ಶಂಕರ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಸಾರ: ಆಚಾರ್ಯರ ಜೀವನದ ಸಾರ

ಇದೊಂದು ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಜೀವನವನ್ನು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಕೃತಿ. ಮೂಲದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಇದನ್ನು ಮಾಧವೀಯ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಂಕರ ಜಯ ಕೃತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು 216 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.

This is a work that tells the life of Shankara Bhagavatpada in verse. The title in the source calls it Madhaviya. By its first verse it gathers the essence of an ancient account of Shankara’s victory. There are 216 verses in all.

ಕೇರಳದ ಪೂರ್ಣಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನನ, ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರತಿಭೆ, ಸಂನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಬಳಿ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಕಾಶಿ, ಭಾಷ್ಯ ರಚನೆ, ಪ್ರಯಾಗ, ಮಂಡನಮಿಶ್ರರೊಡನೆ ವಾದ, ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೃಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಶಾರದಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ತಾಯಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

The story begins with the birth at Kaladi on the bank of the river Purna in Kerala, the child’s brilliance, sannyasa, and the teaching received near Govinda Bhagavatpada. After that come Kashi, the writing of the commentaries, Prayaga, the debate with Mandana Mishra, the disciples, the installation of Sharada at Sringeri, the mother’s last rites and the journeys of conquest. The closing verses speak of the departure to Kailasa.

---

ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಣಮ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮಾನಂ ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥರೂಪಿಣಂ ।
ಪ್ರಾಚೀನಶಂಕರಜಯೇ ಸಾರಃ ಸಂಗೃಹ್ಯತೇ ಸ್ಫುಟಂ ॥ 1 ॥

ಯದ್ವದ್ ಘಟಾನಾಂ ಪಟಲೋ ವಿಶಾಲೋ
ವಿಲೋಕ್ಯತೇಽಲ್ಪೇ ಕಿಲ ದರ್ಪಣೇಽಪಿ ।
ತದ್ವನ್ಮದೀಯೇ ಲಘುಸಂಗ್ರಹೇಽಸ್ಮಿನ್
ಉದ್ವೀಕ್ಷ್ಯತಾಂ ಶಾಂಕರವಾಕ್ಯಸಾರಃ ॥ 2 ॥

ತತೋ ಮಹೇಶಃ ಕಿಲ ಕೇರಲೇಷು
ಶ್ರೀಮದ್ ವೃಷಾದ್ರೌ ಕರುಣಾಸಮುದ್ರಃ ।
ಪೂರ್ಣಾನದೀಪುಣ್ಯತಟೇ ಸ್ವಯಂಭೂ-
ಲಿಂಗಾತ್ಮನಾಽನಂಗಧಗಾವಿರಾಸೀತ್ ॥ 3 ॥

ತಸ್ಯೇಶ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಣತಾರ್ತಿಹರ್ತುಃ
ಪ್ರಸಾದತಃ ಪ್ರಾಪ್ತನಿರೀತಿಭಾವಃ ।
ಕಶ್ಚಿತ್ತದಭ್ಯಾಶಗತೋಽಗ್ರಹಾರಃ
ಕಾಲಟ್ಯಭಿಖ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಮಹಾನ್ಮನೋಜ್ಞಃ ॥ 4 ॥

ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಪಶ್ಚಿದಿಹ ನಿಶ್ಚಲಧೀರ್ವಿರೇಜೇ
ವಿದ್ಯಾಧಿರಾಜ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತನಾಮಧೇಯಃ ।
ರುದ್ರೋ ವೃಷಾದ್ರಿನಿಲಯೋಽವತರೀತುಕಾಮಃ
ಯತ್ಪುತ್ರಮಾತ್ಮಪಿತರಂ ಸಮರೋಚಯತ್ಸಃ ॥ 5 ॥

ಪುತ್ರೋಽಭವತ್ತಸ್ಯ ಪುರಾತ್ತಪುಣ್ಯೈಃ
ಸುಬ್ರಹ್ಮತೇಜಾಃ ಶಿವಗುರ್ವಭಿಖ್ಯಃ ।
ಜ್ಞಾನೇ ಶಿವೋ ಯೋ ವಚನೇ ಗುರುಸ್ತ-
ಸ್ಯಾನ್ವರ್ಥನಾಮಾಽಕೃತ ಲಬ್ಧವರ್ಣಃ ॥ 6 ॥

ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗುರುಗೇಹವಾಸೀ
ತತ್ಕಾರ್ಯಕಾರೀ ವಿಹಿತಾನ್ನಭೋಜೀ ।
ಸಾಯಂಪ್ರಭಾತಂ ಚ ಹುತಾಶಸೇವೀ
ವ್ರತೇನ ವೇದಂ ನಿಜಮಧ್ಯಗೀಷ್ಟ ॥ 7 ॥

ಬಹ್ವರ್ಥದಾಯಿಷು ಬಹುಷ್ವಪಿ ಸತ್ಸು ದೇಶೇ
ಕನ್ಯಾಪ್ರದಾತೃಷು ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟಜನ್ಮ ।
ಕನ್ಯಾಮಯಾಚತ ಸುತಾಯ ಸ ವಿಪ್ರವರ್ಯೋ
ವಿಪ್ರಂ ವಿಶಿಷ್ಟಕುಲಜಂ ಪ್ರಥಿತಾನುಭಾವಃ ॥ 8 ॥

ವಿದ್ಯಾಧಿರಾಜಮಘಪಂಡಿತನಾಮಧೇಯೌ
ಸಂಪ್ರತ್ಯಯಂ ವ್ಯತನುತಾಮಭಿಪೂಜ್ಯ ದೈವಂ ॥ 9 ॥

ಅಮ್ಯಙ್ಮುಹೂರ್ತಮವಲಂಬ್ಯ ವಿಚಾರಣೀಯಾ
ಮೌಹೂರ್ತಿಕಾ ಇತಿ ಪರಸ್ಪರಮೂಚಿವಾಂಸೌ ॥ 10 ॥

ಉದ್ವಾಹ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿನಾ ವಿಹಿತೇ ಮುಹೂರ್ತೇ
ತೌ ಸಂಮುದಂ ಬಹುಮವಾಪತುರಾಪ್ತಕಾಮೌ ।
ತತ್ರಾಗತೋ ಭೃಶಮಮೋದತ ಬಂಧುವರ್ಗಃ
ಕಿಂ ಭಾಷಿತೇನ ಬಹುನಾ ಮುದಮಾಪ ವರ್ಗಃ ॥ 11 ॥

ಗರ್ಭಂ ದಧಾರ ಶಿವಗರ್ಭಮಸೌ ಮೃಗಾಕ್ಷೀ
ಗರ್ಭೋಽಪ್ಯವರ್ಧತ ಶನೈರಭವಚ್ಛರೀರಂ ।
ತೇಜೋಽತಿರೇಕವಿನಿವಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಪಾತ-
ವಿಶ್ವಂ ರವೇರ್ದಿವಸಮಧ್ಯ ಇವೋಗ್ರತೇಜಃ ॥ 12 ॥

ಲಗ್ನೇ ಶುಭೇ ಶುಭಯುತೇ ಸುಷುವೇ ಕುಮಾರಂ
ಶ್ರೀಪಾರ್ವತೀವ ಸುಖಿನೀ ಶುಭವೀಕ್ಷಿತೇ ಚ ।
ಜಾಯಾ ಸತೀ ಶಿವಗುರೋರ್ನಿಜತುಂಗಸಂಸ್ಥೇ
ಸೂರ್ಯೇ ಕುಜೇ ರವಿಸುತೇ ಚ ಗುರೌ ಚ ಕೇಂದ್ರೇ ॥ 13 ॥

ಯತ್ಪಶ್ಯತಾಂ ಶಿಶುರಸೌ ಕುರುತೇ ಶಮಗ್ರ್ಯಂ
ತೇನಾಕೃತಾಸ್ಯ ಜನಕಃ ಕಿಲ ಶಂಕರಾಖ್ಯಾಂ ।
ಯದ್ವಾ ಚಿರಾಯ ಕಿಲ ಶಂಕರಸಂಪ್ರಸಾದಾತ್
ಜಾತಸ್ತತೋ ವ್ಯಧಿತ ಶಂಕರನಾಮಧೇಯಂ ॥ 14 ॥

ಕಮಲಾನಿಲಯಃ ಕಲಾನಿಧೇ-
ರ್ವಿಮಲಾಖ್ಯಾದಜನಿಷ್ಟ ಭೂಸುರಾತ್ ।
ಭುವಿ ಪದ್ಮಪದಂ ವದಂತಿ ಯಂ
ಸವಿಪದ್ಯೇನ ವಿವಾದಿನಾಂ ಯಶಃ ॥ 15 ॥

ಪವನೋಽಪ್ಯಜನಿ ಪ್ರಭಾಕರಾತ್
ಸವನೋನ್ಮೀಲಿತಕೀರ್ತಿಮಂಡಲಾತ್ ।
ಗಲಹಸ್ತಿತಭೇದವಾದ್ಯಸೌ
ಕಿಲ ಹಸ್ತಾಮಲಕಾಭಿಧಾಮಧಾತ್ ॥ 16 ॥

ಪವಮಾನದಶಾಂಶತೋಽಜನಿ
ಪ್ಲವಮಾನಾಽಂಚತಿ ಯದ್ಯಶೋಂಬುಧೌ ।
ಧರಣೀ ಮಥಿತಾ ವಿವಾದಿವಾಕ್
ತರಣೀ ಯೇನ ಸ ತೋಟಕಾಹ್ವಯಃ ॥ 17 ॥

ವಿಧಿರಾಸ ಸುರೇಶ್ವರೋ ಗಿರಾಂ
ನಿಧಿರಾನಂದಗಿರಿರ್ವ್ಯಜಾಯತ ।
ಅರುಣಃ ಸಮಭೂತ್ಸನಂದನೋ
ವರುಣೋಽಜಾಯತ ಚಿತ್ಸುಖಾಹ್ವಯಃ ॥ 18 ॥

ಅಥಾವತೀರ್ಣಸ್ಯ ವಿಧೇಃ ಪುರಂಧ್ರೀ
ಸಾಽಭೂದ್ಯದಾಖ್ಯೋಭಯಭಾರತೀತಿ ।
ಸರಸ್ವತೀ ಸಾ ಖಲು ವಸ್ತುವೃತ್ತ್ಯಾ
ಲೋಕೋಽಪಿ ತಾಂ ವಕ್ತಿ ಸರಸ್ವತೀತಿ ॥ 19 ॥

ಜಗ್ರಾಹ ಪಾಣಿಕಮಲಂ ಹಿಮಮಿತ್ರಸೂನುಃ
ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುಮಿತ್ರದುಹಿತುಃ ಕರಪಲ್ಲವೇನ ।
ಭೇರೀಮೃದಂಗಪಟಹಾಧ್ಯಯನಾಬ್ಜಘೋಷೈಃ
ದಿಙ್ಮಂಡಲೇ ಸುಪರಿಮೂರ್ಚ್ಛತಿ ದಿವ್ಯಕಾಲೇ ॥ 20 ॥

ಅಥ ಶಿವೋ ಮನುಜೋ ನಿಜಮಾಯಯಾ
ದ್ವಿಜಗೃಹೇ ದ್ವಿಜಮೋದಮುಪಾವಹನ್ ।
ಪ್ರಥಮಹಾಯನ ಏವ ಸಮಗ್ರಹೀತ್
ಸಕಲವರ್ಣಮಸೌ ನಿಜಭಾಷಿಕಾಂ ॥ 21 ॥

ದ್ವಿಸಮ ಏವ ಶಿಶುರ್ಲಿಖಿತಾಕ್ಷರಂ
ಗದಿತುಮಕ್ಷಮತಾಕ್ಷರವಿತ್ಸುಧೀಃ ।
ಅಥ ಸ ಕಾವ್ಯಪುರಾಣಮುಪಾಶೃಣೋತ್
ಸ್ವಯಮವೈತ್ಕಿಮಪಿ ಶ್ರವಣಂ ವಿನಾ ॥ 22 ॥

ಅಜನಿ ದುಃಖಕರೋ ನ ಗುರೋರಸೌ
ಶ್ರವಣತಃ ಸಕೃದೇವ ಪರಿಗ್ರಹೀ ।
ಸಹನಿಪಾಠಜನಸ್ಯ ಗುರುಃ ಸ್ವಯಂ
ಸ ಚ ಪಪಾಠ ತತೋ ಗುರುಣಾ ವಿನಾ ॥ 23 ॥

ಶಿವಗುರುಃ ಸ ಜರಂಸ್ತ್ರಿಸಮೇ ಶಿಶೌ
ಅಮೃತ ಕರ್ಮವಶಃ ಸುತಮೋದಿತಃ ।
ಉಪನಿನೀಷಿತಸೂನುರಪಿ ಸ್ವಯಂ
ನ ಹಿ ಯಮೋಽಸ್ಯ ಕೃತಾಕೃತಮೀಕ್ಷತೇ ॥ 24 ॥

ಉಪನಯಂ ಕಿಲ ಪಂಚಮವತ್ಸರೇ
ಪ್ರವರಯೋಗಯುತೇ ಸುಮುಹೂರ್ತಕೇ ।
ದ್ವಿಜವಧೂರ್ನಿಯತಾ ಜನನೀ ಶಿಶೋಃ
ವ್ಯಧಿತ ತುಷ್ಟಮನಾಃ ಸಹ ಬಂಧುಭಿಃ ॥ 25 ॥

ಅಧಿಜಗೇ ನಿಗಮಾಂಶ್ಚತುರೋಽಪಿ ಸ
ಕ್ರಮತ ಏವ ಗುರೋಃ ಸಷಡಂಗಕಾನ್ ।
ಅಜನಿ ವಿಸ್ಮಿತಮತ್ರ ಮಹಾಮತೌ
ದ್ವಿಜಸುತೇಽಲ್ಪತನೌ ಜನತಾ ಮನಃ ॥ 26 ॥

ವೇದೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಸ್ತದಂಗನಿಚಯೇ ಗಾರ್ಗ್ಯೋಪಮಸ್ತತ್ಕಥಾ-
ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥವಿವೇಚನೇ ಗುರುಸಮಸ್ತತ್ಕರ್ಮಸಂವರ್ಣನೇ ।
ಆಸೀಜ್ಜೈಮಿನಿರೇವ ತದ್ವಚನಜಪ್ರೋದ್ಬೋಧಕಂದೇ ಸಮೋ
ವ್ಯಾಸೇನೈವ ಸ ಮೂರ್ತಿಮಾನಿವ ನವೋ ವಾಣೀವಿಲಾಸೈರ್ವೃತಃ ॥ 27 ॥

ಸ ಹಿ ಜಾತು ಗುರೋಃ ಕುಲೇ ವಸನ್
ಸವಯೋಭಿಃ ಸಹ ಭೈಕ್ಷಲಿಪ್ಸಯಾ ।
ಭಗವಾಂಭವನಂ ದ್ವಿಜನ್ಮನೋ
ಧನಹೀನಸ್ಯ ವಿವೇಶ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ॥ 28 ॥

ತಮವೋಚತ ತತ್ರ ಸಾದರಂ
ಯತಿವರ್ಯಂ ಗೃಹಿಣಃ ಕುಟುಂಬಿನೀ ।
ಕೃತಿನೋ ಹಿ ಭವಾದೃಶೇಷು ಯೇ
ವರಿವಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯಂತಿ ತೇ ॥ 29 ॥

ವಿಧಿನಾ ಖಲು ವಂಚಿತಾ ವಯಂ
ವಿತರೀತುಂ ವಟವೇ ನ ಶಕ್ನುಮಃ ।
ಅಪಿ ಭೈಕ್ಷಮಕಿಂಚನತ್ವತೋ
ಧಿಗಿದಂ ಜನ್ಮ ನಿರರ್ಥಕಂ ಗತಂ ॥ 30 ॥

ಇತಿ ದೀನಮುದೀರಯಂತ್ಯಸೌ
ಪ್ರದದಾವಾಮಲಕಂ ವ್ರತೀಂದವೇ ।
ಕರುಣಂ ವಚನಂ ನಿಶಮ್ಯ ಸೋಽ
ಪ್ಯಭವಜ್ಜ್ಞಾನನಿಧಿರ್ದಯಾರ್ದ್ರಧೀಃ ॥ 31 ॥

ಸ ಮುನಿರ್ಮುರಭಿತ್ಕುಟುಂಬಿನೀಂ
ಪದಚಿತ್ರೈರ್ನವನೀತಕೋಮಲೈಃ ।
ಮಧುರೈರುಪತಸ್ಥಿವಾಂಸ್ತವೈಃ
ದ್ವಿಜದಾರಿದ್ರ್ಯದಶಾನಿವೃತ್ತಯೇ ॥ 32 ॥

ಅಮುನಾ ವಚನೇನ ತೋಷಿತಾ
ಕಮಲಾ ತದ್ಭವನಂ ಸಮಂತತಃ ।
ಕನಕಾಮಲಕೈರಪೂರಯತ್
ಜನತಾಯಾ ಹೃದಯಂ ಚ ವಿಸ್ಮಯೈಃ ॥ 33 ॥

ಇತಿ ಸಪ್ತಮಹಾಯನೇಽಖಿಲ
ಶ್ರುತಿಪಾರಂಗತತಾಂ ಗತೋ ವಟುಃ ।
ಪರಿವೃತ್ಯ ಗುರೋಃ ಕುಲಾದ್ ಗೃಹೇ
ಜನನೀಂ ಪರ್ಯಚರನ್ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 34 ॥

ಜಾತು ಮಂದಗಮನಾಽಸ್ಯ ಹಿ ಮಾತಾ
ಸ್ನಾತುಮಂಬುನಿಧಿಗಾಂ ಪ್ರತಿಯಾತಾ ।
ಆತಪೋಗ್ರಕಿರಣೇ ರವಿಬಿಂಬೇ
ಸಾ ತಪಃ ಕೃಶತನುರ್ವಿಲಲಂಬೇ ॥ 35 ॥

ಸೋಽಥ ನೇತುಮನವದ್ಯಚರಿತ್ರಃ
ಸಜ್ಜನೋಽಂತಿಕಮೃಷೀಶ್ವರಪುತ್ರಃ ।
ಅಸ್ತವೀಜ್ಜಲಧಿಗಾಂ ಕವಿಹೃದ್ಯೈಃ
ವಸ್ತುತಃ ಸ್ಫುರದಲಂಕೃತಪದ್ಯೈಃ ॥ 36 ॥

ಪ್ರಾತರೇವ ಸಮಲೋಕತ ಲೋಕಃ
ಶೀತವಾತಹೃತಶೀಕರಪೂತಃ ।
ನೂತನಾಮಿವ ಧುನೀಂ ಪ್ರವಹಂತೀಂ
ಮಾಧವಸ್ಯ ಸಮಯಾ ಸದನಂ ತಾಂ ॥ 37 ॥

ಬಹವಃ ಶ್ರುತಿಪಾರದೃಶ್ವನಃ
ಕವಯೋಽಧ್ಯೈಷತ ಶಂಕರಾದ್ಗುರೋಃ ।
ಮಹತಃ ಸುಮಹಾಂತಿ ದರ್ಶನಾ-
ನ್ಯಧಿಗಂತುಂ ಫಣಿರಾಜಕೌಶಲೀಂ ॥ 38 ॥

ಮಮ ನ ಮಾನಸಮಿಚ್ಛತಿ ಸಂಸೃತಿಂ
ನ ಚ ಪುನರ್ಜನನೀ ವಿಜಿಹಾಸತಿ ।
ನ ಚ ಗುರುರ್ಜನನೀ ತದುದೀಕ್ಷತೇ
ತದನುಶಾಸನಮೀಷದಪೇಕ್ಷಿತಂ ॥ 39 ॥

ಇತಿ ವಿಚಿಂತ್ಯ ಸ ಜಾತು ಮಿಮಂಕ್ಷಯಾ
ಬಹುಜಲಾಂ ಸರಿತಂ ಸಮುಪಾಯಯೌ ।
ಜಲಮಗಾಹತ ತತ್ರ ಸಮಗ್ರಹೀತ್
ಜಲಚರಶ್ಚರಣೇ ಜಲಮೀಯುಷಃ ॥ 40 ॥

ಸ ಚ ರುರೋದ ಜಲೇ ಜಲಚಾರಿಣಾ
ಧೃತಪದೋ ಹ್ರಿಯತೇಽಂಬ ಕರೋಮಿ ಕಿಂ ।
ಚಲಿತುಮೇಕಪದಂ ನ ಚ ಪಾರಯೇ
ಬಲವತಾ ವಿವೃತೋರುಮುಖೇನ ಹ ॥ 41 ॥

ತ್ಯಜತಿ ನೂನಮಯಂ ಚರಣಂ ಚಲೋ
ಜಲಚರೋಽಂಬ ತವಾನುಮತೇನ ಮೇ ।
ಸಕಲಸಂನ್ಯಸನೇ ಪರಿಕಲ್ಪಿತೇ
ಯದಿ ತವಾನುಮತಿಃ ಪರಿಕಲ್ಪಯೇ ॥ 42 ॥

ಇತಿ ಶಿಶೌ ಚಕಿತಾ ವದತಿ ಸ್ಫುಟಂ
ವ್ಯಧಿತ ಸಾಽನುಮತಿಂ ದ್ರುತಮಂಬಿಕಾ ।
ಸತಿ ಸುತೇ ಭವಿತಾ ಮಮ ದರ್ಶನಂ
ಮೃತವತಸ್ತದು ನೇತಿ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ ॥ 43 ॥

ತದನು ಸಂನ್ಯಸನಂ ಮನಸಾ ವ್ಯಧಾತ್
ಅಥ ಮುಮೋಚ ಶಿಶುಂ ಖಲನಕ್ರಕಃ ।
ಶಿಶುರುಪೇತ್ಯ ಸರಿತ್ತಟಮತ್ರಸನ್
ಪ್ರಸುವಮೇತದುವಾಚ ಶುಚಾಽಽವೃತಾಂ ॥ 44 ॥

ಸಂನ್ಯಸ್ತವಾನ್ ಶಿಶುರಯಂ ವಿಧವಾಮನಾಥಾಂ
ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವೇತಿ ಮಾಂ ಪ್ರತಿ ಕದಾಽಪಿ ನ ಚಿಂತನೀಯಂ ।
ಯಾವನ್ಮಯಾ ಸ್ಥಿತವತಾ ಫಲಮಾಪನೀಯಂ
ಮಾತಸ್ತತಃ ಶತಗುಣಂ ಫಲಮಾಪಯಿಷ್ಯೇ ॥ 45 ॥

