಾಥರ ಸಮೂಹದೊಡನೆ ಹಗಲೂ ರಾತ್ರಿ ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಮನು ನನಗೇನು ಮಾಡಿಯಾನು?
He creates the universe, is again intent on sustaining it, and also withdraws the whole world; he dwells in all the worlds. With the hosts of his ganas he plays day and night: in that Chandrashekhara I take refuge, what can Yama do to me? - 10 ಸಾವಿನ ಭಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೃಕಂಡುವಿನ ಮಗನು (ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು) ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಲಿ ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಸಾವಿನ ಭಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ಆಯುಸ್ಸು, ರೋಗವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಂಪತ್ತು, ಗೌರವ ಇವನ್ನು ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ ಅವರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
Whoever recites, wherever it may be, this hymn composed in Shiva’s presence by the son of Mrikandu (Markandeya) when he feared death, will have no fear of death. Chandrashekhara himself gives such a person a full span of life, freedom from disease, every kind of wealth and honour, and liberation without effort.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಮೂಲದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಕೃತ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೃಕಂಡು ಮುನಿಯ ಮಗ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾವು ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಯಮನು ಬಂದಾಗ ಬಾಲಕ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಶಿವನು ಲಿಂಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಯಮನನ್ನು ಕೆಡವಿದನು, ಬಾಲಕ ಬದುಕುಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಶಿವನಿಗೆ ಕಾಲಾಂತಕ, ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದವು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The colophon of our source calls this hymn the work of Markandeya. In the traditional story Markandeya, son of the sage Mrikandu, was destined to die at sixteen. When Yama came, the boy clung to the linga. Shiva came forth from it and struck Yama down, and the boy lived on. Tradition says this is how Shiva came to be called Kalantaka and Mrityunjaya.
ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪಲ್ಲವಿ ಜಪ. ಮೂಲದಂತೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಖ್ಯೆ 1 ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಎರಡರಿಂದ ಒಂಬತ್ತರವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಉದ್ದ ಪಾದಗಳ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿವೆ, ಹತ್ತನೆಯದು ಫಲಶ್ರುತಿ. ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಭೇಷಜಂ ಭವರೋಗಿಣಾಂ ಎಂಬುದು ಒಂದು ರೂಪಕ: ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗಕ್ಕೆ ಶಿವನೇ ಔಷಧ.
Verse 1 is a two-line refrain chant, numbered 1 as in the source. Verses 2 to 9 are in a long metre with long quarters, and verse 10 is the phalashruti. In verse 7, bheṣajaṃ bhavarogiṇām is a metaphor: Shiva is the medicine for the disease of worldly existence.
ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ಪರಶ್ವಥ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೊಡಲಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪರಶ್ವಧ ಎಂದು ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ. ಎಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂರನೆಯ ಸಾಲು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು (ಚಂದ್ರ, ನೀರು, ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ಯಜಮಾನ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ) ಹೆಸರಿಸುವ ಸೋಮವಾರಿನಭೂಹುತಾಶನಸೋಮಪಾನಿಲಖಾಕೃತಿಂ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಬೇರೆ ಆವೃತ್ತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು, ಐದು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.
On the text: in verse 5 we correct the source’s paraśvatha to paraśvadha, an axe. The third line of verse 8 is garbled in the source. We print the reading somavārinabhūhutāśanasomapānilakhākṛtiṃ, which names Shiva’s eight forms (moon, water, sun, earth, fire, the sacrificer, wind and sky). Other readings exist. In verses 3, 4, 5 and 9 we have joined the compounds.
ನಮ್ಮ ಮೂಲವು ಆವರಣದೊಳಗೆ ಸಂಸಾರಸರ್ಪದುಷ್ಟಾನಾಂ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರಪಾದಾಬ್ಜಸ್ಮರಣಂ ಪರಮೌಷಧಮ್ ಎಂದು ಮುಗಿಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಾವು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಫಲಶ್ರುತಿ ಪೂರ್ಣ ಆಯುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಪಠಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬದಲಿಯಲ್ಲ.
Our source adds in brackets one more verse, beginning saṃsārasarpaduṣṭānāṃ and ending candraśekharapādābjasmaraṇaṃ paramauṣadham. We have not printed it. The phalashruti speaks of a full life and health, but prayer and chanting do not replace medical treatment.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾರಿಡಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯುವವರಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಭಯ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದ ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಹೆಸರು, ಒಂದು ಸಾಲು ಆಸರೆಯಾಗಬಹುದು. ಚಂದ್ರಶೇಖರ, ಪಾಹಿ ಮಾಮ್ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಜಪ ಅಂತಹ ಕಾಯುವಿಕೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿದೆ.
Those who wait in a hospital corridor know Markandeya’s fear well. In those hours of not knowing what is happening inside, there is nothing for the hands to do. At such a time a name or a single line can help steady the mind. The short chant Chandrashekhara, pāhi mām seems made for such waiting.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