ಬೋದ್ಧಾರೋ ಮತ್ಸರಗ್ರಸ್ತಾಃ: ಒಳಗೇ ಹಳೆಯದಾದ ಸುಭಾಷಿತ

ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಹೊರಬರಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಬೇಕು.

ಆ ಕೇಳುವವರೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಭರ್ತೃಹರಿಯ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 18 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 18

ವಿಷಯ: ಕೇಳುವವರಿಲ್ಲದ ಮಾತಿನ ಬಗ್ಗೆ · On a word that finds no hearer

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಬೋದ್ಧಾರೋ ಮತ್ಸರಗ್ರಸ್ತಾಃ ಪ್ರಭವಃ ಸ್ಮಯದೂಷಿತಾಃ ।
ಅಬೋಧೋಪಹತಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಜೀರ್ಣಮಙ್ಗೇ ಸುಭಾಷಿತಮ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

बोद्धारो मत्सरग्रस्ताः प्रभवः स्मयदूषिताः ।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

boddhāro matsaragrastāḥ prabhavaḥ smayadūṣitāḥ |
abodhopahatāścānye jīrṇamaṅge subhāṣitam ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಬೋದ್ಧಾರಃ (बोद्धारः, boddhāraḥ) = ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವರು (those who could understand)
ಮತ್ಸರಗ್ರಸ್ತಾಃ (मत्सरग्रस्ताः, matsaragrastāḥ) = ಅಸೂಯೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ (are seized by envy)
ಪ್ರಭವಃ (प्रभवः, prabhavaḥ) = ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದವರು (those in power)
ಸ್ಮಯದೂಷಿತಾಃ (स्मयदूषिताः, smayadūṣitāḥ) = ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೆಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ (are spoiled by conceit)
ಅಬೋಧೋಪಹತಾಃ ಚ ಅನ್ಯೇ (अबोधोपहताः च अन्ये, abodhopahatāḥ ca anye) = ಉಳಿದವರು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ (and the rest are ruined by want of understanding)
ಜೀರ್ಣಮ್ ಅಙ್ಗೇ ಸುಭಾಷಿತಮ್ (जीर्णम् अङ्गे सुभाषितम्, jīrṇam aṅge subhāṣitam) = ಸುಭಾಷಿತ ನನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲೇ ಹಳೆಯದಾಯಿತು (the good saying has grown old in my own body)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವರು ಅಸೂಯೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ, ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದವರು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೆಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಉಳಿದವರು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನನ್ನ ಸುಭಾಷಿತ ನನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿಯೇ ಹಳೆಯದಾಗಿ ಹೋಯಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Those who could understand are seized by envy, those in power are spoiled by conceit, and the rest are ruined by want of understanding. And so my good saying has grown old within my own body.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ ಅದನ್ನು ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

The verse stands near the beginning of Bhartrihari’s Nitishataka. The Subhashitaratnabhandagara places it in the section against the falsely learned.

ಜೀರ್ಣಂ ಅಂಗೇ ಎಂಬ ಮಾತು ದೇಹದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ತಿಂದ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾಗುವಂತೆ ಹೇಳದ ಮಾತು ಒಳಗೇ ಕರಗಿಹೋಯಿತು ಎಂಬ ಭಾವ.

The phrase jirnam ange brings in the body. Like food that is digested, the word that was never spoken has dissolved inside.

ಮೂರು ಬಗೆಯ ಜನರನ್ನು ಮೂರೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟದ್ದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಿಗಿ. ಮತ್ಸರ, ಸ್ಮಯ, ಅಬೋಧ.

The tightness of the verse lies in catching three kinds of people in three words: envy, conceit and unawareness.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 39. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 39. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇದನ್ನು ಹತಾಶೆಯ ಮಾತಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೂ ಕೆಲಸದ ಭಾಗ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

It need not be read only as despair. It reminds us that finding the right hearers for a good word is itself part of the work.

ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಒಳಗೇ ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರಾದರೂ ಕೇಳುವವರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾಕು, ಹೇಳಿಬಿಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

What is kept unsaid grows heavy inside. If even one person will listen, it is better to say it.