ಇತ್ಥಂ ಸುಧೀಃ ಸ ನಿರವಗ್ರಹಮಾತೃಲಕ್ಷ್ಮೀ-
ಶಾನುಗ್ರಹೋ ಘಟಜಬೋಧಿತಭಾವಿವೇದೀ ।
ಏಕಾಂತತೋ ವಿಗತಭೋಗಪದಾರ್ಥತೃಷ್ಣಃ
ಕೃಷ್ಣೇ ಪ್ರತೀಚಿ ನಿರತೋ ನಿರಗಾನ್ನಿಶಾಂತಾತ್ ॥ 46 ॥

ದಂಡಾನ್ವಿತೇನ ಧೃತರಾಗನವಾಂಬರೇಣ
ಗೋವಿಂದನಾಥವನಮಿಂದುಭವಾತಟಸ್ಥಂ ।
ತೇನ ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಜನಿಷ್ಟ ದಿನಾವಸಾನೇ
ಚಂಡತ್ವಿಷಾ ಚ ಶಿಖರಂ ಚರಮಾಚಲಸ್ಯ ॥ 47 ॥

ತಸ್ಯ ಪ್ರಪನ್ನಪರಿತೋಷದುಹೋ ಗುಹಾಯಾಃ
ಸ ತ್ರಿಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಪರಿಕ್ರಮಣಂ ವಿಧಾಯ ।
ದ್ವಾರಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಣಿಪತನ್ ಜನತಾಪುರೋಗಂ
ತುಷ್ಟಾವ ತುಷ್ಟಹೃದಯಸ್ತಮಪಾಸ್ತಶೋಕಂ ॥ 48 ॥

ತಮಖಿಲಗುಣಪೂರ್ಣಂ ವ್ಯಾಸಪುತ್ರಸ್ಯ ಶಿಷ್ಯಾದ್
ಅಧಿಗತಪರಮಾರ್ಥಂ ಗೌಡಪಾದಾನ್ಮಹರ್ಷೇಃ ।
ಅಧಿಜಿಗಮಿಷುರೇಷ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಥಾಮಹಂ ತ್ವಾಂ
ಪ್ರಸೃಮರಮಹಿಮಾನಂ ಪ್ರಾಪಮೇಕಾಂತಭಕ್ತ್ಯಾ ॥ 49 ॥

ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಸ್ತುವತಿ ಕಸ್ತ್ವಮಿತಿ ಬ್ರುವಂತಂ
ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಸಮಾಧಿಪದರುದ್ಧವಿಸೃಷ್ಟಚಿತ್ತಂ ।
ಗೋವಿಂದದೇಶಿಕಮುವಾಚ ತತೋ ವಚೋಭಿಃ
ಪ್ರಾಚೀನಪುಣ್ಯಜನಿತಾತ್ಮವಿಬೋಧಚಿಹ್ನೈಃ ॥ 50 ॥

ಸ್ವಾಮಿನ್ನಹಂ ನ ಪೃಥಿವೀ ನ ಜಲಂ ನ ತೇಜೋ
ನ ಸ್ಪರ್ಶನೋ ನ ಗಗನಂ ನ ಚ ತದ್ಗುಣಾ ವಾ ।
ನಾಪೀಂದ್ರಿಯಾಣ್ಯಪಿ ತು ವಿದ್ಧಿ ತತೋಽವಶಿಷ್ಟೋ
ಯಃ ಕೇವಲೋಽಸ್ತಿ ಪರಮಃ ಸ ಶಿವೋಽಹಮಸ್ಮಿ ॥ 51 ॥

ಆಕರ್ಣ್ಯ ಶಂಕರಮುನೇರ್ವಚನಂ ತದಿತ್ಥಮ್
ಅದ್ವೈತದರ್ಶನಸಮುತ್ಥಮುಪಾತ್ತಹರ್ಷಃ ।
ಸ ಪ್ರಾಹ ಶಂಕರ ಸ ಶಂಕರ ಏವ ಸಾಕ್ಷಾತ್
ಜಾತಸ್ತ್ವಮಿತ್ಯಹಮವೈಮಿ ಸಮಾಧಿದೃಷ್ಟ್ಯಾ ॥ 52 ॥

ತಸ್ಯೋಪದರ್ಶಿತವತಶ್ಚರಣೌ ಗುಹಾಯಾ
ದ್ವಾರೇ ನ್ಯಪೂಜಯದುಪೇತ್ಯ ಸ ಶಂಕರಾರ್ಯಃ ।
ಆಚಾರ ಇತ್ಯುಪದಿದೇಶ ಸ ತತ್ರ ತಸ್ಮೈ
ಗೋವಿಂದಪಾದಗುರವೇ ಸ ಗುರುರ್ಮುನೀನಾಂ ॥ 53 ॥

ಶಂಕರಃ ಸವಿನಯೈರುಪಚಾರೈಃ
ಅಭ್ಯತೋಷಯದಸೌ ಗುರುಮೇನಂ ।
ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವಿದಿತಮಪ್ಯುಪಲಿಪ್ಸುಃ
ಸಂಪ್ರದಾಯಪರಿಪಾಲನಬುದ್ಧ್ಯಾ ॥ 54 ॥

ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕೃತತತ್ಪರಿಚರ್ಯಾ-
ತೋಷಿತೋಽಧಿಕತರಂ ಯತಿವರ್ಯಃ ।
ಬ್ರಹ್ಮತಾಮುಪದಿದೇಶ ಚತುರ್ಭಿಃ
ವೇದಶೇಖರವಚೋಭಿರಮುಷ್ಮೈ ॥ 55 ॥

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕಪರಾಶರಪುತ್ರ-
ಪ್ರೋಕ್ತಸೂತ್ರಮತಗತ್ಯನುರೋಧಾತ್ ।
ಶಾಸ್ತ್ರಗೂಢಹೃದಯಂ ಹಿ ದಯಾಲೋಃ
ಕೃತ್ಸ್ನಮಪ್ಯಯಮಬುದ್ಧ ಸುಬುದ್ಧಿಃ ॥ 56 ॥

ಸೋಽಧಿಗಮ್ಯ ಚರಮಾಶ್ರಮಮಾರ್ಯಃ
ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯನಿಚಯೈರಧಿಗಮ್ಯಂ ।
ಸ್ಥಾನಮರ್ಚ್ಯಮಪಿ ಹಂಸಪುರೋಗೈಃ
ಉನ್ನತಂ ಧ್ರುವ ಇವೈತ್ಯ ಚಕಾಶೇ ॥ 57 ॥

ಹಂಸಭಾವಮಧಿಗಮ್ಯ ಸುಧೀಂದ್ರೇ
ತಂ ಸಮರ್ಚತಿ ಚ ಸಂಸೃತಿಮುಕ್ತ್ಯೈ ।
ಸಂಚಚಾಲ ಕಥಯನ್ನಿವ ಮೇಘಃ
ಚಂಚಲಾಚಪಲತಾಂ ವಿಷಯೇಷು ॥ 58 ॥

ಛಾತ್ರಮುಖ್ಯಮಮುಮಾಹ ಕಿಯದ್ಭಿಃ
ವಾಸರೈರ್ಗತಘನೇ ಗಗನೇ ಸಃ ।
ಪಶ್ಯ ಸೌಮ್ಯ ಶರದಾ ವಿಮಲಂ ಖಂ
ವಿದ್ಯಯೇವ ವಿಶದಂ ಪರತತ್ತ್ವಂ ॥ 59 ॥

ಸ ತ್ವಮುತ್ತಮಪುಮಾನಸಿ ಕಶ್ಚಿತ್
ತತ್ತ್ವವಿತ್ಪ್ರವರ ನಾನ್ಯಸಮಾನಃ ।
ತದ್ಯತಸ್ವ ನಿರವದ್ಯನಿಬಂಧೈಃ
ಸದ್ಯ ಏವ ಜಗದುದ್ಧರಣಾಯ ॥ 60 ॥

ಗಚ್ಛ ವತ್ಸ ನಗರಂ ಶಶಿಮೌಲೇಃ
ಸ್ವಚ್ಛದೇವತಟಿನೀಕಮನೀಯಂ ।
ತಾವತಾ ಪರಮನುಗ್ರಹಮಾದ್ಯಾ
ದೇವತಾ ತವ ಕರಿಷ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ॥ 61 ॥

ಪ್ರಾಪ ತಾಪಸವರಃ ಸ ಹಿ ಕಾಶೀಂ
ನೀಪಕಾನನಪರೀತಸಮೀಪಾಂ ।
ಆಪಗಾನಿಕಟಹಾಟಕಚಂಚದ್
ಯೂಪಪಂಕ್ತಿಸಮುದಂಚಿತಶೋಭಾಂ ॥ 62 ॥

ಸೋಽವಗಾಹ್ಯ ಸಲಿಲಂ ಸುರಸಿಂಧೋಃ
ಉತ್ತತಾರ ಶಿತಿಕಂಠಜಟಾಭ್ಯಃ ।
ಜಾಹ್ನವೀಸಲಿಲವೇಗಹೃತಸ್ತ-
ದ್ಯೋಗಪುಣ್ಯಪರಿಪೂರ್ಣ ಇವೇಂದುಃ ॥ 63 ॥

ವಿಶ್ವೇಶಶ್ಚರಣಯುಗಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಭಕ್ತ್ಯಾ
ಹರ್ಯಾದ್ಯೈಸ್ತ್ರಿದಶವರೈಃ ಸಮರ್ಚಿತಸ್ಯ ।
ಸೋಽನೈಷೀತ್ಪ್ರಯತಮನಾ ಜಗತ್ಪವಿತ್ರೇ
ಕ್ಷೇತ್ರೇಽಸಾವಿಹ ಸಮಯಂ ಕಿಯಂತಮಾರ್ಯಃ ॥ 64 ॥

ಅಥಾಗಮದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸೂನುರಾದರಾದ್
ಅಧೀತವೇದೋ ದಲಯನ್ ಸ್ವಭಾಸಾ ।
ತೇಜಾಂಸಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಸರಸೀರುಹಾಕ್ಷೋ
ದಿದೃಕ್ಷಮಾಣಃ ಕಿಲ ದೇಶಿಕೇಂದ್ರಂ ॥ 65 ॥

ಪೃಷ್ಟೋ ಬಭಾಣ ಗುರುಮುತ್ತರಮುತ್ತರಜ್ಞೋ
ವಿಪ್ರೋ ಗುರೋ ಮಮ ಗೃಹಂ ಬುಧ ಚೋಲದೇಶೇ ।
ಯತ್ರಾಪಗಾ ವಹತಿ ತತ್ರ ಕವೇರಕನ್ಯಾ
ಯಸ್ಯಾಃ ಪಯೋ ಹರಿಪದಾಂಬುಜಭಕ್ತಿಮೂಲಂ ॥ 66 ॥

ಅಟಾಟ್ಯಮಾನೋ ಮಹತೋ ದಿದೃಕ್ಷುಃ
ಕ್ರಮಾದಿಮಂ ದೇಶಮುಪಾಗತೋಽಸ್ಮಿ ।
ಬಿಭೇಮಿ ಮಜ್ಜನ್ ಭವವಾರಿರಾಶೌ
ತತ್ಪಾರಗಂ ಮಾಂ ಕೃಪಯಾ ವಿಧೇಹಿ ॥ 67 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತವಂತಂ ಕೃಪಯಾ ಮಹಾತ್ಮಾ
ವ್ಯದೀಪಯತ್ಸಂನ್ಯಸನಂ ಯಥಾವತ್ ।
ಪ್ರಾಹುರ್ಮಹಾಂತಃ ಪ್ರಥಮಂ ವಿನೇಯಂ
ತಂ ದೇಶಿಕೇಂದ್ರಸ್ಯ ಸನಂದನಾಖ್ಯಂ ॥ 68 ॥

ಶಾಂತಾಂ ದಿಶಂ ದೇವನೃಣಾಂ ವಿಹಾಯ
ನಾನ್ಯಾ ದಿಗಸ್ಮೈ ಸಮರೋಚತಾದ್ಧಾ ।
ತತ್ರತ್ಯತೀರ್ಥಾನಿ ನಿಷೇವಮಾಣೋ
ಗಂತುಂ ಮನೋಽಧಾದ್ಬದರೀಂಕ್ರಮಾತ್ಸಃ ॥ 69 ॥

ಸ ದ್ವಾದಶೇ ವಯಸಿ ತತ್ರ ಸಮಾಧಿನಿಷ್ಠೈಃ
ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಭಿಃ ಶ್ರುತಿಶಿರೋ ಬಹುಧಾ ವಿಚಾರ್ಯ ।
ಷಡ್ಭಿಶ್ಚ ಸಪ್ತಭಿರಥೋ ನವಭಿಶ್ಚ ಖಿನ್ನೈಃ
ಭವ್ಯಂ ಗಭೀರಮಧುರಂ ಫಣತಿ ಸ್ಮ ಭಾಷ್ಯಂ ॥ 70 ॥

ಕರತಲಕಲಿತಾದ್ವಯಾತ್ಮತತ್ತ್ವಂ
ಕ್ಷಪಿತ ದುರಂತ ಚಿರಂತನಪ್ರಮೋಹಂ ।
ಉಪಚಿತಮುದಿತೋದಿತೈರ್ಗುಣೌಘೈಃ
ಉಪನಿಷದಾಮಯಮುಜ್ಜಹಾರ ಭಾಷ್ಯಂ ॥ 71 ॥

ತತೋ ಮಹಾಭಾರತಸಾರಭೂತಾಃ
ಸಾ ವ್ಯಾಕರೋದ್ಭಾಗವತೀಶ್ಚ ಗೀತಾಃ ।
ಸನತ್ಸುಜಾತೀಯಮಸತ್ಸುದೂರಂ
ತತೋ ನೃಸಿಂಹಸ್ಯ ಚ ತಾಪನೀಯಂ ॥ 72 ॥

ಅಥ ವ್ರತೀಂದುರ್ವಿಧಿವದ್ವಿನೇಯಾನ್
ಅಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ಸ ನೈಜಭಾಷ್ಯಂ ।
ತರ್ಕೈಃ ಪರೇಷಾಂ ತರುಣೈರ್ವಿವಸ್ವನ್-
ಮರೀಚಿಭಿಃ ಸಿಂಧುವದಪ್ರಶೋಷ್ಯಂ ॥ 73 ॥

ಸ ಜಾತು ಶಾರೀರಕಸೂತ್ರಭಾಷ್ಯಮ್
ಅಧ್ಯಾಪಯನ್ನಭ್ರಸರಿತ್ಸಮೀಪೇ ।
ಶಿಷ್ಯಾಲಿಶಂಕಾಃ ಶಮಯನ್ನುವಾಸ
ಯಾವನ್ನಭೋಮಧ್ಯಮಿತೋ ವಿವಸ್ವಾನ್ ॥ 74 ॥

ಶ್ರಾಂತೇಷ್ವಥಾಧೀತ್ಯ ಶನೈರ್ವಿನೇಯೇ-
ಷ್ವಾಚಾರ್ಯ ಉತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಯಾವದೇಷಃ ।
ತಾವದ್ ದ್ವಿಜಃ ಕಶ್ಚನ ವೃದ್ಧರೂಪಃ
ಕಸ್ತ್ವಂ ಕಿಮಧ್ಯಾಪಯಸೀತ್ಯಪೃಚ್ಛತ್ ॥ 75 ॥

ಶಿಷ್ಯಾಸ್ತಮೂಚುರ್ಭಗವಾನಸೌ ನೋ
ಗುರುಃ ಸಮಸ್ತೋಪನಿಷತ್ಸ್ವತಂತ್ರಃ ।
ಅನೇನ ದೂರೀಕೃತಭೇದವಾದಮ್
ಅಕಾರಿ ಶಾರೀರಕಸೂತ್ರಭಾಷ್ಯಂ ॥ 76 ॥

ಪಪ್ರಚ್ಛ ಸೋಽಧ್ಯಾಯಮಥಾಧಿಕೃತ್ಯ
ತೃತೀಯಮಾರಂಭಗತಂ ಯತೀಶಂ ।
ತದಂತರೇತ್ಯಾದಿಕಮಸ್ತಿ ಸೂತ್ರಂ
ಬ್ರೂಹ್ಯೇತದರ್ಥಂ ಯದಿ ವೇತ್ಥ ಕಿಂಚಿತ್ ॥ 77 ॥

ಸ ಪ್ರಾಹ ಜೀವಃ ಕರಣಾವಸಾದೇ
ಸಂವೇಷ್ಟಿತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಭೂತಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ।
ತಾಂಡಿಶ್ರುತೌ ಗೌತಮಜೈವಲೀಯ
ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಿತೋಽಯಮರ್ಥಃ ॥ 78 ॥

ಏವಂ ವದಂತೌ ಯತಿರಾಡ್ದ್ವಿಜೇಂದ್ರೌ
ವಿಲೋಕ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಿತಪದ್ಮಪಾದಃ ।
ಆಚಾರ್ಯಮಾಹೇತಿ ಮಹೀಸುರೋಽಯಂ
ವ್ಯಾಸೋ ಹಿ ವೇದಾಂತರಹಸ್ಯವೇತ್ತಾ ॥ 79 ॥

ಇತೀದಮಾಕರ್ಣ್ಯ ವಚೋ ವಿಚಿತ್ರಂ
ಸ ಭಾಷ್ಯಕೃತ್ಸೂತ್ರಕೃತಂ ದಿದೃಕ್ಷುಃ ।
ಕೃತಾಂಜಲಿಸ್ತಂ ಪ್ರಯತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ
ಬಭಾಣ ವಾಣೀಂ ನವಪದ್ಯರೂಪಾಂ ॥ 80 ॥

ದ್ವೈಪಾಯನ ಸ್ವಾಗತಮಸ್ತು ತುಭ್ಯಂ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭವಂತಂ ಚರಿತಾ ಮಯಾಽರ್ಥಾಃ ।
ಯುಕ್ತಂ ತದೇತತ್ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಕಾಲಂ
ಪರೋಪಕಾರವ್ರತದೀಕ್ಷಿತತ್ವಾತ್ ॥ 81 ॥

ಅಕಾರಿ ಯತ್ಸಾಹಸಮಾತ್ಮಬುದ್ಧ್ಯಾ
ಭವತ್ಪ್ರಶಿಷ್ಯವ್ಯಪದೇಶಭಾಜಾ ।
ವಿಚಾರ್ಯ ತತ್ಸೂಕ್ತಿದುರುಕ್ತಿಜಾಲಮ್
ಅರ್ಹಃ ಸಮೀಕರ್ತುಮಿದಂ ಕೃಪಾಲುಃ ॥ 82 ॥

ಇತ್ಥಂ ನಿಗದ್ಯೋಪರತಸ್ಯ ಹಸ್ತಾತ್
ಹಸ್ತದ್ವಯೇನಾಽಽದರತಃ ಸ ಭಾಷ್ಯಂ ।
ಆದಾಯ ಸರ್ವತ್ರ ನಿರೈಕ್ಷತಾಸೌ
ಪ್ರಸಾದಗಾಂಭೀರ್ಯಗುಣಾಭಿರಾಮಂ ॥ 83 ॥

ಬಹ್ವರ್ಥಗರ್ಭಾಣಿ ಲಘೂನಿ ಯಾನಿ
ನಿಗೂಢಭಾವಾನಿ ಚ ಮತ್ಕೃತಾನಿ ।
ತ್ವಾಮೇವಮಿತ್ಥಂ ವಿರಹಯ್ಯ ನಾಸ್ತಿ
ಯಸ್ತಾನಿ ಸಮ್ಯಗ್ವಿವರೀತುಮೀಷ್ಟೇ ॥ 84 ॥

ಭಾವಂ ಮದೀಯಮವಬುಧ್ಯ ಯಥಾವದೇವಂ
ಭಾಷ್ಯಂ ಪ್ರಣೇತುಮನಲಂ ಭಗವಾನಪೀಶಃ ।
ಸಾಂಖ್ಯಾದಿನಾಽನ್ಯಥಯಿತಂ ಶ್ರುತಿಮೂರ್ಧವರ್ತ್ಮೋ-
ದ್ಧರ್ತುಂ ಕಥಂ ಪರಶಿವಾಂಶಮೃತೇ ಪ್ರಭುಃ ಸ್ಯಾತ್ ॥ 85 ॥

ಪ್ರಸನ್ನಗಂಭೀರಭವತ್ಪ್ರಣೀತ-
ಪ್ರಬಂಧಸಂದರ್ಭಭವಃ ಪ್ರಹರ್ಷಃ ।
ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಯತ್ಯಾತ್ಮವಿದಾಮೃಷೀಣಾಂ
ವರೇಣ್ಯ ವಿಶ್ರಾಣಯಿತುಂ ವರಂ ತೇ ॥ 86 ॥

ಅಷ್ಟೌ ವಯಾಂಸಿ ವಿಧಿನಾ ತವ ವತ್ಸ ದತ್ತಾ-
ನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚಾಷ್ಟ ಭವತಾ ಸುಧಿಯಾಽಽರ್ಜಿತಾನಿ ।
ಭೂಯೋಽಪಿ ಷೋಡಶ ಭವಂತು ಭವಾಜ್ಞಯಾ ತೇ
ಭೂಯಾಚ್ಚ ಭಾಷ್ಯಮಿದಮಾರವಿಚಂದ್ರತಾರಂ ॥ 87 ॥

ತತಃ ಸ ವೇದಾಂತರಹಸ್ಯವೇತ್ತಾ
ಭೇತ್ತಾಽಮತಾನಾಂ ತರಸಾ ಮತಾನಾಂ ।
ಪ್ರಯಾಗಮಾಗಾತ್ಪ್ರಥಮಂ ಜಿಗೀಷುಃ
ಕುಮಾರಿಲಂ ಸಾಧಿತಕರ್ಮಜಾಲಂ ॥ 88 ॥

ಗಿರೇರವಪ್ಲುತ್ಯ ಗತಿಃ ಸತಾಂ ಯಃ
ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಮಾಮ್ನಾಯಗಿರಾಮವಾದೀತ್ ।
ಯಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾತ್ತ್ರಿದಿವೌಕಸೋಽಪಿ
ಪ್ರಪೇದಿರೇ ಪ್ರಾಕ್ತನಯಜ್ಞಭಾಗಾನ್ ॥ 89 ॥

ಸೋಽಯಂ ಗುರೋರುನ್ಮಥನಪ್ರಸಕ್ತಂ
ಮಹತ್ತರಂ ದೋಷಮಪಾಕರಿಷ್ಣುಃ ।
ಅಶೇಷವೇದಾರ್ಥವಿದಾಸ್ತಿಕತ್ವಾತ್
ತುಷಾನಲಂ ಪ್ರಾವಿಶದೇಷ ಧೀರಃ ॥ 90 ॥

ಶ್ರುತ್ವೇತಿ ತಾಂ ಸತ್ವರಮೇಷ ಗಚ್ಛನ್
ವ್ಯಾಲೋಕಯತ್ತಂ ತುಷರಾಶಿಸಂಸ್ಥಂ ।
ಪ್ರಭಾಕರಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಥಿತಪ್ರಭಾವೈಃ
ಉಪಸ್ಥಿತಂ ಸಾಶ್ರುಮುಖೈರ್ವಿನೇಯೈಃ ॥ 91 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾಷ್ಯಂ ಹೃಷ್ಟಚೇತಾಃ ಕುಮಾರಃ
ಪ್ರೋಚೇ ವಾಚಂ ಶಂಕರಂ ದೇಶಿಕೇಂದ್ರಂ ।
ಲೋಕೇ ತ್ವಲ್ಪೋ ಮತ್ಸರಗ್ರಾಮಶಾಲೀ
ಸರ್ವಜ್ಞಾನೋ ನಾಲ್ಪಭಾವಸ್ಯ ಪಾತ್ರಂ ॥ 92 ॥

ಭವಾದೃಶಾಂ ದರ್ಶನಮೇವ ಲೋಕೇ
ವಿಶೇಷತೋಽಸ್ಮಿನ್ ಸಮಯೇ ದುರಾಪಂ ।
ಪುರಾಽಽರ್ಜಿತೈಃ ಪುಣ್ಯಚಯೈಃ ಕಥಂಚಿತ್
ತ್ವಮದ್ಯ ಮೇ ದೃಷ್ಟಿಪಥಂ ಗತೋಽಭೂಃ ॥ 93 ॥

ನಿರ್ವ್ಯಾಜಕಾರುಣ್ಯ ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಮ್
ಅತ್ರ ತ್ವಯಾ ಭಾವ್ಯಮಹಂ ತು ಯಾವತ್ ।
ಯೋಗೀಂದ್ರಹೃತ್ಪಂಕಜಭಾಗ್ಯಮೇತತ್
ತ್ಯಜಾಮ್ಯಸೂನ್ ರೂಪಮವೇಕ್ಷಮಾಣ: ॥ 94 ॥

ಇತ್ಯೂಚಿವಾಂಸಮಿಮಮಿದ್ಧಸುಖಪ್ರಕಾಶಂ
ಬ್ರಹ್ಮೋಪದಿಶ್ಯ ಬಹಿರಂತರಪಾಸ್ತಮೋಹಂ ।
ತನ್ವಂದಯಾನಿಧಿರಸೌ ತರಸಾಽಭ್ರಮಾರ್ಗಾತ್
ಶ್ರೀಮಂಡನಸ್ಯ ನಿಲಯಂ ಸ ಇಯೇಷ ಗಂತುಂ ॥ 95 ॥

ಅಥ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಯಾಗಾತ್
ತಂ ಮಂಡನಂ ಪಂಡಿತಮಾಶು ಜೇತುಂ ।
ಗಚ್ಛನ್ ಸ್ವಸೃತ್ಯಾ ಪುರಮಾಲುಲೋಕೇ
ಮಾಹಿಷ್ಮತೀಂ ಮಂಡನಮಂಡಿತಾಂ ಸಃ ॥ 96 ॥

ಪ್ರಫುಲ್ಲರಾಜೀವವನೇ ವಿಹಾರೀ
ತರಂಗರಿಂಗತ್ಕಣಶೀಕರಾರ್ದ್ರಃ ।
ರೇವಾಮರುತ್ಕಂಪಿತಸಾಲಮಾಲಃ
ಶ್ರಮಾಪಹೃದ್ ಭಾಷ್ಯಕೃತಂ ಸಿಷೇವೇ ॥ 97 ॥

ತಸ್ಮಿನ್ ಸ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ಕೃತಾಹ್ನಿಕಃ ಸನ್
ಖಸ್ವಸ್ತಿಕಾರೋಹಣಶಾಲಿನೀನೇ ।
ಗಚ್ಛನ್ನಸೌ ಮಂಡನಪಂಡಿತೌಕೋ
ದಾಸೀಸ್ತದೀಯಾಃ ಸ ದದರ್ಶ ಮಾರ್ಗೇ ॥ 98 ॥

ಕುತ್ರಾಲಯೋ ಮಂಡನಪಂಡಿತಸ್ಯೇ-
ತ್ಯೇತಾಃ ಸ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಜಲಾಯ ಗಂತ್ರೀಃ ।
ತಾಶ್ಚಾಪಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽದ್ಭುತಶಂಕರಂ ತಂ
ಸಂತೋಷವತ್ಯೋ ದದುರುತ್ತರಂ ಸ್ಮ ॥ 99 ॥

ಸ್ವತಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಪರತಃ ಪ್ರಮಾಣಂ
ಕೀರಾಂಗನಾ ಯತ್ರ ಗಿರಂ ಗಿರಂತಿ ।
ದ್ವಾರಸ್ಥ ನೀಡಾಂತರ ಸಂನಿರುದ್ಧಾ
ಜಾನೀಹಿ ತನ್ಮಂಡನಪಂಡಿತೌಕಃ ॥ 100 ॥

ಫಲಪ್ರದಂ ಕರ್ಮ ಫಲಪ್ರದೋಽಜಃ
ಕೀರಾಂಗನಾ ಯತ್ರ ಗಿರಂ ಗಿರಂತಿ ।
ದ್ವಾರಸ್ಥನೀಡಾಂತರ ಸಂನಿರುದ್ಧಾ
ಜಾನೀಹಿ ತನ್ಮಂಡನಪಂಡಿತೌಕಃ ॥ 101 ॥

ಜಗದ್ ಧ್ರುವಂ ಸ್ಯಾಜ್ಜಗದಧ್ರುವಂ ಸ್ಯಾತ್
ಕೀರಾಂಗನಾ ಯತ್ರ ಗಿರಂ ಗಿರಂತಿ ।
ದ್ವಾರಸ್ಥ ನೀಡಾಂತರ ಸಂನಿರುದ್ಧಾ
ಜಾನೀಹಿ ತನ್ಮಂಡನಪಂಡಿತೌಕಃ ॥ 102 ॥

ಪೀತ್ವಾ ತದುಕ್ತೀರಥ ತಸ್ಯ ಗೇಹಾತ್
ಗತ್ವಾ ಬಹಿಃ ಸದ್ಮ ಕವಾಟಗುಪ್ತಂ ।
ದುರ್ವೇಶಮಾಲೋಚ್ಯ ಸ ಯೋಗಶಕ್ತ್ಯಾ
ವ್ಯೋಮಾಧ್ವನಾಽವಾತರದಂಗಣಾಂತಃ ॥ 103 ॥

ಸೌಧಾಗ್ರಸಂಚ್ಛನ್ನನಭೋಽವಕಾಶಂ
ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕವೇಃ ಸಕಾಶಂ ।
ವಿದ್ಯಾವಿಶೇಷಾತ್ತಯಶಃಪ್ರಕಾಶಂ
ದದರ್ಶ ತಂ ಪದ್ಮಜಸನ್ನಿಕಾಶಂ ॥ 104 ॥

ತಪೋಮಹಿಮ್ನೈವ ತಪೋನಿಧಾನಂ
ಸಜೈಮಿನಿಂ ಸತ್ಯವತೀತನೂಜಂ ।
ಯಥಾವಿಧಿ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧೌ ನಿಮಂತ್ರ್ಯ
ತತ್ಪಾದಪದ್ಮಾನ್ಯವನೇಜಯಂತಂ ॥ 105 ॥

ಅಥೋಪಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯ ಜಲಂ ಸ ಶಾಂತಃ
ಸಸಂಭ್ರಮಂ ಮಂಡನಪಂಡಿತೋಽಪಿ ।
ವ್ಯಾಸಾಜ್ಞಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದರ್ಚಯಿತ್ವಾ
ನ್ಯಮಂತ್ರಯದ್ಭೈಕ್ಷಕೃತೇ ಮಹರ್ಷಿಂ ॥ 106 ॥

ಸ ಚಾಬ್ರವೀತ್ಸೌಮ್ಯ ವಿವಾದಭಿಕ್ಷಾಮ್
ಇಚ್ಛನ್ ಭವತ್ಸಂನಿಧಿಮಾಗತೋಽಸ್ಮಿ ।
ಸಾಽನ್ಯೋನ್ಯಶಿಷ್ಯತ್ವಪಣಾ ಪ್ರದೇಯಾ
ನಾಸ್ತ್ಯಾದರಃ ಪ್ರಾಕೃತಭಕ್ತಭೈಕ್ಷ್ಯೇ ॥ 107 ॥

ಮಮ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಧ್ರುವಮೀಪ್ಸಿತಂ
ಶ್ರುತಿಶಿರಃಪಥವಿಸ್ತೃತಿಮಂತರಾ ।
ಅವಹಿತೇನ ಮಖೇಷ್ವವಧೀರಿತಃ
ಸ ಭವತಾ ಭವತಾಪಹಿಮದ್ಯುತಿಃ ॥ 108 ॥

ಜಗತಿ ಸಂಪ್ರತಿ ತಂ ಪ್ರಥಯಾಮ್ಯಹಂ
ಸಮಭಿಭೂಯ ಸಮಸ್ತವಿವಾದಿನಂ ।
ತ್ವಮಪಿ ಸಂಶ್ರಯ ಮೇ ಮತಮುತ್ತಮಂ
ವಿವದ ವಾ ವದ ವಾಽಸ್ಮಿ ಜಿತಸ್ತ್ವಿತಿ ॥ 109 ॥

ಇತಿ ಯತಿಪ್ರವರಸ್ಯ ನಿಶಮ್ಯ ತದ್
ವಚನಮರ್ಥವದಾಗತವಿಸ್ಮಯಃ ।
ಪರಿಭವೇನ ನವೇನ ಮಹಾಯಶಾಃ
ಸ ನಿಜಗೌ ನಿಜಗೌರವಮಾಸ್ಥಿತಃ ॥ 110 ॥

ವಾದಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನ ಸಂದಿಹೇಽತ್ರ
ಜಯಾಜಯೌ ನೌ ವದಿತಾ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ ।
ನ ಕಂಠಶೋಷೈಕಫಲೋ ವಿವಾದೋ
ಮಿಥೋ ಜಿಗೀಷೂ ಕುರುತಸ್ತು ವಾದಂ ॥ 111 ॥

ತಥೇತಿ ಸೂಕ್ತೇ ಸ್ಮಿತಶಂಕರೇಣ
ಭವಿಷ್ಯತೇ ವಾದಕಥಾ ಶ್ವ ಏವ ।
ತತ್ಸಾಕ್ಷಿಭಾವಂ ವ್ರಜತಂ ಮುನೀಂದ್ರೌ
ಇತ್ಯರ್ಥಯದ್ ಬಾದರಜೈಮಿನೀ ಸಃ ॥ 112 ॥

ವಿಧಾಯ ಭಾರ್ಯಾಂ ವಿದುಷೀಂ ಸದಸ್ಯಾಂ
ವಿಧೀಯತಾಂ ವಾದಕಥಾ ಸುಧೀಂದ್ರ ।
ಇತ್ಥಂ ಸರಸ್ವತ್ಯವತಾರತಾಜ್ಞೌ
ತದ್ಧರ್ಮಪತ್ನ್ಯಾಸ್ತಮಭಾಷಿಷಾತಾಂ ॥ 113 ॥

ಅಥಾನುಮೋದ್ಯಾಭಿಹಿತಂ ಮುನಿಭ್ಯಾಂ
ಸ ಮಂಡನಾರ್ಯಃ ಪ್ರಕೃತಂ ಚಿಕೀರ್ಷುಃ ।
ಆನರ್ಚ ದೈವೋಪಗತಾನ್ಮುನೀಂದ್ರಾನ್
ಅಗ್ನೀನಿವ ತ್ರೀನ್ಮುನಿಶೇಖರಾಂಸ್ತಾನ್ ॥ 114 ॥

ಅಥ ಕ್ರಿಯಾಂತೇ ಕಿಲ ಸೂಪವಿಷ್ಟಾಃ
ತ್ರಯ್ಯಂತವೇದ್ಯಾರ್ಥವಿದಸ್ತ್ರಯೋಽಮೀ ।
ಅಮಂತ್ರಯಂಶ್ಚಾರು ಪರಸ್ಪರಂ ತೇ
ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಂ ಕಿಮಪಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ॥ 115 ॥

ಪ್ರಾತಃ ಶೋಣಸರೋಜಬಾಂಧವರುಚಿಪ್ರದ್ಯೋತಿತೇವ್ಯೋಮನಿ
ಪ್ರಖ್ಯಾತಃ ಸ ವಿಧಾಯ ಕರ್ಮ ನಿಯತಂ ಪ್ರಜ್ಞಾವತಾಮಗ್ರಣೀಃ ।
ಸಾಕಂ ಶಿಷ್ಯವರೈಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ಸದನಂ ಸನ್ಮಂಡಿತಂ ಮಾಂಡನಂ
ವಾದಾಯೋಪವಿವೇಶ ಪಂಡಿತಸಭಾಮಧ್ಯೇ ಮುನಿರ್ಧ್ಯೇಯವಿತ್ ॥ 116 ॥

ತತಃ ಸಮಾದಿಶ್ಯ ಸದಸ್ಯತಾಯಾಂ
ಸಧರ್ಮಿಣೀಂ ಮಂಡನಪಂಡಿತೋಽಪಿ ।
ಸ ಶಾರದಾಂ ನಾಮ ಸಮಸ್ತವಿದ್ಯಾ-
ವಿಶಾರದಾಂ ವಾದಸಮುತ್ಸುಕೋಽಭೂತ್ ॥ 117 ॥

ಪತ್ಯಾ ನಿಯುಕ್ತಾ ಪತಿದೇವತಾ ಸಾ
ಸದಸ್ಯಭಾವೇ ಸುದತೀ ಚಕಾಶೇ ।
ತಯೋರ್ವಿವೇಕ್ತುಂ ಶ್ರುತತಾರತಮ್ಯಂ
ಸಮಾಗತಾ ಸಂಸದಿ ಭಾರತೀವ ॥ 118 ॥

ಪ್ರವೃದ್ಧವಾದೋತ್ಸುಕತಾಂ ತದೀಯಾಂ
ವಿಜ್ಞಾಯ ವಿಜ್ಞಃ ಪ್ರಥಮಂ ಯತೀಂದ್ರಃ ।
ಪರಾವರಜ್ಞಃ ಸ ಪರಾವರೈಕ್ಯ-
ಪರಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮಕರೋತ್ಸ್ವಕೀಯಾಂ ॥ 119 ॥

ಬ್ರಹ್ಮೈಕಂ ಪರಮಾರ್ಥಸಚ್ಚಿದಮಲಂ ವಿಶ್ವಪ್ರಪಂಚಾತ್ಮನಾ
ಶುಕ್ತೀ ರೂಪ್ಯಪರಾತ್ಮನೇವ ಬಹಲಾಜ್ಞಾನಾವೃತಂ ಭಾಸತೇ ।
ತಜ್ಞಾನಾನ್ನಿಖಿಲಪ್ರಪಂಚನಿಲಯಾ ಸ್ವಾತ್ಮವ್ಯವಸ್ಥಾ ಪರಂ
ನಿರ್ವಾಣಂ ಜನಿಮುಕ್ತಮಭ್ಯುಪಗತಂ ಮಾನಂ ಶ್ರುತೇರ್ಮಸ್ತಕಂ ॥ 120 ॥

ಬಾಢಂ ಜಯೇ ಯದಿ ಪರಾಜಯಭಾಗಹಂ ಸ್ಯಾಂ
ಸನ್ನ್ಯಾಸಮಂಗ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಕಷಾಯಚೇಲಂ ।
ಶುಕ್ಲಂ ವಸೀಯ ವಸನಂ ದ್ವಯಭಾರತೀಯಂ
ವಾದೇ ಜಯಾಜಯಫಲಪ್ರತಿದೀಪಿಕಾಽಸ್ತು ॥ 121 ॥

ಇತ್ಥಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಕೃತವತ್ಯುದಾರಾಂ
ಶ್ರೀಶಂಕರೇ ಭಿಕ್ಷುವರೇ ಸ್ವಕೀಯಾಂ ।
ಸ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ಗೃಹಮೇಧಿವರ್ಯಃ
ಚಕ್ರೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಸ್ವಮತಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ॥ 122 ॥

ವೇದಾಂತಾ ನ ಪ್ರಮಾಣಂ ಚಿತಿವಪುಷಿ ಪದೇ ತತ್ರ ಸಂಗತ್ಯಯೋಗಾತ್
ಪೂರ್ವೋ ಭಾಗಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಪದಚಯಗಮಿತೇ ಕಾರ್ಯವಸ್ತುನ್ಯಶೇಷೇ ।
ಶಬ್ದಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಮಾತ್ರಂ ಪ್ರತಿ ಸಮಧಿಗತಾ ಶಕ್ತಿರಭ್ಯುನ್ನತಾನಾಂ
ಕರ್ಮಭ್ಯೋ ಮುಕ್ತಿರಿಷ್ಟಾ ತದಿಹ ತನುಭೃತಾಮಾಯುಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಾಪ್ತೇಃ ॥ 123 ॥

ವಾದೇ ಕೃತೇಽಸ್ಮಿನ್ಯದಿ ಮೇ ಜಯಾನ್ಯಃ
ತ್ವಯೋದಿತಾತ್ಸ್ಯಾದ್ವಿಪರೀತಭಾವಃ ।
ಯೇಯಂ ತ್ವಯಾಽಭೂದ್ಗದಿತಾ ಪ್ರಸಾಕ್ಷ್ಯೇ
ಜಾನಾತಿ ಚೇತ್ಸಾ ಭವಿತಾ ವಧೂರ್ಮೇ ॥ 124 ॥

ಜೇತುಃ ಪರಾಜಿತ ಇಹಾಶ್ರಮಮಾದದೀತೇ-
ತ್ಯೇತೌ ಮಿಥಃ ಕೃತಪಣೌ ಯತಿವಿಶ್ವರೂಪೌ ।
ಅಂಬಾಮುದಾರಧಿಷಣಾಮಭಿಷಿಚ್ಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯೇ
ಜಲ್ಪಂ ವಿತೇನತುರಥೋ ಜಯದತ್ತದೃಷ್ಟೀ ॥ 125 ॥

ಆವಶ್ಯಕಂ ಪರಿಸಮಾಪ್ಯ ದಿನೇ ದಿನೇ ತೌ
ವಾದಂ ಸಮಂ ವ್ಯತನುತಾಂ ಕಿಲ ಸರ್ವವೇದೌ ।
ಏವಂ ವಿಜೇತುಮನಸೋರುಪವಿಷ್ಟಯೋಸ್ತಾಂ
ಮಾಲಾಂ ಗಲೇ ನ್ಯಧಿತ ಸೋಭಯಭಾರತೀಯಂ ॥ 126 ॥

ಮಾಲಾ ಯದಾ ಮಲಿನಭಾವಮುಪೈತಿ ಕಂಠೇ
ಯಸ್ಯಾಪಿ ತಸ್ಯ ವಿಜಯೇತರನಿಶ್ಚಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ।
ಉಕ್ತ್ವಾ ಗೃಹಂ ಗತವತೀ ಗೃಹಕರ್ಮಸಕ್ತಾ
ಭಿಕ್ಷಾಶನೇಽಪಿ ಚರಿತುಂ ಗೃಹಿಮಸ್ಕರಿಭ್ಯಾಂ ॥ 127 ॥

ತತೋ ಯತಿಕ್ಷ್ಮಾಭೃದವೇಕ್ಷ್ಯ ದಾಕ್ಷ್ಯಂ
ಕ್ಷೋದಕ್ಷಮಂ ತಸ್ಯ ವಿಚಕ್ಷಣಸ್ಯ ।
ಚಿಕ್ಷೇಪ ತಂ ಕ್ಷೋಭಿತಸರ್ವಪಕ್ಷಂ
ವಿದ್ವತ್ಸಮಕ್ಷಾಽಪ್ರತಿಭಾತಕಕ್ಷ್ಯಂ ॥ 128 ॥

ಇತ್ಯಾದ್ಯಾ ದೃಢಯುಕ್ತಿರಸ್ಯ ಶುಶುಭೇ ದತ್ತಾನುಮೋದಾಗಿರಾಂ
ದೇವ್ಯಾ ತಾದೃಶವಿಶ್ವರೂಪರಭಸಾವಷ್ಟಂಭಮುಷ್ಟಿಂಧಯಾ ।
ಭರ್ತೃನ್ಯಾಸವಿಲಕ್ಷ್ಯಸೂಕ್ತಿಜನನೀಸಾಕ್ಷಿತ್ವಕುಕ್ಷಿಂಭರಿಃ
ಸಶ್ಲಾಘಾದ್ಭುತಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಲಹರೀ ಸೌಗಂಧ್ಯಪಾಣಿಂಧಯಾ ॥ 129 ॥

ಇತ್ಥಂ ಯತಿಕ್ಷಿತಿಪತೇರನುಮೋದ್ಯ ಯುಕ್ತಿಂ
ಮಾಲಾಂ ಚ ಮಂಡನಗಲೇ ಮಲಿನಾಮವೇಕ್ಷ್ಯ ।
ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥಮುಚ್ಚಲತಮದ್ಯ ಯುವಾಮಿತೀಮೌ
ಆಚಷ್ಟ ತಂ ಪುನರುವಾಚ ಯತೀಂದ್ರಮಂಬಾ ॥ 130 ॥

ಕೋಪಾತಿರೇಕವಶತಃ ಶಪತಾ ಪುರಾ ಮಾಂ
ದುರ್ವಾಸಸಾ ತದವಧಿರ್ವಿಹಿತೋ ಜಯಸ್ತೇ ।
ಸಾಽಹಂ ಯಥಾಗತಮುಪೈಮಿ ಶಮಿಪ್ರವೀರೇ-
ತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಸಂಭ್ರಮಮಮುಂ ನಿಜಧಾಮ ಯಾಂತೀಂ ॥ 131 ॥

ಜಾನಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಯ ಧಾತುಃ
ರ್ಭಾರ್ಯಾಮಿಷ್ಟಾಮಷ್ಟಮೂರ್ತೇಃ ಸಗರ್ಭ್ಯಾಂ ।
ವಾಚಾಮಾದ್ಯಾಂ ದೇವತಾಂ ವಿಶ್ವಗುಪ್ತ್ಯೈ
ಚಿನ್ಮಾತ್ರಾಮಪ್ಯಾತ್ತಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದಿರೂಪಾಂ ॥ 132 ॥

ತಸ್ಮಾದಸ್ಮತ್ಕಲ್ಪಿತೇಷ್ವರ್ಚ್ಯಮಾನಾ
ಸ್ಥಾನೇಷು ತ್ವಂ ಶಾರದಾಖ್ಯಾ ದಿಶಂತೀ ।
ಇಷ್ಟಾನರ್ಥಾನೃಷ್ಯಶೃಂಗಾದಿಕೇಷು
ಕ್ಷೇತ್ರೇಷ್ವಾಸ್ಸ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಸತ್ಸಂನಿಧಾನಾ ॥ 133 ॥

ತಥೇತಿ ಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಸರಸ್ವತೀ ಸಾ
ಪ್ರಾಯಾತ್ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಪಿತಾಮಹಸ್ಯ ।
ಅದರ್ಶನಂ ತತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವೇ
ಆಕಸ್ಮಿಕಂ ವಿಸ್ಮಯಮೀಯುರುಚ್ಚೈಃ ॥ 134 ॥

ಮಂಡನಮಿಶ್ರೋಽಪ್ಯಥ ವಿಧಿಪೂರ್ವಂ
ದತ್ತ್ವಾ ವಿತ್ತಂ ಯಾಗೇ ಸರ್ವಂ ।
ಆತ್ಮಾರೋಪಿತಶೋಚಿಷ್ಕೇಶೋ
ಭೇಜೇ ಶಂಕರಮಸ್ತಮಿತಾಶಃ ॥ 135 ॥

ಸನ್ನ್ಯಾಸಗೃಹ್ಯವಿಧಿನಾ ಸಕಲಾನಿ ಕರ್ಮಾ-
ಣ್ಯಹ್ನಾಯ ಶಂಕರಗುರುರ್ವಿದುಷೋಽಸ್ಯ ಕುರ್ವನ್ ।
ಕರ್ಣೇ ಜಗೌ ಕಿಮಪಿ ತತ್ತ್ವಮಸೀತಿ ವಾಕ್ಯಂ
ಕರ್ಣೇಜಪಂ ನಿಖಿಲಸಂಸೃತಿದುಃಖಹಾನೇಃ ॥ 136 ॥

ಏವಂ ಪುರಾಣಗುರುಣಾ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವಂ
ಶಿಷ್ಟೋ ಗುರೋಶ್ಚರಣಯೋರ್ನಿಪಪಾತ ತಸ್ಯ ।
ಧನ್ಯೋಽಸ್ಮ್ಯಹಂ ತವ ಗುರೋ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷ-
ಪಾತೇನ ಪಾತಿತತಮಾ ಇತಿ ಭಾಷಮಾಣಃ ॥ 137 ॥

ತತಃ ಸ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುರೇಶ್ವರಾಖ್ಯಾಂ
ದಿಗಂಗನಾಭಿಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣಸಖ್ಯಾಂ ।
ಸಚ್ಛಿಷ್ಯತಾಂ ಭಾಷ್ಯಕೃತಶ್ಚ ಮುಖ್ಯಾಮ್
ಅವಾಪ ತುಚ್ಛೀಕೃತಧಾತೃಸೌಖ್ಯಾಂ ॥ 138 ॥

ಇತಿ ವಶೀಕೃತಮಂಡನಪಂಡಿತಃ
ಪ್ರಣತಸತ್ಕರಣತ್ರಯದಂಡಿತಃ ।
ಸಕಲಸದ್ಗುಣಮಂಡಲಮಂಡಿತಃ
ಸ ನಿರಗಾತ್ ಕೃತದುರ್ಮತಖಂಡಿತಃ ॥ 139 ॥

ತತ್ರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಮುಖೇ ದೇಶೇ
ಗ್ರಂಥಾನ್ ಪ್ರಚಾರಯನ್ ಪ್ರಾಜ್ಞತಮಃ ।
ಶಮಿತಮತಾಂತರಮಾನಃ ಶನಕೈಃ
ಸನಕೋಪಮೋಽಗಮಚ್ಛ್ರೀಶೈಲಂ ॥ 140 ॥

ಪ್ರಣಮದ್ಭವಬೀಜಭರ್ಜನಂ
ಪ್ರಣಿಪತ್ಯಾಮೃತಸಂಪದಾರ್ಜನಂ ।
ಪ್ರಮುಮೋದ ಸ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಂ
ಭ್ರಮರಾಂಬಾಸಚಿವಂ ನತಾರ್ಜುನಂ ॥ 141 ॥

ತೀರರುಹೈಃ ಕೃಷ್ಣಾಯಾಸ್ತೀರೇಽವಾತ್ಸೀತ್ತಿರೋಹಿತೋಷ್ಣಾಯಾಃ
ಆವರ್ಜಿತತೃಷ್ಣಾಯಾ ಆಚಾರ್ಯೇಂದ್ರೋ ನಿರಸ್ತಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾಯಾಃ ॥ 142 ॥

ಅಥೈಕದಾಸೌ ಯತಿಸಾರ್ವಭೌಮಃ
ತೀರ್ಥಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚರನ್ ಸತೀರ್ಥ್ಯೈಃ ।
ಘೋರಾತ್ ಕಲೇರ್ಗೋಪಿತಧರ್ಮಮಾಗಾತ್
ಗೋಕರ್ಣಮಭ್ಯರ್ಣಚಲಾರ್ಣವೌಘಂ ॥ 143 ॥

ವಿರಿಂಚಿನಾಂಭೋರುಹನಾಭವಂದ್ಯಂ
ಪ್ರಪಂಚನಾಟ್ಯಾದ್ಭುತಸೂತ್ರಧಾರಂ ।
ತುಷ್ಟಾವ ವಾಮಾರ್ಧವಧೂಟಿಮಸ್ತ-
ದುಷ್ಟಾವಲೇಪಂ ಪ್ರಣಮನ್ ಮಹೇಶಂ ॥ 144 ॥

ಗುಣತ್ರಯಾತೀತವಿಭಾವ್ಯಮಿತ್ಥಂ
ಗೋಕರ್ಣನಾಥಂ ವಚಸಾಽರ್ಚಯಿತ್ವಾ ।
ತಿಸ್ರಃ ಸ ರಾತ್ರೀಸ್ತ್ರಿಜಗತ್ಪವಿತ್ರೇ
ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಮುದೈಷ ಕ್ಷಿಪತಿ ಸ್ಮ ಕಾಲಂ ॥ 145 ॥

ವೈಕುಂಠಕೈಲಾಸವಿವರ್ತಭೂತಂ
ಹರನ್ನತಾಘಂ ಹರಿಶಂಕರಾಖ್ಯಂ ।
ದಿವ್ಯಸ್ಥಲಂ ದೇಶಿಕಸಾರ್ವಭೌಮಃ
ತೀರ್ಥಪ್ರವಾಸೀ ನ ಚಿರಾದಯಾಸೀತ್ ॥ 146 ॥

ಭ್ರಮಾಪನೋದಾಯ ಭಿದಾವದಾನಮ್
ಅದ್ವೈತಮುದ್ರಾಮಿಹ ದರ್ಶಯಂತೌ ।
ಆರಾಧ್ಯ ದೇವೌ ಹರಿಶಂಕರೌ ಸ
ದ್ವ್ಯರ್ಥಾಭಿರಿತ್ಯರ್ಚಯತಿ ಸ್ಮ ವಾಗ್ಭಿಃ ॥ 147 ॥

ಸಮಾವಹನ್ ಕೇಸರಿತಾಂ ವರಾಂ ಯಃ
ಸುರದ್ವಿಷತ್ಕುಂಜರಮಾಜಘಾನ ।
ಪ್ರಹ್ಲಾದಮುಲ್ಲಾಸಿತಮಾದಧಾನಂ
ಪಂಚಾನನಂ ತಂ ಪ್ರಣುಮಃ ಪುರಾಣಂ ॥ 148 ॥

ವೃಷಾಕಪಾಯೀವರಯೋಃಸಪರ್ಯಾಂ
ವಾಚಾಽತಿಮೋಚಾರಸಯೇತಿ ತನ್ವನ್ ।
ಮುನಿಪ್ರವೀರೋ ಮುದಿತಾತ್ಮಕಾಮೋ
ಮೂಕಾಂಬಿಕಾಯಾಃ ಸದನಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 149 ॥

ಉಚ್ಚಾವಚಾನಂದಜಬಾಷ್ಪಮುಚ್ಚೈಃ
ಉದ್ಗೀರ್ಣರೋಮಾಂಚಮುದಾರಭಕ್ತಿಃ ।
ಅಂಬಾಮಿಹಾಪಾರಕೃಪಾವಲಂಬಾಂ
ಸಂಭಾವಯನ್ನಸ್ತುತ ನಿಸ್ತುಲಂ ಸಃ ॥ 150 ॥

ಆರಾಧನಂ ತೇ ಬಹಿರೇವ ಕೇಚಿತ್
ಅಂತರ್ಬಹಿಶ್ಚೈಕತಮೇಽಂತರೇವ ।
ಅನ್ಯೇ ಪರೇ ತ್ವಂಬ ಕದಾಪಿ ಕುರ್ಯುಃ
ನೈವ ತ್ವದೈಕ್ಯಾನುಭವೈಕನಿಷ್ಠಾಃ ॥ 151 ॥

ಇತಿ ತಾಂ ವಚನೈಃ ಪ್ರಪೂಜ್ಯ ಭೈಕ್ಷೌ-
ದನಮಾತ್ರೇಣ ಸ ತುಷ್ಟಿಮಾನ್ ಕೃತಾರ್ಥಃ ।
ಬಹುಸಾಧಕಸಂಸ್ತುತಃ ಕಿಯಂತಂ
ಸಮಯಂ ತತ್ರ ನಿನಾಯ ಶಾಂತಚೇತಾಃ ॥ 152 ॥

ತತಃ ಶತಾನಂದಮಹೇಂದ್ರಪೂರ್ವೈಃ
ಸುಪರ್ವಬೃಂದೈರುಪಗೀಯಮಾನಃ ।
ಪದ್ಮಾಂಘ್ರಿಮುಖ್ಯೈಃ ಸಮಮಾಪ್ತಕಾಮ-
ಕ್ಷೋಣೀಪತಿಃ ಶೃಂಗಗಿರಿಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 153 ॥

ಯತ್ರಾಧುನಾಪ್ಯುತ್ತಮಮೃಷ್ಯಶೃಂಗಃ
ತಪಶ್ಚರತ್ಯಾತ್ಮಭೃದಂತರಂಗಃ ।
ಸಂಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರೇಣ ವಿತೀರ್ಣಭದ್ರಾ
ವಿದ್ಯೋತತೇ ಯತ್ರ ಚ ತುಂಗಭದ್ರಾ ॥ 154 ॥

ಅಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ಸ ಭಾಷ್ಯಮುಖ್ಯಾನ್
ಗ್ರಂಥಾನ್ನಿಜಾಂಸ್ತತ್ರ ಮನೀಷಿಮುಖ್ಯಾನ್ ।
ಆಕರ್ಣನಪ್ರಾಪ್ಯಮಹಾಪುಮರ್ಥಾನ್
ಆದಿಷ್ಟವಿದ್ಯಾಗ್ರಹಣೇ ಸಮರ್ಥಾನ್ ॥ 155 ॥

ಮಂದಾಕ್ಷನಮ್ರಂ ಕಲಯನ್ನು ಶೇಷಂ
ಪರಾಣುದತ್ ಪ್ರಾಣಿತಮಾಂಸ್ಯಶೇಷಂ ।
ನಿರಸ್ತಜೀವೇಶ್ವರಯೋರ್ವಿಶೇಷಂ
ವ್ಯಾಚಷ್ಟ ವಾಚಸ್ಪತಿನಿರ್ವಿಶೇಷಂ ॥ 156 ॥

ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ತತ್ರೇಂದ್ರವಿಮಾನಕಲ್ಪಂ
ಪ್ರಾಸಾದಮಾವಿಷ್ಕೃತಸರ್ವಶಿಲ್ಪಂ ।
ಪ್ರವರ್ತಯಾಮಾಸ ಸ ದೇವತಾಯಾಃ
ಪೂಜಾಮಜಾದ್ಯೈರಪಿ ಪೂಜಿತಾಯಾಃ ॥ 157 ॥

ಯಾ ಶಾರದಾಂಬೇತ್ಯಭಿಧಾಂ ವಹಂತೀ
ಕೃತಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಪ್ರತಿಪಾಲಯಂತೀ ।
ಅದ್ಯಾಪಿ ಶೃಂಗೇರಿಪುರೇ ವಸಂತೀ
ಪ್ರದ್ಯೋತತೇಽಭೀಷ್ಟವರಾನ್ ದಿಶಂತೀ ॥ 158 ॥

ಚಿತ್ತಾನುವರ್ತೀ ನಿಜಧರ್ಮಚಾರೀ
ಭೂತಾನುಕಂಪೀ ತನುವಾಗ್ವಿಭೂತಿಃ ।
ಕಶ್ಚಿದ್ವಿನೇಯೋಽಜನಿ ದೇಶಿಕಸ್ಯ
ಯಂ ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯಮುದಾಹರಂತಿ ॥ 159 ॥

ನ್ಶಷ್ಕರ್ಮ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯಾಖ್ಯನಿಬಂಧಮೇಕಂ
ಕೃತ್ವಾಽಽತ್ಮಪೂಜ್ಯಾಯ ನಿವೇದ್ಯ ಚಾಽಽಪ್ತ್ವಾ ।
ವಿಶ್ವಾಸಮುಕ್ತ್ವಾಽಥ ಪುನರ್ಬಭಾಷೇ
ಸ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ಗುರುಮಾತ್ಮದೇವಂ ॥ 160 ॥

ಪುಮರ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಕಿಮುತ ನಿಗಮಾ ಋಕ್ಪ್ರಭೃತಯಃ
ಪ್ರಭೇದಾ ವಾ ಮುಕ್ತೇರ್ವಿಮಲತರಸಾಲೋಕ್ಯಮುಖರಾಃ ।
ಮುಖಾನ್ಯಾಹೋ ಧಾತುಶ್ಚಿರಮಿತಿ ವಿಮೃಶ್ಯಾಥ ವಿಬುಧಾ
ವಿದುಃಶಿಷ್ಯಾನ್ ಹಸ್ತಾಮಲಕಮುಖರಾನ್ ಶಂಕರಗುರೋಃ ॥ 161 ॥

ನ ಖ್ಯಾತಿಹೇತೋರ್ನ ಚ ಲಾಭಹೇತೋಃ
ನಾಪ್ಯರ್ಚನಾಯೈ ವಿಹಿತಃ ಪ್ರಬಂಧಃ ।
ನೋಲ್ಲಂಘನೀಯಂ ವಚನಂ ಗುರೂಣಾಂ
ನೋಲ್ಲಂಘನೇ ಸ್ಯಾದ್ಗುರುಶಿಷ್ಯಭಾವಃ ॥ 162 ॥

ಭಾವಾನುಕಾರಿಮೃದುವಾಕ್ಯನಿವೇಶಿತಾರ್ಥಂ
ಸ್ವೀಯೈಃ ಪದೈಃ ಸಹ ನಿರಾಕೃತಪೂರ್ವಪಕ್ಷಂ ।
ಸಿದ್ಧಾಂತಯುಕ್ತಿವಿನಿವೇಶಿತತತ್ಸ್ವರೂಪಂ
ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಭಿನಂದ್ಯ ಪರಿತೋಷವಶಾದವೋಚತ್ ॥ 163 ॥

ಸತ್ಯಂ ಯದಾತ್ಥ ವಿನಯಿನ್ ಮಮ ಯಾಜುಷೀ ಯಾ
ಶಾಖಾ ತದಂತಗತಭಾಷ್ಯನಿಬಂಧ ಇಷ್ಟಃ ।
ತದ್ವಾರ್ತಿಕಂ ಮಮ ಕೃತೇ ಭವತಾ ಪ್ರಣೇಯಂ
ಸಚ್ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಪರಹಿತೈಕಫಲಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ॥ 164 ॥

ತದ್ವತ್ತ್ವದೀಯಾ ಖಲು ಕಾಣ್ವಶಾಖಾ
ಮಮಾಪಿ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ತದಂತಭಾಷ್ಯಂ ।
ತದ್ವಾರ್ತಿಕಂ ಚಾಪಿ ವಿಧೇಯಮಿಷ್ಟಂ
ಪರೋಪಕಾರಾಯ ಸತಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ॥ 165 ॥

ಇತ್ಥಂ ಸ ಉಕ್ತೋ ಭಗವತ್ಪದೇನ
ಶ್ರೀವಿಶ್ವರೂಪೋ ವಿದುಷಾಂ ವರಿಷ್ಠಃ ।
ಚಕಾರ ಭಾಷ್ಯದ್ವಯವಾರ್ತಿಕೇ ದ್ವೇ
ಹ್ಯಾಜ್ಞಾ ಗುರೂಣಾಂ ಹ್ಯವಿಚಾರಣೀಯಾ ॥ 166 ॥

ಸನಂದನೋ ನಾಮ ಗುರೋರನುಜ್ಞಯಾ
ಭಾಷ್ಯಸ್ಯ ಟೀಕಾಂ ವ್ಯಧಿತೇರಿತಃ ಪರಾಂ ।
ಯತ್ಪೂರ್ವಭಾಗಃ ಕಿಲ ಪಂಚಪಾದಿಕಾ
ತಚ್ಛೇಷಗಾ ವೃತ್ತಿರಿತಿ ಪ್ರಥೀಯಸೀ ॥ 167 ॥

ಅಧಿಗಮ್ಯ ತದಾಽಽತ್ಮಯೋಗಶಕ್ತೇಃ
ಅನುಭಾವೇನ ನಿವೇದ್ಯ ಚಾಽಽಶ್ರವೇಭ್ಯಃ ।
ಅವಲಂಬಿತತಾರಕಾಪಥೋಽಸೌ
ಅಚಿರಾದಂತಿಕಮಾಸಸಾದ ಮಾತುಃ ॥ 168 ॥

ತತ್ರಾಽಽತುರಾಂ ಮಾತರಮೈಕ್ಷತಾಸೌ
ನನಾಮ ತಸ್ಯಾಶ್ಚರಣೌ ಕೃತಾತ್ಮಾ ।
ಸಾ ಚೈನಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಶರೀರತಾಪಂ
ಜಹೌ ನಿದಾಘಾರ್ತ ಇವಾಂಬುದೇನ ॥ 169 ॥

ಅಸಾವಸಂಗೋಽಪಿ ತದಾಽಽರ್ದ್ರಚೇತಾಃ
ತಾಮಾಹ ಮೋಹಾಂಧತಮೋಪಹರ್ತಾ ।
ಅಂಬಾಯಮಸ್ತ್ಯತ್ರ ಶುಚಂ ಜಹೀಹಿ
ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಕಿಂ ತೇ ಕರವಾಣಿ ಕೃತ್ಯಂ ॥ 170 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಿರಾತ್ ಪುತ್ರಮನಾಮಯಂ ಸಾ
ಹೃಷ್ಟಾಂತರಾತ್ಮಾ ನಿಜಗಾದ ಮಂದಂ ।
ಅಸ್ಯಾಂ ದಶಾಯಾಂ ಕುಶಲೀ ಮಯಾ ತ್ವಂ
ದಿಷ್ಟ್ಯಾಽಸಿ ದೃಷ್ಟಃ ಕಿಮತೋಽಸ್ತಿ ಕೃತ್ಯಂ ॥ 171 ॥

ಇತಃ ಪರಂ ಪುತ್ರಕ ಗಾತ್ರಮೇತದ್
ವೋಢುಂ ನ ಶಕ್ನೋಮಿ ಜರಾತಿಶೀರ್ಣಂ ।
ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೋದಿತವರ್ತ್ಮನಾ ತ್ವಂ
ಸದ್ವೃತ್ತ ಮಾಂ ಪ್ರಾಪಯ ಪುಣ್ಯಲೋಕಾನ್ ॥ 172 ॥

ತತಃ ಶರಚ್ಚಂದ್ರ ಮರೀಚಿರೋಚಿಃ
ವಿಚಿತ್ರಪಾರಿಪ್ಲವಕೇತನಾಢ್ಯಂ ।
ವಿಮಾನಮಾದಾಯ ಮನೋಜ್ಞರೂಪಂ
ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವುಃ ಕಿಲ ವಿಷ್ಣುದೂತಾಃ ॥ 173 ॥

ವೈಮಾನಿಕಾಂಸ್ತಾನ್ನಯನಾಭಿರಾಮಾನ್
ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಹೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಶಶಂಸ ಪುತ್ರಂ ।
ವಿಮಾನಮಾರೋಪ್ಯ ವಿರಾಜಮಾನಂ
ಅನಾಯಿ ತೈಃ ಸಾ ಬಹುಮಾನಪೂರ್ವಂ ॥ 174 ॥

ಇಯಮರ್ಚಿರಹರ್ವಲಕ್ಷಪಕ್ಷಾನ್
ಷಡುದಙ್ಮಾಸ ಸಮಾನಿಲಾರ್ಕಚಂದ್ರಾನ್ ।
ಚಪಲಾವರುಣೇಂದ್ರಧಾತೃಲೋಕಾನ್
ಕ್ರಮಶೋಽತೀತ್ಯ ಪರಂ ಪದಂ ಪ್ರಪೇದೇ ॥ 175 ॥

ಸಂಚಿಂತ್ಯ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸುಶುಷ್ಕವಂತಿ
ಗೃಹೋಪಕಂಠೇ ಧೃತತೋಯಪಾತ್ರಃ ।
ಸ ದಕ್ಷಿಣೇ ದೋಷ್ಣಿ ಮಮಂಥ ವಹ್ನಿಂ
ದದಾಹ ತಾಂ ತೇನ ಚ ಸಂಯತಾತ್ಮಾ ॥ 176 ॥

ಇತಸ್ವಜನನೀಮಸೌ ಮುನಿಜನೈರಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಾಂ
ಪುನಃ ಪತನವರ್ಜಿತಾಮತನುಸೌಖ್ಯಸಂದೋಹಿನೀಂ ।
ಯತಿಕ್ಷಿತಿಪತಿರ್ಗತಿಂ ವಿತಮಸಂ ಸ ನೀತ್ವಾ ತತಃ
ತತೋಽನ್ಯಮತಶಾತನೇ ಪ್ರಯತತೇ ಸ್ಮ ಪೃಥ್ವೀತಲೇ ॥ 177 ॥

ಅಥಶಿಷ್ಯವರೈರ್ಯುತಃ ಸಹಸ್ರೈಃ
ಅನುಯಾತಃ ಸ ಸುಧನ್ವನಾ ಚ ರಾಜ್ಞಾ ।
ಕಕುಭೋ ವಿಜಿಗೀಷುರೇಷ ಸರ್ವಾಃ
ಪ್ರಥಮಂ ಸೇತುಮುದಾರಧೀಃ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 178 ॥

ಅಭಿಪೂಜ್ಯ ಸ ತತ್ರ ರಾಮನಾಥಂ
ಸಹ ಪಾಂಡ್ಯೈಃ ಸ್ವವಶೇ ವಿಧಾಯ ಚೋಲಾನ್ ।
ದ್ರವಿಡಾಂಶ್ಚ ತತೋ ಜಗಾಮ ಕಾಂಚೀಂ
ನಗರೀಂ ಹಾಸ್ತಿಗಿರೇರ್ನಿತಂಬಕಾಂಚೀಂ ॥ 179 ॥

ಸುರಧಾಮ ಸ ತತ್ರ ಕಾರಯಿತ್ವಾ
ಪರವಿದ್ಯಾಚರಣಾನುಸಾರಿ ಚಿತ್ರಂ ।
ಅಪವಾರ್ಯ ಚ ತಾಂತ್ರಿಕಾನತಾನೀತ್
ಭಗವತ್ಯಾಃ ಶ್ರುತಿಸಮ್ಮತಾಂ ಸಪರ್ಯಾಂ ॥ 180 ॥

ನಿಜಪಾದಸರೋಜಸೇವನಾಯೈ
ವಿನಯೇನ ಸ್ವಯಮಾಗತಾನಥಾಽಽಂಧ್ರಾನ್ ।
ಅನುಗೃಹ್ಯ ಸ ವೇಂಕಟಾಚಲೇಶಂ
ಪ್ರಣಿಪತ್ಯಾಽಽಪ ವಿದರ್ಭರಾಜಧಾನೀಂ ॥ 181 ॥

ಯತಿರಾಡಥ ತೇಷು ತೇಷು ದೇಶೇ-
ಷ್ವಿತಿ ಪಾಷಂಡಪರಾನ್ ದ್ವಿಜಾನ್ ವಿಮಥ್ನನ್ ।
ಅಪರಾಂತಮಹಾರ್ಣವೋಪಕಂಠಂ
ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಪ್ರತಿವಾದಿದರ್ಪಹಂತಾ ॥ 182 ॥

ಬಹುಲಭ್ರಮವಾನಯಂ ಜಡಾತ್ಮಾ
ಸುಮನೋಭಿರ್ಮಥಿತಶ್ಚ ಪೂರ್ವಮೇವ ।
ಇತಿ ಸಿಂಧುಮುಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ ಕ್ಷಮಾವಾನ್
ಇವ ಗೋಕರ್ಣಮುದಾರಧೀಃ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 183 ॥

ಅವಗಾಹ್ಯ ಸರಿತ್ಪತಿಂ ಸ ತತ್ರ
ಪ್ರಿಯಮಾಸಾದ್ಯ ತುಷಾರಶೈಲಪುತ್ರ್ಯಾಃ ।
ಸ್ತವಸತ್ತಮಮದ್ಭುತಾರ್ಥಚಿತ್ರಂ
ರಚಯಾಮಾಸ ಭುಜಂಗವೃತ್ತರಮ್ಯಂ ॥ 184 ॥

ಯಮಿನಾಮೃಷಭೇಣ ನೀಲಕಂಠಂ
ಜಿತಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಮನೀಷಿಧುರ್ಯವರ್ಯಂ ।
ಸಹಸೋದಯನಾದಯಃ ಕವೀಂದ್ರಾಃ
ಪರಮದ್ವೈತಮುಷಶ್ಚಕಂಪಿರೇ ಸ್ಮ ॥ 185 ॥

ವಿಷಯೇಷು ವಿತತ್ಯ ನ್ಶಜಭಾಷ್ಯಾ-
ಣ್ಯಥ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಮುಖೇಷು ತತ್ರ ತತ್ರ ।
ಬಹುಧಾ ವಿಬುಧೈಃ ಪ್ರಶಸ್ಯಮಾನೋ
ಭಗವಾನ್ ದ್ವಾರವತೀಂ ಪುರೀಂ ವಿವೇಶ ॥ 186 ॥

ನಿಜಶಿಷ್ಯಪದಂ ಗತಾನುದೀಚ್ಯಾನ್
ಇತಿ ಕೃತ್ವಾಽಥ ವಿದೇಹಕೌಶಲಾದ್ಯೈಃ ।
ವಿಹಿತಾಪಚಿತಿಸ್ತಥಾಽಂಗವಂಗೇ-
ಷ್ವಯಮಾಸ್ತೀರ್ಯ ಯಶೋ ಜಗಾಮ ಗೌಡಾನ್ ॥ 187 ॥

ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸೋಽಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಯಂ ಕದಾಚಿತ್
ಧ್ಯಾಯನ್ ಗಂಗಾಪೂರಸಂಗಾರ್ದ್ರವಾತೈಃ ।
ಆಗಚ್ಛಂತಂ ಸೈಕತೇ ಪ್ರತ್ಯಗಚ್ಛತ್
ಯೋಗೀಶಾನಂ ಗೌಡಪಾದಾಭಿಧಾನಂ ॥ 188 ॥

ಆರ್ಯಸ್ಯಾಥೋ ಗೌಡಪಾದಸ್ಯ ಪಾದೌ
ಅಭ್ಯರ್ಚ್ಯಾಸೌ ಶಂಕರಃ ಪಂಕಜಾಭೌ ।
ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧಾಸಂಭ್ರಮಾಕ್ರಾಂತಚೇತಾಃ
ಪ್ರಹ್ವಸ್ತಸ್ಥಾವಗ್ರತಃ ಪ್ರಾಂಜಲಿಃ ಸನ್ ॥ 189 ॥

ಸಿಂಚನ್ನೇನಂ ಕ್ಷೀರವಾರಾಶಿವೀಚೀ-
ಸಾಚಿವ್ಯಾಯಾಽಽಸನ್ನಯತ್ನೈಃ ಕಟಾಕ್ಷೈಃ ।
ದಂತಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾದಂತುರಾಶ್ಚಾಪಿ ಕುರ್ವನ್
ಆಶಾಃ ಸೂಕ್ತಿಂ ಸಂದಧೇ ಗೌಡಪಾದಃ ॥ 190 ॥

ಕೃತಾಸ್ತ್ವಯಾ ಭಾಷ್ಯಮುಖಾ ನಿಬಂಧಾ
ಮತ್ಕಾರಿಕಾವಾರಿಜನುಃಸುಖಾರ್ಕಾಃ ।
ಶ್ರುತ್ವೇತಿ ಗೋವಿಂದಮುಖಾತ್ಪ್ರಹೃಷ್ಯ
ದೃಗಧ್ವನೀನೋಽಸ್ಮಿ ತವಾದ್ಯ ವಿದ್ವನ್ ॥ 191 ॥

ಮತ್ಕಾರಿಕಾಭಾವವಿಬೋಧಿತಾದೃಙ್
ಮಾಂಡೂಕ್ಯಭಾಷ್ಯಶ್ರವಣೋತ್ಥಹರ್ಷಃ ।
ದಾತುಂ ವರಂ ತೇ ವಿದುಷಾಂ ವರಾಯ
ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಯತ್ಯಾಶು ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ॥ 192 ॥

ಸ ಪ್ರಾಹ ಪರ್ಯಾಯಶುಕರ್ಷಿಮೀಕ್ಷ್ಯ
ಭವಂತಮದ್ರಾಕ್ಷಮತಿಷ್ಯಪೂರುಷಂ ।
ವರಃ ಪರಃ ಕೋಽಸ್ತಿ ತಥಾಽಪಿ ಚಿಂತನಂ
ಚಿತ್ತತ್ತ್ವಗಂ ಮೇಽಸ್ತು ಗುರೋ ನಿರಂತರಂ ॥ 193 ॥

ತಥೇತಿ ಸೋಽಂತರ್ಧಿಮಪಾಸ್ತಮೋಹೇ
ಗತೇ ಚಿರಂಚೀವಿಮುನಾವಥಾಸೌ ।
ವೃತ್ತಾಂತಮೇತಂ ಸ ಮುದಾಽಽಶ್ರವೇಭ್ಯಃ
ಸಂಶ್ರಾವಯಂಸ್ತಾಂ ಕ್ಷಣದಾಮನೈಷೀತ್ ॥ 194 ॥

ಅಥ ದ್ಯುನದ್ಯಾಮುಷಸಿ ಕ್ಷಮೀಂದ್ರೋ
ನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ವಿಧಿವತ್ಸಶಿಷ್ಯೈಃ ।
ತೀರೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಲಾಲಸೋಽಭೂತ್
ಅತ್ರಾಂತರೇಽಶ್ರೂಯತ ಲೋಕವಾರ್ತಾ ॥ 195 ॥

ಜಂಬೂದ್ವೀಪಂ ಶಸ್ಯತೇಽಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ
ತತ್ರಾಪ್ಯೇತನ್ಮಂಡಲಂ ಭಾರತಾಖ್ಯಂ ॥ 196 ॥

ಆಶ್ಮೀರಾಖ್ಯಂ ಮಂಡಲಂ ತತ್ರ ಶಸ್ತಂ
ಯತ್ರಾಽಽಸ್ತೇಽಸೌ ಶಾರದಾ ವಾಗಧೀಶಾ ॥ 197 ॥

ದ್ವಾರೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಮಾಂಡಪೈಸ್ತಚ್ಚತುರ್ಭಿಃ
ರ್ದೈವ್ಯಾ ಗೇಹಂ ಯತ್ರ ಸರ್ವಜ್ಞಪೀಠಂ ।
ಯತ್ರಾಽಽರೋಹೇ ಸರ್ವವಿತ್ಸಜ್ಜನಾನಾಂ
ನಾನ್ಯೇ ಸರ್ವೇ ಯತ್ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಕ್ಷಮಂತೇ ॥ 198 ॥

ಪ್ರಾಚ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ಪಶ್ಚಿಮಾಃ ಪಶ್ಚಿಮಾಯಾಂ
ಯೇ ಚೋದೀಚ್ಯಾಸ್ತಾಮುದೀಚೀಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಃ ।
ಸರ್ವಜ್ಞಾಸ್ತದ್ದ್ವಾರಮುದ್ಘಾಟಯಂತೋ
ದಾಕ್ಷಾ ನದ್ಧಂ ನೋ ತದುದ್ಘಾಟಯಂತಿ ॥ 199 ॥

ವಾರ್ತಾಮುಪಶ್ರುತ್ಯ ಸ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯೋ
ಮಾನಂ ತದೀಯಂ ಪರಿಮಾತುಮಿಚ್ಛನ್ ।
ಕಾಶ್ಮೀರದೇಶಾಯ ಜಗಾಮ ಹೃಷ್ಟಃ
ಶ್ರೀಶಂಕರೋ ದ್ವಾರಮಪಾವರೀತುಂ ॥ 200 ॥

ವಾದಿವ್ರಾತಗಜೇಂದ್ರದುರ್ಮದಘಟಾದುರ್ಗರ್ವಸಂಕರ್ಷಣ-
ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರದೇಶಿಕೇಂದ್ರಮೃಗರಾಡಾಯಾತಿ ಸರ್ವಾರ್ಥವಿತ್ ।
ದೂರಂ ಗಚ್ಛತ ವಾದಿದುಃಶಠಗಜಾಃ ಸನ್ನ್ಯಾಸದಂಷ್ಟ್ರಾಯುಧೋ
ವೇದಾಂತೋರುವನಾಶ್ರಯಸ್ತದಪರಂ ದ್ವೈತಂ ವನಂ ಭಕ್ಷತಿ ॥ 201 ॥

ಸಂಶ್ರಾವಯನ್ನಧ್ವನಿ ದೇಶಿಕೇಂದ್ರಃ
ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣದ್ವಾರಭುವಂ ಪ್ರಪೇದೇ ।
ಕವಾಟಮುದ್ಘಾಟ್ಯ ನಿವೇಷ್ಟುಕಾಮಂ
ಸಸಂಭ್ರಮಂ ವಾದಿಗಣೋ ನ್ಯರೌತ್ಸೀತ್ ॥ 202 ॥

ಅಥಾಬ್ರವೀದ್ವಾದಿಗಣಃ ಸ ದೇಶಿಕಂ
ಕಿಮರ್ಥಮೇವಂ ಬಹುಸಂಭ್ರಮಕ್ರಿಯಾ ।
ಯದತ್ರ ಕಾರ್ಯಂ ತದುದೀರ್ಯತಾಂ ಶನೈಃ
ನ ಸಂಭ್ರಮಃ ಕರ್ತುಮಲಂ ತದೀಪ್ಸಿತಂ ॥ 203 ॥

ಯಃ ಕಶ್ಚಿದೇತ್ಯೇತು ಪರೀಕ್ಷಿತುಂ ಚೇತ್
ವೇದಾಖಿಲಂ ನಾವಿದಿತಂ ಮಮಾಣು ।
ಇತ್ಥಂ ಭವಾನ್ವಕ್ತಿ ಸಮುನ್ನತೀಚ್ಛೋ
ದತ್ತ್ವಾ ಪರೀಕ್ಷಾಂ ವ್ರಜದೇವತಾಲಯಂ ॥ 204 ॥

ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ದತ್ತವಂತಂ
ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಂ ತಂ ಸಮಪೂಜಯಂಸ್ತೇ ।
ದ್ವಾರಂ ಸಮುದ್ಘಾಟ್ಯ ದದುಶ್ಚ ಮಾರ್ಗಂ
ತತೋ ವಿವೇಶಾಂತರಭೂಮಿಭಾಗಂ ॥ 205 ॥

ಪಾಣೌ ಸನಂದನಮಸಾವವಲಂಬ್ಯ ವಿದ್ಯಾ
ಭದ್ರಾಸನಂ ತದವರೋಢುಮನಾಶ್ಚಚಾಲ ।
ಅತ್ರಾಂತರೇ ವಿಧಿವಧೂರ್ವಿಬುಧಾಗ್ರಗಣ್ಯಮ್
ಆಚಾರ್ಯಶಂಕರಮವೋಚದನಂಗವಾಚಾ ॥ 206 ॥

ಸರ್ವಜ್ಞತೈಕೈವ ಭವೇನ್ನ ಹೇತುಃ
ಪೀಠಾಧಿರೋಹೇ ಪರಿಶುದ್ಧತಾ ಚ ।
ಸಾ ತೇಽಸ್ತಿ ವಾ ನೇತಿ ವಿಚಾರ್ಯಮೇತತ್
ತಿಷ್ಠ ಕ್ಷಣಂ ತ್ವಂ ಕುರು ಸಾಹಸಂ ಮಾ ॥ 207 ॥

ನಾಸ್ಮಿನ್ ಶರೀರೇ ಕೃತಕಿಲ್ಬಿಷೋಽಹಂ
ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತ್ಯಂಬ ನ ಸಂದಿಹೇಽಹಂ ।
ವ್ಯಧಾಯಿ ದೇಹಾಂತರಸಂಶ್ರಯಾದ್ಯದ್
ನ ತೇನ ಲಿಪ್ಯೇತ ಹಿ ಕರ್ಮಣಾಽನ್ಯಃ ॥ 208 ॥

ಇತ್ಥಂ ನಿರುತ್ತರಪದಾಂ ಸ ವಿಧಾಯ ದೇವೀಂ
ಸರ್ವಜ್ಞಪೀಠಮಧಿರುಹ್ಯ ನನಂದ ಸಭ್ಯಃ ।
ಸಂಮಾನಿತೋಽಭವದಸೌ ವಿಬುಧೈಶ್ಚ ವಾಣ್ಯಾ
ಗಾರ್ಗ್ಯಾ ಕಹೋಲಮುಖರೈರಿವ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ॥ 209 ॥

ವಾದಪ್ರಾದುರ್ವಿನೋದಪ್ರತಿಕಥನಸುಧೀವಾದದುರ್ವಾರತರ್ಕ-
ನ್ಯಕ್ಕಾರಸ್ವೈರಧಾಟೀಭರಿತಹರಿದುಪನ್ಯಸ್ತಮಾಹಾನುಭಾವ್ಯಃ ।
ಸರ್ವಜ್ಞೋ ವಸ್ತುಮರ್ಹಸ್ತ್ವಮಿತಿ ಬಹುಮತಃ ಸ್ಫಾರಭಾರತ್ಯಮೋಘ-
ಶ್ಲಾಘಾಜೋಘುಷ್ಯಮಾಣೋ ಜಯತಿ ಯತಿಪತೇಃ ಶಾರದಾಪೀಠವಾಸಃ ॥ 210 ॥

ಕಚಭರವಹನಂ ಪುಲೋಮಜಾಯಾಃ
ಕತಿಚಿದಹಾನ್ಯಪಗರ್ಭಕಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್ ।
ಗುರುಶಿರಸಿ ತಥಾ ಸುಧಾಶನಾಃ ಸ್ವಃ
ತರುಕುಸುಮಾನ್ಯಥ ಹರ್ಷತೋಽಭ್ಯವರ್ಷನ್ ॥ 211 ॥

ಇತಿ ಮುನಿರತಿತುಷ್ಟೋಽಧ್ಯುಷ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞಪೀಠಂ
ನಿಜಮತಗುರುತಾಯೈ ನೋ ಪುನರ್ಮಾನಹೇತೋಃ ।
ಕತಿಚನ ವಿನಿವೇಶ್ಯಾಥರ್ಷ್ಯಶೃಂಗಾಶ್ರಮಾದೌ
ಮುನಿರಥ ಬದರೀಂ ಸ ಪ್ರಾಪ ಕೈಶ್ಚಿತ್ಸ್ವಶಿಷ್ಯೈಃ ॥ 212 ॥

ಏವಂಪ್ರಕಾರೈಃ ಕಲಿಕಲ್ಮಷಘ್ನೈಃ
ಶಿವಾವತಾರಸ್ಯ ಶುಭೈಶ್ಚರಿತ್ರೈಃ ।
ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದತ್ಯುಜ್ಜ್ವಲಕೀರ್ತಿರಾಶೇಃ
ಸಮಾ ವ್ಯತೀಯುಃ ಕಿಲ ಶಂಕರಸ್ಯ ॥ 213 ॥

ಭಾಷ್ಯಂ ಭೂಷ್ಯಂ ಸುಶೀಲೈರಕಲಿ ಕಲಿಮಲಧ್ವಂಸಿ ಕೈವಲ್ಯಮೂಲ್ಯಂ
ಹಂತಾಹಂತಾ ಸಮಂತಾತ್ಕುಮತಿನತಿಕೃತಾ ಖಂಡಿತಾಪಂಡಿತಾನಾಂ ।
ಸದ್ಯೋ ವಿದ್ಯೋತಿತಾಽಸೌ ವಿಪಥವಿಮಥನೈರ್ಮುಕ್ತಿಪದ್ಯಾನವದ್ಯಾ
ಶ್ರೇಯೋ ಭೂಯೋ ಬುಧಾನಾಮಧಿಕತರಮಿತಃ ಶಂಕರಃ ಕಿಂ ಕರೋತು ॥ 214 ॥

ಇತಿ ಕೃತಸುರಕಾರ್ಯಂ ನೇತುಮಾಜಗ್ಮುರೇನಂ
ರಜತಶಿಖರಶೃಂಗಂ ತುಂಗಮೀಶಾವತಾರಂ ।
ವಿಧಿಶತಮಖಚಂದ್ರೋಪೇಂದ್ರವಾಯ್ವಗ್ನಿಪೂರ್ವಾಃ
ಸುರನಿಕರವರೇಣ್ಯಾಃ ಸರ್ಷಿಸಂಘಾಃ ಸಸಿದ್ಧಾಃ ॥ 215 ॥

ಇಂದ್ರೋಪೇಂದ್ರಪ್ರಧಾನೈಸ್ತ್ರಿದಶಪರಿವೃಢೈಃ ಸ್ತೂಯಮಾನಃ ಪ್ರಸೂನೈಃ
ದಿವ್ಯೈರಭ್ಯರ್ಚ್ಯಮಾನಃ ಸರಸಿರುಹಭುವಾ ದತ್ತಹಸ್ತಾವಲಂಬಃ ।
ಆರುಹ್ಯೋಕ್ಷಾಣಮಗ್ರ್ಯಂ ಪ್ರಕಟಿತಸುಜಟಾಜೂಟಚಂದ್ರಾವತಂಸಃ
ಶೃಣ್ವನ್ನಾಲೋಕಶಬ್ದಂ ಸಮುದಿತಮೃಷಿಭಿರ್ಧಾಮ ನೈಜಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 216 ॥

ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari

प्रणम्य परमात्मानं श्रीविद्यातीर्थरूपिणं ।
प्राचीनशंकरजये सारः संगृह्यते स्फुटं ॥ 1 ॥

यद्वद् घटानां पटलो विशालो
विलोक्यतेऽल्पे किल दर्पणेऽपि ।
तद्वन्मदीये लघुसंग्रहेऽस्मिन्
उद्वीक्ष्यतां शांकरवाक्यसारः ॥ 2 ॥

ततो महेशः किल केरलेषु
श्रीमद् वृषाद्रौ करुणासमुद्रः ।
पूर्णानदीपुण्यतटे स्वयंभू-
लिंगात्मनाऽनंगधगाविरासीत् ॥ 3 ॥

तस्येश्वरस्य प्रणतार्तिहर्तुः
प्रसादतः प्राप्तनिरीतिभावः ।
कश्चित्तदभ्याशगतोऽग्रहारः
कालट्यभिख्योऽस्ति महान्मनोज्ञः ॥ 4 ॥

कश्चिद्विपश्चिदिह निश्चलधीर्विरेजे
विद्याधिराज इति विश्रुतनामधेयः ।
रुद्रो वृषाद्रिनिलयोऽवतरीतुकामः
यत्पुत्रमात्मपितरं समरोचयत्सः ॥ 5 ॥

पुत्रोऽभवत्तस्य पुरात्तपुण्यैः
सुब्रह्मतेजाः शिवगुर्वभिख्यः ।
ज्ञाने शिवो यो वचने गुरुस्त-
स्यान्वर्थनामाऽकृत लब्धवर्णः ॥ 6 ॥

स ब्रह्मचारी गुरुगेहवासी
तत्कार्यकारी विहितान्नभोजी ।
सायंप्रभातं च हुताशसेवी
व्रतेन वेदं निजमध्यगीष्ट ॥ 7 ॥

बह्वर्थदायिषु बहुष्वपि सत्सु देशे
कन्याप्रदातृषु परीक्ष्य विशिष्टजन्म ।
कन्यामयाचत सुताय स विप्रवर्यो
विप्रं विशिष्टकुलजं प्रथितानुभावः ॥ 8 ॥

विद्याधिराजमघपंडितनामधेयौ
संप्रत्ययं व्यतनुतामभिपूज्य दैवं ॥ 9 ॥

अम्यङ्मुहूर्तमवलंब्य विचारणीया
मौहूर्तिका इति परस्परमूचिवांसौ ॥ 10 ॥

उद्वाह्य शास्त्रविधिना विहिते मुहूर्ते
तौ संमुदं बहुमवापतुराप्तकामौ ।
तत्रागतो भृशममोदत बंधुवर्गः
किं भाषितेन बहुना मुदमाप वर्गः ॥ 11 ॥

गर्भं दधार शिवगर्भमसौ मृगाक्षी
गर्भोऽप्यवर्धत शनैरभवच्छरीरं ।
तेजोऽतिरेकविनिवारित दृष्टिपात-
विश्वं रवेर्दिवसमध्य इवोग्रतेजः ॥ 12 ॥

लग्ने शुभे शुभयुते सुषुवे कुमारं
श्रीपार्वतीव सुखिनी शुभवीक्षिते च ।
जाया सती शिवगुरोर्निजतुंगसंस्थे
सूर्ये कुजे रविसुते च गुरौ च केंद्रे ॥ 13 ॥

यत्पश्यतां शिशुरसौ कुरुते शमग्र्यं
तेनाकृतास्य जनकः किल शंकराख्यां ।
यद्वा चिराय किल शंकरसंप्रसादात्
जातस्ततो व्यधित शंकरनामधेयं ॥ 14 ॥

कमलानिलयः कलानिधे-
र्विमलाख्यादजनिष्ट भूसुरात् ।
भुवि पद्मपदं वदंति यं
सविपद्येन विवादिनां यशः ॥ 15 ॥

पवनोऽप्यजनि प्रभाकरात्
सवनोन्मीलितकीर्तिमंडलात् ।
गलहस्तितभेदवाद्यसौ
किल हस्तामलकाभिधामधात् ॥ 16 ॥

पवमानदशांशतोऽजनि
प्लवमानाऽंचति यद्यशोंबुधौ ।
धरणी मथिता विवादिवाक्
तरणी येन स तोटकाह्वयः ॥ 17 ॥

विधिरास सुरेश्वरो गिरां
निधिरानंदगिरिर्व्यजायत ।
अरुणः समभूत्सनंदनो
वरुणोऽजायत चित्सुखाह्वयः ॥ 18 ॥

अथावतीर्णस्य विधेः पुरंध्री
साऽभूद्यदाख्योभयभारतीति ।
सरस्वती सा खलु वस्तुवृत्त्या
लोकोऽपि तां वक्ति सरस्वतीति ॥ 19 ॥

जग्राह पाणिकमलं हिममित्रसूनुः
श्रीविष्णुमित्रदुहितुः करपल्लवेन ।
भेरीमृदंगपटहाध्ययनाब्जघोषैः
दिङ्मंडले सुपरिमूर्च्छति दिव्यकाले ॥ 20 ॥

अथ शिवो मनुजो निजमायया
द्विजगृहे द्विजमोदमुपावहन् ।
प्रथमहायन एव समग्रहीत्
सकलवर्णमसौ निजभाषिकां ॥ 21 ॥

द्विसम एव शिशुर्लिखिताक्षरं
गदितुमक्षमताक्षरवित्सुधीः ।
अथ स काव्यपुराणमुपाशृणोत्
स्वयमवैत्किमपि श्रवणं विना ॥ 22 ॥

अजनि दुःखकरो न गुरोरसौ
श्रवणतः सकृदेव परिग्रही ।
सहनिपाठजनस्य गुरुः स्वयं
स च पपाठ ततो गुरुणा विना ॥ 23 ॥

शिवगुरुः स जरंस्त्रिसमे शिशौ
अमृत कर्मवशः सुतमोदितः ।
उपनिनीषितसूनुरपि स्वयं
न हि यमोऽस्य कृताकृतमीक्षते ॥ 24 ॥

उपनयं किल पंचमवत्सरे
प्रवरयोगयुते सुमुहूर्तके ।
द्विजवधूर्नियता जननी शिशोः
व्यधित तुष्टमनाः सह बंधुभिः ॥ 25 ॥

अधिजगे निगमांश्चतुरोऽपि स
क्रमत एव गुरोः सषडंगकान् ।
अजनि विस्मितमत्र महामतौ
द्विजसुतेऽल्पतनौ जनता मनः ॥ 26 ॥

वेदे ब्रह्मसमस्तदंगनिचये गार्ग्योपमस्तत्कथा-
तात्पर्यार्थविवेचने गुरुसमस्तत्कर्मसंवर्णने ।
आसीज्जैमिनिरेव तद्वचनजप्रोद्बोधकंदे समो
व्यासेनैव स मूर्तिमानिव नवो वाणीविलासैर्वृतः ॥ 27 ॥

स हि जातु गुरोः कुले वसन्
सवयोभिः सह भैक्षलिप्सया ।
भगवांभवनं द्विजन्मनो
धनहीनस्य विवेश कस्यचित् ॥ 28 ॥

तमवोचत तत्र सादरं
यतिवर्यं गृहिणः कुटुंबिनी ।
कृतिनो हि भवादृशेषु ये
वरिवस्यां प्रतिपादयंति ते ॥ 29 ॥

विधिना खलु वंचिता वयं
वितरीतुं वटवे न शक्नुमः ।
अपि भैक्षमकिंचनत्वतो
धिगिदं जन्म निरर्थकं गतं ॥ 30 ॥

इति दीनमुदीरयंत्यसौ
प्रददावामलकं व्रतींदवे ।
करुणं वचनं निशम्य सोऽ
प्यभवज्ज्ञाननिधिर्दयार्द्रधीः ॥ 31 ॥

स मुनिर्मुरभित्कुटुंबिनीं
पदचित्रैर्नवनीतकोमलैः ।
मधुरैरुपतस्थिवांस्तवैः
द्विजदारिद्र्यदशानिवृत्तये ॥ 32 ॥

अमुना वचनेन तोषिता
कमला तद्भवनं समंततः ।
कनकामलकैरपूरयत्
जनताया हृदयं च विस्मयैः ॥ 33 ॥

इति सप्तमहायनेऽखिल
श्रुतिपारंगततां गतो वटुः ।
परिवृत्य गुरोः कुलाद् गृहे
जननीं पर्यचरन्महायशाः ॥ 34 ॥

जातु मंदगमनाऽस्य हि माता
स्नातुमंबुनिधिगां प्रतियाता ।
आतपोग्रकिरणे रविबिंबे
सा तपः कृशतनुर्विललंबे ॥ 35 ॥

सोऽथ नेतुमनवद्यचरित्रः
सज्जनोऽंतिकमृषीश्वरपुत्रः ।
अस्तवीज्जलधिगां कविहृद्यैः
वस्तुतः स्फुरदलंकृतपद्यैः ॥ 36 ॥

प्रातरेव समलोकत लोकः
शीतवातहृतशीकरपूतः ।
नूतनामिव धुनीं प्रवहंतीं
माधवस्य समया सदनं तां ॥ 37 ॥

बहवः श्रुतिपारदृश्वनः
कवयोऽध्यैषत शंकराद्गुरोः ।
महतः सुमहांति दर्शना-
न्यधिगंतुं फणिराजकौशलीं ॥ 38 ॥

मम न मानसमिच्छति संसृतिं
न च पुनर्जननी विजिहासति ।
न च गुरुर्जननी तदुदीक्षते
तदनुशासनमीषदपेक्षितं ॥ 39 ॥

इति विचिंत्य स जातु मिमंक्षया
बहुजलां सरितं समुपाययौ ।
जलमगाहत तत्र समग्रहीत्
जलचरश्चरणे जलमीयुषः ॥ 40 ॥

स च रुरोद जले जलचारिणा
धृतपदो ह्रियतेऽंब करोमि किं ।
चलितुमेकपदं न च पारये
बलवता विवृतोरुमुखेन ह ॥ 41 ॥

त्यजति नूनमयं चरणं चलो
जलचरोऽंब तवानुमतेन मे ।
सकलसंन्यसने परिकल्पिते
यदि तवानुमतिः परिकल्पये ॥ 42 ॥

इति शिशौ चकिता वदति स्फुटं
व्यधित साऽनुमतिं द्रुतमंबिका ।
सति सुते भविता मम दर्शनं
मृतवतस्तदु नेति विनिश्चयः ॥ 43 ॥

तदनु संन्यसनं मनसा व्यधात्
अथ मुमोच शिशुं खलनक्रकः ।
शिशुरुपेत्य सरित्तटमत्रसन्
प्रसुवमेतदुवाच शुचाऽऽवृतां ॥ 44 ॥

संन्यस्तवान् शिशुरयं विधवामनाथां
क्षिप्त्वेति मां प्रति कदाऽपि न चिंतनीयं ।
यावन्मया स्थितवता फलमापनीयं
मातस्ततः शतगुणं फलमापयिष्ये ॥ 45 ॥

इत्थं सुधीः स निरवग्रहमातृलक्ष्मी-
शानुग्रहो घटजबोधितभाविवेदी ।
एकांततो विगतभोगपदार्थतृष्णः
कृष्णे प्रतीचि निरतो निरगान्निशांतात् ॥ 46 ॥

दंडान्वितेन धृतरागनवांबरेण
गोविंदनाथवनमिंदुभवातटस्थं ।
तेन प्रविष्टमजनिष्ट दिनावसाने
चंडत्विषा च शिखरं चरमाचलस्य ॥ 47 ॥

तस्य प्रपन्नपरितोषदुहो गुहायाः
स त्रिः प्रदक्षिणपरिक्रमणं विधाय ।
द्वारं प्रति प्रणिपतन् जनतापुरोगं
तुष्टाव तुष्टहृदयस्तमपास्तशोकं ॥ 48 ॥

तमखिलगुणपूर्णं व्यासपुत्रस्य शिष्याद्
अधिगतपरमार्थं गौडपादान्महर्षेः ।
अधिजिगमिषुरेष ब्रह्मसंस्थामहं त्वां
प्रसृमरमहिमानं प्रापमेकांतभक्त्या ॥ 49 ॥

तस्मिन्निति स्तुवति कस्त्वमिति ब्रुवंतं
दिष्ट्या समाधिपदरुद्धविसृष्टचित्तं ।
गोविंददेशिकमुवाच ततो वचोभिः
प्राचीनपुण्यजनितात्मविबोधचिह्नैः ॥ 50 ॥

स्वामिन्नहं न पृथिवी न जलं न तेजो
न स्पर्शनो न गगनं न च तद्गुणा वा ।
नापींद्रियाण्यपि तु विद्धि ततोऽवशिष्टो
यः केवलोऽस्ति परमः स शिवोऽहमस्मि ॥ 51 ॥

आकर्ण्य शंकरमुनेर्वचनं तदित्थम्
अद्वैतदर्शनसमुत्थमुपात्तहर्षः ।
स प्राह शंकर स शंकर एव साक्षात्
जातस्त्वमित्यहमवैमि समाधिदृष्ट्या ॥ 52 ॥

तस्योपदर्शितवतश्चरणौ गुहाया
द्वारे न्यपूजयदुपेत्य स शंकरार्यः ।
आचार इत्युपदिदेश स तत्र तस्मै
गोविंदपादगुरवे स गुरुर्मुनीनां ॥ 53 ॥

शंकरः सविनयैरुपचारैः
अभ्यतोषयदसौ गुरुमेनं ।
ब्रह्म तद्विदितमप्युपलिप्सुः
संप्रदायपरिपालनबुद्ध्या ॥ 54 ॥

भक्तिपूर्वकृततत्परिचर्या-
तोषितोऽधिकतरं यतिवर्यः ।
ब्रह्मतामुपदिदेश चतुर्भिः
वेदशेखरवचोभिरमुष्मै ॥ 55 ॥

सांप्रदायिकपराशरपुत्र-
प्रोक्तसूत्रमतगत्यनुरोधात् ।
शास्त्रगूढहृदयं हि दयालोः
कृत्स्नमप्ययमबुद्ध सुबुद्धिः ॥ 56 ॥

सोऽधिगम्य चरमाश्रममार्यः
पूर्वपुण्यनिचयैरधिगम्यं ।
स्थानमर्च्यमपि हंसपुरोगैः
उन्नतं ध्रुव इवैत्य चकाशे ॥ 57 ॥

हंसभावमधिगम्य सुधींद्रे
तं समर्चति च संसृतिमुक्त्यै ।
संचचाल कथयन्निव मेघः
चंचलाचपलतां विषयेषु ॥ 58 ॥

छात्रमुख्यममुमाह कियद्भिः
वासरैर्गतघने गगने सः ।
पश्य सौम्य शरदा विमलं खं
विद्ययेव विशदं परतत्त्वं ॥ 59 ॥

स त्वमुत्तमपुमानसि कश्चित्
तत्त्ववित्प्रवर नान्यसमानः ।
तद्यतस्व निरवद्यनिबंधैः
सद्य एव जगदुद्धरणाय ॥ 60 ॥

गच्छ वत्स नगरं शशिमौलेः
स्वच्छदेवतटिनीकमनीयं ।
तावता परमनुग्रहमाद्या
देवता तव करिष्यति तस्मिन् ॥ 61 ॥

प्राप तापसवरः स हि काशीं
नीपकाननपरीतसमीपां ।
आपगानिकटहाटकचंचद्
यूपपंक्तिसमुदंचितशोभां ॥ 62 ॥

सोऽवगाह्य सलिलं सुरसिंधोः
उत्ततार शितिकंठजटाभ्यः ।
जाह्नवीसलिलवेगहृतस्त-
द्योगपुण्यपरिपूर्ण इवेंदुः ॥ 63 ॥

विश्वेशश्चरणयुगं प्रणम्य भक्त्या
हर्याद्यैस्त्रिदशवरैः समर्चितस्य ।
सोऽनैषीत्प्रयतमना जगत्पवित्रे
क्षेत्रेऽसाविह समयं कियंतमार्यः ॥ 64 ॥

अथागमद्ब्राह्मणसूनुरादराद्
अधीतवेदो दलयन् स्वभासा ।
तेजांसि कश्चित्सरसीरुहाक्षो
दिदृक्षमाणः किल देशिकेंद्रं ॥ 65 ॥

पृष्टो बभाण गुरुमुत्तरमुत्तरज्ञो
विप्रो गुरो मम गृहं बुध चोलदेशे ।
यत्रापगा वहति तत्र कवेरकन्या
यस्याः पयो हरिपदांबुजभक्तिमूलं ॥ 66 ॥

अटाट्यमानो महतो दिदृक्षुः
क्रमादिमं देशमुपागतोऽस्मि ।
बिभेमि मज्जन् भववारिराशौ
तत्पारगं मां कृपया विधेहि ॥ 67 ॥

इत्युक्तवंतं कृपया महात्मा
व्यदीपयत्संन्यसनं यथावत् ।
प्राहुर्महांतः प्रथमं विनेयं
तं देशिकेंद्रस्य सनंदनाख्यं ॥ 68 ॥

शांतां दिशं देवनृणां विहाय
नान्या दिगस्मै समरोचताद्धा ।
तत्रत्यतीर्थानि निषेवमाणो
गंतुं मनोऽधाद्बदरींक्रमात्सः ॥ 69 ॥

स द्वादशे वयसि तत्र समाधिनिष्ठैः
ब्रह्मर्षिभिः श्रुतिशिरो बहुधा विचार्य ।
षड्भिश्च सप्तभिरथो नवभिश्च खिन्नैः
भव्यं गभीरमधुरं फणति स्म भाष्यं ॥ 70 ॥

करतलकलिताद्वयात्मतत्त्वं
क्षपित दुरंत चिरंतनप्रमोहं ।
उपचितमुदितोदितैर्गुणौघैः
उपनिषदामयमुज्जहार भाष्यं ॥ 71 ॥

ततो महाभारतसारभूताः
सा व्याकरोद्भागवतीश्च गीताः ।
सनत्सुजातीयमसत्सुदूरं
ततो नृसिंहस्य च तापनीयं ॥ 72 ॥

अथ व्रतींदुर्विधिवद्विनेयान्
अध्यापयामास स नैजभाष्यं ।
तर्कैः परेषां तरुणैर्विवस्वन्-
मरीचिभिः सिंधुवदप्रशोष्यं ॥ 73 ॥

स जातु शारीरकसूत्रभाष्यम्
अध्यापयन्नभ्रसरित्समीपे ।
शिष्यालिशंकाः शमयन्नुवास
यावन्नभोमध्यमितो विवस्वान् ॥ 74 ॥

श्रांतेष्वथाधीत्य शनैर्विनेये-
ष्वाचार्य उत्तिष्ठति यावदेषः ।
तावद् द्विजः कश्चन वृद्धरूपः
कस्त्वं किमध्यापयसीत्यपृच्छत् ॥ 75 ॥

शिष्यास्तमूचुर्भगवानसौ नो
गुरुः समस्तोपनिषत्स्वतंत्रः ।
अनेन दूरीकृतभेदवादम्
अकारि शारीरकसूत्रभाष्यं ॥ 76 ॥

पप्रच्छ सोऽध्यायमथाधिकृत्य
तृतीयमारंभगतं यतीशं ।
तदंतरेत्यादिकमस्ति सूत्रं
ब्रूह्येतदर्थं यदि वेत्थ किंचित् ॥ 77 ॥

स प्राह जीवः करणावसादे
संवेष्टितो गच्छति भूतसूक्ष्मैः ।
तांडिश्रुतौ गौतमजैवलीय
प्रश्नोत्तराभ्यां प्रथितोऽयमर्थः ॥ 78 ॥

एवं वदंतौ यतिराड्द्विजेंद्रौ
विलोक्य पार्श्वस्थितपद्मपादः ।
आचार्यमाहेति महीसुरोऽयं
व्यासो हि वेदांतरहस्यवेत्ता ॥ 79 ॥

इतीदमाकर्ण्य वचो विचित्रं
स भाष्यकृत्सूत्रकृतं दिदृक्षुः ।
कृतांजलिस्तं प्रयतः प्रणम्य
बभाण वाणीं नवपद्यरूपां ॥ 80 ॥

द्वैपायन स्वागतमस्तु तुभ्यं
दृष्ट्वा भवंतं चरिता मयाऽर्थाः ।
युक्तं तदेतत्त्वयि सर्वकालं
परोपकारव्रतदीक्षितत्वात् ॥ 81 ॥

अकारि यत्साहसमात्मबुद्ध्या
भवत्प्रशिष्यव्यपदेशभाजा ।
विचार्य तत्सूक्तिदुरुक्तिजालम्
अर्हः समीकर्तुमिदं कृपालुः ॥ 82 ॥

इत्थं निगद्योपरतस्य हस्तात्
हस्तद्वयेनाऽऽदरतः स भाष्यं ।
आदाय सर्वत्र निरैक्षतासौ
प्रसादगांभीर्यगुणाभिरामं ॥ 83 ॥

बह्वर्थगर्भाणि लघूनि यानि
निगूढभावानि च मत्कृतानि ।
त्वामेवमित्थं विरहय्य नास्ति
यस्तानि सम्यग्विवरीतुमीष्टे ॥ 84 ॥

भावं मदीयमवबुध्य यथावदेवं
भाष्यं प्रणेतुमनलं भगवानपीशः ।
सांख्यादिनाऽन्यथयितं श्रुतिमूर्धवर्त्मो-
द्धर्तुं कथं परशिवांशमृते प्रभुः स्यात् ॥ 85 ॥

प्रसन्नगंभीरभवत्प्रणीत-
प्रबंधसंदर्भभवः प्रहर्षः ।
प्रोत्साहयत्यात्मविदामृषीणां
वरेण्य विश्राणयितुं वरं ते ॥ 86 ॥

अष्टौ वयांसि विधिना तव वत्स दत्ता-
न्यन्यानि चाष्ट भवता सुधियाऽऽर्जितानि ।
भूयोऽपि षोडश भवंतु भवाज्ञया ते
भूयाच्च भाष्यमिदमारविचंद्रतारं ॥ 87 ॥

ततः स वेदांतरहस्यवेत्ता
भेत्ताऽमतानां तरसा मतानां ।
प्रयागमागात्प्रथमं जिगीषुः
कुमारिलं साधितकर्मजालं ॥ 88 ॥

गिरेरवप्लुत्य गतिः सतां यः
प्रामाण्यमाम्नायगिरामवादीत् ।
यस्य प्रसादात्त्रिदिवौकसोऽपि
प्रपेदिरे प्राक्तनयज्ञभागान् ॥ 89 ॥

सोऽयं गुरोरुन्मथनप्रसक्तं
महत्तरं दोषमपाकरिष्णुः ।
अशेषवेदार्थविदास्तिकत्वात्
तुषानलं प्राविशदेष धीरः ॥ 90 ॥

श्रुत्वेति तां सत्वरमेष गच्छन्
व्यालोकयत्तं तुषराशिसंस्थं ।
प्रभाकराद्यैः प्रथितप्रभावैः
उपस्थितं साश्रुमुखैर्विनेयैः ॥ 91 ॥

दृष्ट्वा भाष्यं हृष्टचेताः कुमारः
प्रोचे वाचं शंकरं देशिकेंद्रं ।
लोके त्वल्पो मत्सरग्रामशाली
सर्वज्ञानो नाल्पभावस्य पात्रं ॥ 92 ॥

भवादृशां दर्शनमेव लोके
विशेषतोऽस्मिन् समये दुरापं ।
पुराऽऽर्जितैः पुण्यचयैः कथंचित्
त्वमद्य मे दृष्टिपथं गतोऽभूः ॥ 93 ॥

निर्व्याजकारुण्य मुहूर्तमात्रम्
अत्र त्वया भाव्यमहं तु यावत् ।
योगींद्रहृत्पंकजभाग्यमेतत्
त्यजाम्यसून् रूपमवेक्षमाण: ॥ 94 ॥

इत्यूचिवांसमिममिद्धसुखप्रकाशं
ब्रह्मोपदिश्य बहिरंतरपास्तमोहं ।
तन्वंदयानिधिरसौ तरसाऽभ्रमार्गात्
श्रीमंडनस्य निलयं स इयेष गंतुं ॥ 95 ॥

अथ प्रतस्थे भगवान् प्रयागात्
तं मंडनं पंडितमाशु जेतुं ।
गच्छन् स्वसृत्या पुरमालुलोके
माहिष्मतीं मंडनमंडितां सः ॥ 96 ॥

प्रफुल्लराजीववने विहारी
तरंगरिंगत्कणशीकरार्द्रः ।
रेवामरुत्कंपितसालमालः
श्रमापहृद् भाष्यकृतं सिषेवे ॥ 97 ॥

तस्मिन् स विश्रम्य कृताह्निकः सन्
खस्वस्तिकारोहणशालिनीने ।
गच्छन्नसौ मंडनपंडितौको
दासीस्तदीयाः स ददर्श मार्गे ॥ 98 ॥

कुत्रालयो मंडनपंडितस्ये-
त्येताः स पप्रच्छ जलाय गंत्रीः ।
ताश्चापि दृष्ट्वाऽद्भुतशंकरं तं
संतोषवत्यो ददुरुत्तरं स्म ॥ 99 ॥

स्वतः प्रमाणं परतः प्रमाणं
कीरांगना यत्र गिरं गिरंति ।
द्वारस्थ नीडांतर संनिरुद्धा
जानीहि तन्मंडनपंडितौकः ॥ 100 ॥

फलप्रदं कर्म फलप्रदोऽजः
कीरांगना यत्र गिरं गिरंति ।
द्वारस्थनीडांतर संनिरुद्धा
जानीहि तन्मंडनपंडितौकः ॥ 101 ॥

जगद् ध्रुवं स्याज्जगदध्रुवं स्यात्
कीरांगना यत्र गिरं गिरंति ।
द्वारस्थ नीडांतर संनिरुद्धा
जानीहि तन्मंडनपंडितौकः ॥ 102 ॥

पीत्वा तदुक्तीरथ तस्य गेहात्
गत्वा बहिः सद्म कवाटगुप्तं ।
दुर्वेशमालोच्य स योगशक्त्या
व्योमाध्वनाऽवातरदंगणांतः ॥ 103 ॥

सौधाग्रसंच्छन्ननभोऽवकाशं
प्रविश्य तत्प्राप्य कवेः सकाशं ।
विद्याविशेषात्तयशःप्रकाशं
ददर्श तं पद्मजसन्निकाशं ॥ 104 ॥

तपोमहिम्नैव तपोनिधानं
सजैमिनिं सत्यवतीतनूजं ।
यथाविधि श्राद्धविधौ निमंत्र्य
तत्पादपद्मान्यवनेजयंतं ॥ 105 ॥

अथोपसंस्पृश्य जलं स शांतः
ससंभ्रमं मंडनपंडितोऽपि ।
व्यासाज्ञया शास्त्रविदर्चयित्वा
न्यमंत्रयद्भैक्षकृते महर्षिं ॥ 106 ॥

स चाब्रवीत्सौम्य विवादभिक्षाम्
इच्छन् भवत्संनिधिमागतोऽस्मि ।
साऽन्योन्यशिष्यत्वपणा प्रदेया
नास्त्यादरः प्राकृतभक्तभैक्ष्ये ॥ 107 ॥

मम न किंचिदपि ध्रुवमीप्सितं
श्रुतिशिरःपथविस्तृतिमंतरा ।
अवहितेन मखेष्ववधीरितः
स भवता भवतापहिमद्युतिः ॥ 108 ॥

जगति संप्रति तं प्रथयाम्यहं
समभिभूय समस्तविवादिनं ।
त्वमपि संश्रय मे मतमुत्तमं
विवद वा वद वाऽस्मि जितस्त्विति ॥ 109 ॥

इति यतिप्रवरस्य निशम्य तद्
वचनमर्थवदागतविस्मयः ।
परिभवेन नवेन महायशाः
स निजगौ निजगौरवमास्थितः ॥ 110 ॥

वादं करिष्यामि न संदिहेऽत्र
जयाजयौ नौ वदिता न कश्चित् ।
न कंठशोषैकफलो विवादो
मिथो जिगीषू कुरुतस्तु वादं ॥ 111 ॥

तथेति सूक्ते स्मितशंकरेण
भविष्यते वादकथा श्व एव ।
तत्साक्षिभावं व्रजतं मुनींद्रौ
इत्यर्थयद् बादरजैमिनी सः ॥ 112 ॥

विधाय भार्यां विदुषीं सदस्यां
विधीयतां वादकथा सुधींद्र ।
इत्थं सरस्वत्यवतारताज्ञौ
तद्धर्मपत्न्यास्तमभाषिषातां ॥ 113 ॥

अथानुमोद्याभिहितं मुनिभ्यां
स मंडनार्यः प्रकृतं चिकीर्षुः ।
आनर्च दैवोपगतान्मुनींद्रान्
अग्नीनिव त्रीन्मुनिशेखरांस्तान् ॥ 114 ॥

अथ क्रियांते किल सूपविष्टाः
त्रय्यंतवेद्यार्थविदस्त्रयोऽमी ।
अमंत्रयंश्चारु परस्परं ते
मुहूर्तमात्रं किमपि प्रहृष्टाः ॥ 115 ॥

प्रातः शोणसरोजबांधवरुचिप्रद्योतितेव्योमनि
प्रख्यातः स विधाय कर्म नियतं प्रज्ञावतामग्रणीः ।
साकं शिष्यवरैः प्रपद्य सदनं सन्मंडितं मांडनं
वादायोपविवेश पंडितसभामध्ये मुनिर्ध्येयवित् ॥ 116 ॥

ततः समादिश्य सदस्यतायां
सधर्मिणीं मंडनपंडितोऽपि ।
स शारदां नाम समस्तविद्या-
विशारदां वादसमुत्सुकोऽभूत् ॥ 117 ॥

पत्या नियुक्ता पतिदेवता सा
सदस्यभावे सुदती चकाशे ।
तयोर्विवेक्तुं श्रुततारतम्यं
समागता संसदि भारतीव ॥ 118 ॥

प्रवृद्धवादोत्सुकतां तदीयां
विज्ञाय विज्ञः प्रथमं यतींद्रः ।
परावरज्ञः स परावरैक्य-
परां प्रतिज्ञामकरोत्स्वकीयां ॥ 119 ॥

ब्रह्मैकं परमार्थसच्चिदमलं विश्वप्रपंचात्मना
शुक्ती रूप्यपरात्मनेव बहलाज्ञानावृतं भासते ।
तज्ञानान्निखिलप्रपंचनिलया स्वात्मव्यवस्था परं
निर्वाणं जनिमुक्तमभ्युपगतं मानं श्रुतेर्मस्तकं ॥ 120 ॥

बाढं जये यदि पराजयभागहं स्यां
सन्न्यासमंग परिहृत्य कषायचेलं ।
शुक्लं वसीय वसनं द्वयभारतीयं
वादे जयाजयफलप्रतिदीपिकाऽस्तु ॥ 121 ॥

इत्थं प्रतिज्ञां कृतवत्युदारां
श्रीशंकरे भिक्षुवरे स्वकीयां ।
स विश्वरूपो गृहमेधिवर्यः
चक्रे प्रतिज्ञां स्वमतप्रतिष्ठां ॥ 122 ॥

वेदांता न प्रमाणं चितिवपुषि पदे तत्र संगत्ययोगात्
पूर्वो भागः प्रमाणं पदचयगमिते कार्यवस्तुन्यशेषे ।
शब्दानां कार्यमात्रं प्रति समधिगता शक्तिरभ्युन्नतानां
कर्मभ्यो मुक्तिरिष्टा तदिह तनुभृतामायुषः स्यात्समाप्तेः ॥ 123 ॥

वादे कृतेऽस्मिन्यदि मे जयान्यः
त्वयोदितात्स्याद्विपरीतभावः ।
येयं त्वयाऽभूद्गदिता प्रसाक्ष्ये
जानाति चेत्सा भविता वधूर्मे ॥ 124 ॥

जेतुः पराजित इहाश्रममाददीते-
त्येतौ मिथः कृतपणौ यतिविश्वरूपौ ।
अंबामुदारधिषणामभिषिच्य साक्ष्ये
जल्पं वितेनतुरथो जयदत्तदृष्टी ॥ 125 ॥

आवश्यकं परिसमाप्य दिने दिने तौ
वादं समं व्यतनुतां किल सर्ववेदौ ।
एवं विजेतुमनसोरुपविष्टयोस्तां
मालां गले न्यधित सोभयभारतीयं ॥ 126 ॥

माला यदा मलिनभावमुपैति कंठे
यस्यापि तस्य विजयेतरनिश्चयः स्यात् ।
उक्त्वा गृहं गतवती गृहकर्मसक्ता
भिक्षाशनेऽपि चरितुं गृहिमस्करिभ्यां ॥ 127 ॥

ततो यतिक्ष्माभृदवेक्ष्य दाक्ष्यं
क्षोदक्षमं तस्य विचक्षणस्य ।
चिक्षेप तं क्षोभितसर्वपक्षं
विद्वत्समक्षाऽप्रतिभातकक्ष्यं ॥ 128 ॥

इत्याद्या दृढयुक्तिरस्य शुशुभे दत्तानुमोदागिरां
देव्या तादृशविश्वरूपरभसावष्टंभमुष्टिंधया ।
भर्तृन्यासविलक्ष्यसूक्तिजननीसाक्षित्वकुक्षिंभरिः
सश्लाघाद्भुतपुष्पवृष्टिलहरी सौगंध्यपाणिंधया ॥ 129 ॥

इत्थं यतिक्षितिपतेरनुमोद्य युक्तिं
मालां च मंडनगले मलिनामवेक्ष्य ।
भिक्षार्थमुच्चलतमद्य युवामितीमौ
आचष्ट तं पुनरुवाच यतींद्रमंबा ॥ 130 ॥

कोपातिरेकवशतः शपता पुरा मां
दुर्वाससा तदवधिर्विहितो जयस्ते ।
साऽहं यथागतमुपैमि शमिप्रवीरे-
त्युक्त्वा ससंभ्रमममुं निजधाम यांतीं ॥ 131 ॥

जानामि त्वां देवि देवस्य धातुः
र्भार्यामिष्टामष्टमूर्तेः सगर्भ्यां ।
वाचामाद्यां देवतां विश्वगुप्त्यै
चिन्मात्रामप्यात्तलक्ष्म्यादिरूपां ॥ 132 ॥

तस्मादस्मत्कल्पितेष्वर्च्यमाना
स्थानेषु त्वं शारदाख्या दिशंती ।
इष्टानर्थानृष्यशृंगादिकेषु
क्षेत्रेष्वास्स्व प्राप्तसत्संनिधाना ॥ 133 ॥

तथेति संश्रुत्य सरस्वती सा
प्रायात्प्रियं धाम पितामहस्य ।
अदर्शनं तत्र समीक्ष्य सर्वे
आकस्मिकं विस्मयमीयुरुच्चैः ॥ 134 ॥

मंडनमिश्रोऽप्यथ विधिपूर्वं
दत्त्वा वित्तं यागे सर्वं ।
आत्मारोपितशोचिष्केशो
भेजे शंकरमस्तमिताशः ॥ 135 ॥

सन्न्यासगृह्यविधिना सकलानि कर्मा-
ण्यह्नाय शंकरगुरुर्विदुषोऽस्य कुर्वन् ।
कर्णे जगौ किमपि तत्त्वमसीति वाक्यं
कर्णेजपं निखिलसंसृतिदुःखहानेः ॥ 136 ॥

एवं पुराणगुरुणा परमात्मतत्त्वं
शिष्टो गुरोश्चरणयोर्निपपात तस्य ।
धन्योऽस्म्यहं तव गुरो करुणाकटाक्ष-
पातेन पातिततमा इति भाषमाणः ॥ 137 ॥

ततः स संप्राप्य सुरेश्वराख्यां
दिगंगनाभिः क्रियमाणसख्यां ।
सच्छिष्यतां भाष्यकृतश्च मुख्याम्
अवाप तुच्छीकृतधातृसौख्यां ॥ 138 ॥

इति वशीकृतमंडनपंडितः
प्रणतसत्करणत्रयदंडितः ।
सकलसद्गुणमंडलमंडितः
स निरगात् कृतदुर्मतखंडितः ॥ 139 ॥

तत्र महाराष्ट्रमुखे देशे
ग्रंथान् प्रचारयन् प्राज्ञतमः ।
शमितमतांतरमानः शनकैः
सनकोपमोऽगमच्छ्रीशैलं ॥ 140 ॥

प्रणमद्भवबीजभर्जनं
प्रणिपत्यामृतसंपदार्जनं ।
प्रमुमोद स मल्लिकार्जुनं
भ्रमरांबासचिवं नतार्जुनं ॥ 141 ॥

तीररुहैः कृष्णायास्तीरेऽवात्सीत्तिरोहितोष्णायाः
आवर्जिततृष्णाया आचार्येंद्रो निरस्तकार्ष्ण्यायाः ॥ 142 ॥

अथैकदासौ यतिसार्वभौमः
तीर्थानि सर्वाणि चरन् सतीर्थ्यैः ।
घोरात् कलेर्गोपितधर्ममागात्
गोकर्णमभ्यर्णचलार्णवौघं ॥ 143 ॥

विरिंचिनांभोरुहनाभवंद्यं
प्रपंचनाट्याद्भुतसूत्रधारं ।
तुष्टाव वामार्धवधूटिमस्त-
दुष्टावलेपं प्रणमन् महेशं ॥ 144 ॥

गुणत्रयातीतविभाव्यमित्थं
गोकर्णनाथं वचसाऽर्चयित्वा ।
तिस्रः स रात्रीस्त्रिजगत्पवित्रे
क्षेत्रे मुदैष क्षिपति स्म कालं ॥ 145 ॥

वैकुंठकैलासविवर्तभूतं
हरन्नताघं हरिशंकराख्यं ।
दिव्यस्थलं देशिकसार्वभौमः
तीर्थप्रवासी न चिरादयासीत् ॥ 146 ॥

भ्रमापनोदाय भिदावदानम्
अद्वैतमुद्रामिह दर्शयंतौ ।
आराध्य देवौ हरिशंकरौ स
द्व्यर्थाभिरित्यर्चयति स्म वाग्भिः ॥ 147 ॥

समावहन् केसरितां वरां यः
सुरद्विषत्कुंजरमाजघान ।
प्रह्लादमुल्लासितमादधानं
पंचाननं तं प्रणुमः पुराणं ॥ 148 ॥

वृषाकपायीवरयोःसपर्यां
वाचाऽतिमोचारसयेति तन्वन् ।
मुनिप्रवीरो मुदितात्मकामो
मूकांबिकायाः सदनं प्रतस्थे ॥ 149 ॥

उच्चावचानंदजबाष्पमुच्चैः
उद्गीर्णरोमांचमुदारभक्तिः ।
अंबामिहापारकृपावलंबां
संभावयन्नस्तुत निस्तुलं सः ॥ 150 ॥

आराधनं ते बहिरेव केचित्
अंतर्बहिश्चैकतमेऽंतरेव ।
अन्ये परे त्वंब कदापि कुर्युः
नैव त्वदैक्यानुभवैकनिष्ठाः ॥ 151 ॥

इति तां वचनैः प्रपूज्य भैक्षौ-
दनमात्रेण स तुष्टिमान् कृतार्थः ।
बहुसाधकसंस्तुतः कियंतं
समयं तत्र निनाय शांतचेताः ॥ 152 ॥

ततः शतानंदमहेंद्रपूर्वैः
सुपर्वबृंदैरुपगीयमानः ।
पद्मांघ्रिमुख्यैः सममाप्तकाम-
क्षोणीपतिः शृंगगिरिं प्रतस्थे ॥ 153 ॥

यत्राधुनाप्युत्तममृष्यशृंगः
तपश्चरत्यात्मभृदंतरंगः ।
संस्पर्शमात्रेण वितीर्णभद्रा
विद्योतते यत्र च तुंगभद्रा ॥ 154 ॥

अध्यापयामास स भाष्यमुख्यान्
ग्रंथान्निजांस्तत्र मनीषिमुख्यान् ।
आकर्णनप्राप्यमहापुमर्थान्
आदिष्टविद्याग्रहणे समर्थान् ॥ 155 ॥

मंदाक्षनम्रं कलयन्नु शेषं
पराणुदत् प्राणितमांस्यशेषं ।
निरस्तजीवेश्वरयोर्विशेषं
व्याचष्ट वाचस्पतिनिर्विशेषं ॥ 156 ॥

प्रकल्प्य तत्रेंद्रविमानकल्पं
प्रासादमाविष्कृतसर्वशिल्पं ।
प्रवर्तयामास स देवतायाः
पूजामजाद्यैरपि पूजितायाः ॥ 157 ॥

या शारदांबेत्यभिधां वहंती
कृतां प्रतिज्ञां प्रतिपालयंती ।
अद्यापि शृंगेरिपुरे वसंती
प्रद्योततेऽभीष्टवरान् दिशंती ॥ 158 ॥

चित्तानुवर्ती निजधर्मचारी
भूतानुकंपी तनुवाग्विभूतिः ।
कश्चिद्विनेयोऽजनि देशिकस्य
यं तोटकाचार्यमुदाहरंति ॥ 159 ॥

न्शष्कर्म्यसिद्ध्याख्यनिबंधमेकं
कृत्वाऽऽत्मपूज्याय निवेद्य चाऽऽप्त्वा ।
विश्वासमुक्त्वाऽथ पुनर्बभाषे
स विश्वरूपो गुरुमात्मदेवं ॥ 160 ॥

पुमर्थाश्चत्वारः किमुत निगमा ऋक्प्रभृतयः
प्रभेदा वा मुक्तेर्विमलतरसालोक्यमुखराः ।
मुखान्याहो धातुश्चिरमिति विमृश्याथ विबुधा
विदुःशिष्यान् हस्तामलकमुखरान् शंकरगुरोः ॥ 161 ॥

न ख्यातिहेतोर्न च लाभहेतोः
नाप्यर्चनायै विहितः प्रबंधः ।
नोल्लंघनीयं वचनं गुरूणां
नोल्लंघने स्याद्गुरुशिष्यभावः ॥ 162 ॥

भावानुकारिमृदुवाक्यनिवेशितार्थं
स्वीयैः पदैः सह निराकृतपूर्वपक्षं ।
सिद्धांतयुक्तिविनिवेशिततत्स्वरूपं
दृष्ट्वाऽभिनंद्य परितोषवशादवोचत् ॥ 163 ॥

सत्यं यदात्थ विनयिन् मम याजुषी या
शाखा तदंतगतभाष्यनिबंध इष्टः ।
तद्वार्तिकं मम कृते भवता प्रणेयं
सच्चेष्टितं परहितैकफलं प्रसिद्धं ॥ 164 ॥

तद्वत्त्वदीया खलु काण्वशाखा
ममापि तत्रास्ति तदंतभाष्यं ।
तद्वार्तिकं चापि विधेयमिष्टं
परोपकाराय सतां प्रवृत्तिः ॥ 165 ॥

इत्थं स उक्तो भगवत्पदेन
श्रीविश्वरूपो विदुषां वरिष्ठः ।
चकार भाष्यद्वयवार्तिके द्वे
ह्याज्ञा गुरूणां ह्यविचारणीया ॥ 166 ॥

सनंदनो नाम गुरोरनुज्ञया
भाष्यस्य टीकां व्यधितेरितः परां ।
यत्पूर्वभागः किल पंचपादिका
तच्छेषगा वृत्तिरिति प्रथीयसी ॥ 167 ॥

अधिगम्य तदाऽऽत्मयोगशक्तेः
अनुभावेन निवेद्य चाऽऽश्रवेभ्यः ।
अवलंबिततारकापथोऽसौ
अचिरादंतिकमाससाद मातुः ॥ 168 ॥

तत्राऽऽतुरां मातरमैक्षतासौ
ननाम तस्याश्चरणौ कृतात्मा ।
सा चैनमुद्वीक्ष्य शरीरतापं
जहौ निदाघार्त इवांबुदेन ॥ 169 ॥

असावसंगोऽपि तदाऽऽर्द्रचेताः
तामाह मोहांधतमोपहर्ता ।
अंबायमस्त्यत्र शुचं जहीहि
प्रब्रूहि किं ते करवाणि कृत्यं ॥ 170 ॥

दृष्ट्वा चिरात् पुत्रमनामयं सा
हृष्टांतरात्मा निजगाद मंदं ।
अस्यां दशायां कुशली मया त्वं
दिष्ट्याऽसि दृष्टः किमतोऽस्ति कृत्यं ॥ 171 ॥

इतः परं पुत्रक गात्रमेतद्
वोढुं न शक्नोमि जरातिशीर्णं ।
संस्कृत्य शास्त्रोदितवर्त्मना त्वं
सद्वृत्त मां प्रापय पुण्यलोकान् ॥ 172 ॥

ततः शरच्चंद्र मरीचिरोचिः
विचित्रपारिप्लवकेतनाढ्यं ।
विमानमादाय मनोज्ञरूपं
प्रादुर्बभूवुः किल विष्णुदूताः ॥ 173 ॥

वैमानिकांस्तान्नयनाभिरामान्
अवेक्ष्य हृष्टा प्रशशंस पुत्रं ।
विमानमारोप्य विराजमानं
अनायि तैः सा बहुमानपूर्वं ॥ 174 ॥

इयमर्चिरहर्वलक्षपक्षान्
षडुदङ्मास समानिलार्कचंद्रान् ।
चपलावरुणेंद्रधातृलोकान्
क्रमशोऽतीत्य परं पदं प्रपेदे ॥ 175 ॥

संचिंत्य काष्ठानि सुशुष्कवंति
गृहोपकंठे धृततोयपात्रः ।
स दक्षिणे दोष्णि ममंथ वह्निं
ददाह तां तेन च संयतात्मा ॥ 176 ॥

इतस्वजननीमसौ मुनिजनैरपि प्रार्थितां
पुनः पतनवर्जितामतनुसौख्यसंदोहिनीं ।
यतिक्षितिपतिर्गतिं वितमसं स नीत्वा ततः
ततोऽन्यमतशातने प्रयतते स्म पृथ्वीतले ॥ 177 ॥

अथशिष्यवरैर्युतः सहस्रैः
अनुयातः स सुधन्वना च राज्ञा ।
ककुभो विजिगीषुरेष सर्वाः
प्रथमं सेतुमुदारधीः प्रतस्थे ॥ 178 ॥

अभिपूज्य स तत्र रामनाथं
सह पांड्यैः स्ववशे विधाय चोलान् ।
द्रविडांश्च ततो जगाम कांचीं
नगरीं हास्तिगिरेर्नितंबकांचीं ॥ 179 ॥

सुरधाम स तत्र कारयित्वा
परविद्याचरणानुसारि चित्रं ।
अपवार्य च तांत्रिकानतानीत्
भगवत्याः श्रुतिसम्मतां सपर्यां ॥ 180 ॥

निजपादसरोजसेवनायै
विनयेन स्वयमागतानथाऽऽंध्रान् ।
अनुगृह्य स वेंकटाचलेशं
प्रणिपत्याऽऽप विदर्भराजधानीं ॥ 181 ॥

यतिराडथ तेषु तेषु देशे-
ष्विति पाषंडपरान् द्विजान् विमथ्नन् ।
अपरांतमहार्णवोपकंठं
प्रतिपेदे प्रतिवादिदर्पहंता ॥ 182 ॥

बहुलभ्रमवानयं जडात्मा
सुमनोभिर्मथितश्च पूर्वमेव ।
इति सिंधुमुपेक्ष्य स क्षमावान्
इव गोकर्णमुदारधीः प्रतस्थे ॥ 183 ॥

अवगाह्य सरित्पतिं स तत्र
प्रियमासाद्य तुषारशैलपुत्र्याः ।
स्तवसत्तममद्भुतार्थचित्रं
रचयामास भुजंगवृत्तरम्यं ॥ 184 ॥

यमिनामृषभेण नीलकंठं
जितमाकर्ण्य मनीषिधुर्यवर्यं ।
सहसोदयनादयः कवींद्राः
परमद्वैतमुषश्चकंपिरे स्म ॥ 185 ॥

विषयेषु वितत्य न्शजभाष्या-
ण्यथ सौराष्ट्रमुखेषु तत्र तत्र ।
बहुधा विबुधैः प्रशस्यमानो
भगवान् द्वारवतीं पुरीं विवेश ॥ 186 ॥

निजशिष्यपदं गतानुदीच्यान्
इति कृत्वाऽथ विदेहकौशलाद्यैः ।
विहितापचितिस्तथाऽंगवंगे-
ष्वयमास्तीर्य यशो जगाम गौडान् ॥ 187 ॥

स्वस्थः सोऽयं ब्रह्म सायं कदाचित्
ध्यायन् गंगापूरसंगार्द्रवातैः ।
आगच्छंतं सैकते प्रत्यगच्छत्
योगीशानं गौडपादाभिधानं ॥ 188 ॥

आर्यस्याथो गौडपादस्य पादौ
अभ्यर्च्यासौ शंकरः पंकजाभौ ।
भक्तिश्रद्धासंभ्रमाक्रांतचेताः
प्रह्वस्तस्थावग्रतः प्रांजलिः सन् ॥ 189 ॥

सिंचन्नेनं क्षीरवाराशिवीची-
साचिव्यायाऽऽसन्नयत्नैः कटाक्षैः ।
दंतज्योत्स्नादंतुराश्चापि कुर्वन्
आशाः सूक्तिं संदधे गौडपादः ॥ 190 ॥

कृतास्त्वया भाष्यमुखा निबंधा
मत्कारिकावारिजनुःसुखार्काः ।
श्रुत्वेति गोविंदमुखात्प्रहृष्य
दृगध्वनीनोऽस्मि तवाद्य विद्वन् ॥ 191 ॥

मत्कारिकाभावविबोधितादृङ्
मांडूक्यभाष्यश्रवणोत्थहर्षः ।
दातुं वरं ते विदुषां वराय
प्रोत्साहयत्याशु वरं वृणीष्व ॥ 192 ॥

स प्राह पर्यायशुकर्षिमीक्ष्य
भवंतमद्राक्षमतिष्यपूरुषं ।
वरः परः कोऽस्ति तथाऽपि चिंतनं
चित्तत्त्वगं मेऽस्तु गुरो निरंतरं ॥ 193 ॥

तथेति सोऽंतर्धिमपास्तमोहे
गते चिरंचीविमुनावथासौ ।
वृत्तांतमेतं स मुदाऽऽश्रवेभ्यः
संश्रावयंस्तां क्षणदामनैषीत् ॥ 194 ॥

अथ द्युनद्यामुषसि क्षमींद्रो
निर्वर्त्य नित्यं विधिवत्सशिष्यैः ।
तीरे निदिध्यासनलालसोऽभूत्
अत्रांतरेऽश्रूयत लोकवार्ता ॥ 195 ॥

जंबूद्वीपं शस्यतेऽस्यां पृथिव्यां
तत्राप्येतन्मंडलं भारताख्यं ॥ 196 ॥

आश्मीराख्यं मंडलं तत्र शस्तं
यत्राऽऽस्तेऽसौ शारदा वागधीशा ॥ 197 ॥

द्वारैर्युक्तं मांडपैस्तच्चतुर्भिः
र्दैव्या गेहं यत्र सर्वज्ञपीठं ।
यत्राऽऽरोहे सर्ववित्सज्जनानां
नान्ये सर्वे यत्प्रवेष्टुं क्षमंते ॥ 198 ॥

प्राच्याः प्राच्यां पश्चिमाः पश्चिमायां
ये चोदीच्यास्तामुदीचीं प्रपन्नाः ।
सर्वज्ञास्तद्द्वारमुद्घाटयंतो
दाक्षा नद्धं नो तदुद्घाटयंति ॥ 199 ॥

वार्तामुपश्रुत्य स दाक्षिणात्यो
मानं तदीयं परिमातुमिच्छन् ।
काश्मीरदेशाय जगाम हृष्टः
श्रीशंकरो द्वारमपावरीतुं ॥ 200 ॥

वादिव्रातगजेंद्रदुर्मदघटादुर्गर्वसंकर्षण-
श्रीमच्छंकरदेशिकेंद्रमृगराडायाति सर्वार्थवित् ।
दूरं गच्छत वादिदुःशठगजाः सन्न्यासदंष्ट्रायुधो
वेदांतोरुवनाश्रयस्तदपरं द्वैतं वनं भक्षति ॥ 201 ॥

संश्रावयन्नध्वनि देशिकेंद्रः
श्रीदक्षिणद्वारभुवं प्रपेदे ।
कवाटमुद्घाट्य निवेष्टुकामं
ससंभ्रमं वादिगणो न्यरौत्सीत् ॥ 202 ॥

अथाब्रवीद्वादिगणः स देशिकं
किमर्थमेवं बहुसंभ्रमक्रिया ।
यदत्र कार्यं तदुदीर्यतां शनैः
न संभ्रमः कर्तुमलं तदीप्सितं ॥ 203 ॥

यः कश्चिदेत्येतु परीक्षितुं चेत्
वेदाखिलं नाविदितं ममाणु ।
इत्थं भवान्वक्ति समुन्नतीच्छो
दत्त्वा परीक्षां व्रजदेवतालयं ॥ 204 ॥

शास्त्रेषु सर्वेष्वपि दत्तवंतं
प्रत्युत्तरं तं समपूजयंस्ते ।
द्वारं समुद्घाट्य ददुश्च मार्गं
ततो विवेशांतरभूमिभागं ॥ 205 ॥

पाणौ सनंदनमसाववलंब्य विद्या
भद्रासनं तदवरोढुमनाश्चचाल ।
अत्रांतरे विधिवधूर्विबुधाग्रगण्यम्
आचार्यशंकरमवोचदनंगवाचा ॥ 206 ॥

सर्वज्ञतैकैव भवेन्न हेतुः
पीठाधिरोहे परिशुद्धता च ।
सा तेऽस्ति वा नेति विचार्यमेतत्
तिष्ठ क्षणं त्वं कुरु साहसं मा ॥ 207 ॥

नास्मिन् शरीरे कृतकिल्बिषोऽहं
जन्मप्रभृत्यंब न संदिहेऽहं ।
व्यधायि देहांतरसंश्रयाद्यद्
न तेन लिप्येत हि कर्मणाऽन्यः ॥ 208 ॥

इत्थं निरुत्तरपदां स विधाय देवीं
सर्वज्ञपीठमधिरुह्य ननंद सभ्यः ।
संमानितोऽभवदसौ विबुधैश्च वाण्या
गार्ग्या कहोलमुखरैरिव याज्ञवल्क्यः ॥ 209 ॥

वादप्रादुर्विनोदप्रतिकथनसुधीवाददुर्वारतर्क-
न्यक्कारस्वैरधाटीभरितहरिदुपन्यस्तमाहानुभाव्यः ।
सर्वज्ञो वस्तुमर्हस्त्वमिति बहुमतः स्फारभारत्यमोघ-
श्लाघाजोघुष्यमाणो जयति यतिपतेः शारदापीठवासः ॥ 210 ॥

कचभरवहनं पुलोमजायाः
कतिचिदहान्यपगर्भकं यथा स्यात् ।
गुरुशिरसि तथा सुधाशनाः स्वः
तरुकुसुमान्यथ हर्षतोऽभ्यवर्षन् ॥ 211 ॥

इति मुनिरतितुष्टोऽध्युष्य सर्वज्ञपीठं
निजमतगुरुतायै नो पुनर्मानहेतोः ।
कतिचन विनिवेश्याथर्ष्यशृंगाश्रमादौ
मुनिरथ बदरीं स प्राप कैश्चित्स्वशिष्यैः ॥ 212 ॥

एवंप्रकारैः कलिकल्मषघ्नैः
शिवावतारस्य शुभैश्चरित्रैः ।
द्वात्रिंशदत्युज्ज्वलकीर्तिराशेः
समा व्यतीयुः किल शंकरस्य ॥ 213 ॥

भाष्यं भूष्यं सुशीलैरकलि कलिमलध्वंसि कैवल्यमूल्यं
हंताहंता समंतात्कुमतिनतिकृता खंडितापंडितानां ।
सद्यो विद्योतिताऽसौ विपथविमथनैर्मुक्तिपद्यानवद्या
श्रेयो भूयो बुधानामधिकतरमितः शंकरः किं करोतु ॥ 214 ॥

इति कृतसुरकार्यं नेतुमाजग्मुरेनं
रजतशिखरशृंगं तुंगमीशावतारं ।
विधिशतमखचंद्रोपेंद्रवाय्वग्निपूर्वाः
सुरनिकरवरेण्याः सर्षिसंघाः ससिद्धाः ॥ 215 ॥

इंद्रोपेंद्रप्रधानैस्त्रिदशपरिवृढैः स्तूयमानः प्रसूनैः
दिव्यैरभ्यर्च्यमानः सरसिरुहभुवा दत्तहस्तावलंबः ।
आरुह्योक्षाणमग्र्यं प्रकटितसुजटाजूटचंद्रावतंसः
शृण्वन्नालोकशब्दं समुदितमृषिभिर्धाम नैजं प्रतस्थे ॥ 216 ॥

IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration

praṇamya paramātmānaṃ śrīvidyātīrtharūpiṇaṃ |
prācīnaśaṃkarajaye sāraḥ saṃgṛhyate sphuṭaṃ || 1 ||

yadvad ghaṭānāṃ paṭalo viśālo
vilokyate’lpe kila darpaṇe’pi |
tadvanmadīye laghusaṃgrahe’smin
udvīkṣyatāṃ śāṃkaravākyasāraḥ || 2 ||

tato maheśaḥ kila keraleṣu
śrīmad vṛṣādrau karuṇāsamudraḥ |
pūrṇānadīpuṇyataṭe svayaṃbhū-
liṃgātmanā’naṃgadhagāvirāsīt || 3 ||

tasyeśvarasya praṇatārtihartuḥ
prasādataḥ prāptanirītibhāvaḥ |
kaścittadabhyāśagato’grahāraḥ
kālaṭyabhikhyo’sti mahānmanojñaḥ || 4 ||

kaścidvipaścidiha niścaladhīrvireje
vidyādhirāja iti viśrutanāmadheyaḥ |
rudro vṛṣādrinilayo’vatarītukāmaḥ
yatputramātmapitaraṃ samarocayatsaḥ || 5 ||

putro’bhavattasya purāttapuṇyaiḥ
subrahmatejāḥ śivagurvabhikhyaḥ |
jñāne śivo yo vacane gurusta-
syānvarthanāmā’kṛta labdhavarṇaḥ || 6 ||

sa brahmacārī gurugehavāsī
tatkāryakārī vihitānnabhojī |
sāyaṃprabhātaṃ ca hutāśasevī
vratena vedaṃ nijamadhyagīṣṭa || 7 ||

bahvarthadāyiṣu bahuṣvapi satsu deśe
kanyāpradātṛṣu parīkṣya viśiṣṭajanma |
kanyāmayācata sutāya sa vipravaryo
vipraṃ viśiṣṭakulajaṃ prathitānubhāvaḥ || 8 ||

vidyādhirājamaghapaṃḍitanāmadheyau
saṃpratyayaṃ vyatanutāmabhipūjya daivaṃ || 9 ||

amyaṅmuhūrtamavalaṃbya vicāraṇīyā
mauhūrtikā iti parasparamūcivāṃsau || 10 ||

udvāhya śāstravidhinā vihite muhūrte
tau saṃmudaṃ bahumavāpaturāptakāmau |
tatrāgato bhṛśamamodata baṃdhuvargaḥ
kiṃ bhāṣitena bahunā mudamāpa vargaḥ || 11 ||

garbhaṃ dadhāra śivagarbhamasau mṛgākṣī
garbho’pyavardhata śanairabhavaccharīraṃ |
tejo’tirekavinivārita dṛṣṭipāta-
viśvaṃ raverdivasamadhya ivogratejaḥ || 12 ||

lagne śubhe śubhayute suṣuve kumāraṃ
śrīpārvatīva sukhinī śubhavīkṣite ca |
jāyā satī śivagurornijatuṃgasaṃsthe
sūrye kuje ravisute ca gurau ca keṃdre || 13 ||

yatpaśyatāṃ śiśurasau kurute śamagryaṃ
tenākṛtāsya janakaḥ kila śaṃkarākhyāṃ |
yadvā cirāya kila śaṃkarasaṃprasādāt
jātastato vyadhita śaṃkaranāmadheyaṃ || 14 ||

kamalānilayaḥ kalānidhe-
rvimalākhyādajaniṣṭa bhūsurāt |
bhuvi padmapadaṃ vadaṃti yaṃ
savipadyena vivādināṃ yaśaḥ || 15 ||

pavano’pyajani prabhākarāt
savanonmīlitakīrtimaṃḍalāt |
galahastitabhedavādyasau
kila hastāmalakābhidhāmadhāt || 16 ||

pavamānadaśāṃśato’jani
plavamānā’ṃcati yadyaśoṃbudhau |
dharaṇī mathitā vivādivāk
taraṇī yena sa toṭakāhvayaḥ || 17 ||

vidhirāsa sureśvaro girāṃ
nidhirānaṃdagirirvyajāyata |
aruṇaḥ samabhūtsanaṃdano
varuṇo’jāyata citsukhāhvayaḥ || 18 ||

athāvatīrṇasya vidheḥ puraṃdhrī
sā’bhūdyadākhyobhayabhāratīti |
sarasvatī sā khalu vastuvṛttyā
loko’pi tāṃ vakti sarasvatīti || 19 ||

jagrāha pāṇikamalaṃ himamitrasūnuḥ
śrīviṣṇumitraduhituḥ karapallavena |
bherīmṛdaṃgapaṭahādhyayanābjaghoṣaiḥ
diṅmaṃḍale suparimūrcchati divyakāle || 20 ||

atha śivo manujo nijamāyayā
dvijagṛhe dvijamodamupāvahan |
prathamahāyana eva samagrahīt
sakalavarṇamasau nijabhāṣikāṃ || 21 ||

dvisama eva śiśurlikhitākṣaraṃ
gaditumakṣamatākṣaravitsudhīḥ |
atha sa kāvyapurāṇamupāśṛṇot
svayamavaitkimapi śravaṇaṃ vinā || 22 ||

ajani duḥkhakaro na gurorasau
śravaṇataḥ sakṛdeva parigrahī |
sahanipāṭhajanasya guruḥ svayaṃ
sa ca papāṭha tato guruṇā vinā || 23 ||

śivaguruḥ sa jaraṃstrisame śiśau
amṛta karmavaśaḥ sutamoditaḥ |
upaninīṣitasūnurapi svayaṃ
na hi yamo’sya kṛtākṛtamīkṣate || 24 ||

upanayaṃ kila paṃcamavatsare
pravarayogayute sumuhūrtake |
dvijavadhūrniyatā jananī śiśoḥ
vyadhita tuṣṭamanāḥ saha baṃdhubhiḥ || 25 ||

adhijage nigamāṃścaturo’pi sa
kramata eva guroḥ saṣaḍaṃgakān |
ajani vismitamatra mahāmatau
dvijasute’lpatanau janatā manaḥ || 26 ||

vede brahmasamastadaṃganicaye gārgyopamastatkathā-
tātparyārthavivecane gurusamastatkarmasaṃvarṇane |
āsījjaiminireva tadvacanajaprodbodhakaṃde samo
vyāsenaiva sa mūrtimāniva navo vāṇīvilāsairvṛtaḥ || 27 ||

sa hi jātu guroḥ kule vasan
savayobhiḥ saha bhaikṣalipsayā |
bhagavāṃbhavanaṃ dvijanmano
dhanahīnasya viveśa kasyacit || 28 ||

tamavocata tatra sādaraṃ
yativaryaṃ gṛhiṇaḥ kuṭuṃbinī |
kṛtino hi bhavādṛśeṣu ye
varivasyāṃ pratipādayaṃti te || 29 ||

vidhinā khalu vaṃcitā vayaṃ
vitarītuṃ vaṭave na śaknumaḥ |
api bhaikṣamakiṃcanatvato
dhigidaṃ janma nirarthakaṃ gataṃ || 30 ||

iti dīnamudīrayaṃtyasau
pradadāvāmalakaṃ vratīṃdave |
karuṇaṃ vacanaṃ niśamya so’
pyabhavajjñānanidhirdayārdradhīḥ || 31 ||

sa munirmurabhitkuṭuṃbinīṃ
padacitrairnavanītakomalaiḥ |
madhurairupatasthivāṃstavaiḥ
dvijadāridryadaśānivṛttaye || 32 ||

amunā vacanena toṣitā
kamalā tadbhavanaṃ samaṃtataḥ |
kanakāmalakairapūrayat
janatāyā hṛdayaṃ ca vismayaiḥ || 33 ||

iti saptamahāyane’khila
śrutipāraṃgatatāṃ gato vaṭuḥ |
parivṛtya guroḥ kulād gṛhe
jananīṃ paryacaranmahāyaśāḥ || 34 ||

jātu maṃdagamanā’sya hi mātā
snātumaṃbunidhigāṃ pratiyātā |
ātapograkiraṇe ravibiṃbe
sā tapaḥ kṛśatanurvilalaṃbe || 35 ||

so’tha netumanavadyacaritraḥ
sajjano’ṃtikamṛṣīśvaraputraḥ |
astavījjaladhigāṃ kavihṛdyaiḥ
vastutaḥ sphuradalaṃkṛtapadyaiḥ || 36 ||

prātareva samalokata lokaḥ
śītavātahṛtaśīkarapūtaḥ |
nūtanāmiva dhunīṃ pravahaṃtīṃ
mādhavasya samayā sadanaṃ tāṃ || 37 ||

bahavaḥ śrutipāradṛśvanaḥ
kavayo’dhyaiṣata śaṃkarādguroḥ |
mahataḥ sumahāṃti darśanā-
nyadhigaṃtuṃ phaṇirājakauśalīṃ || 38 ||

mama na mānasamicchati saṃsṛtiṃ
na ca punarjananī vijihāsati |
na ca gururjananī tadudīkṣate
tadanuśāsanamīṣadapekṣitaṃ || 39 ||

iti viciṃtya sa jātu mimaṃkṣayā
bahujalāṃ saritaṃ samupāyayau |
jalamagāhata tatra samagrahīt
jalacaraścaraṇe jalamīyuṣaḥ || 40 ||

sa ca ruroda jale jalacāriṇā
dhṛtapado hriyate’ṃba karomi kiṃ |
calitumekapadaṃ na ca pāraye
balavatā vivṛtorumukhena ha || 41 ||

tyajati nūnamayaṃ caraṇaṃ calo
jalacaro’ṃba tavānumatena me |
sakalasaṃnyasane parikalpite
yadi tavānumatiḥ parikalpaye || 42 ||

iti śiśau cakitā vadati sphuṭaṃ
vyadhita sā’numatiṃ drutamaṃbikā |
sati sute bhavitā mama darśanaṃ
mṛtavatastadu neti viniścayaḥ || 43 ||

tadanu saṃnyasanaṃ manasā vyadhāt
atha mumoca śiśuṃ khalanakrakaḥ |
śiśurupetya sarittaṭamatrasan
prasuvametaduvāca śucā”vṛtāṃ || 44 ||

saṃnyastavān śiśurayaṃ vidhavāmanāthāṃ
kṣiptveti māṃ prati kadā’pi na ciṃtanīyaṃ |
yāvanmayā sthitavatā phalamāpanīyaṃ
mātastataḥ śataguṇaṃ phalamāpayiṣye || 45 ||

itthaṃ sudhīḥ sa niravagrahamātṛlakṣmī-
śānugraho ghaṭajabodhitabhāvivedī |
ekāṃtato vigatabhogapadārthatṛṣṇaḥ
kṛṣṇe pratīci nirato niragānniśāṃtāt || 46 ||

daṃḍānvitena dhṛtarāganavāṃbareṇa
goviṃdanāthavanamiṃdubhavātaṭasthaṃ |
tena praviṣṭamajaniṣṭa dināvasāne
caṃḍatviṣā ca śikharaṃ caramācalasya || 47 ||

tasya prapannaparitoṣaduho guhāyāḥ
sa triḥ pradakṣiṇaparikramaṇaṃ vidhāya |
dvāraṃ prati praṇipatan janatāpurogaṃ
tuṣṭāva tuṣṭahṛdayastamapāstaśokaṃ || 48 ||

tamakhilaguṇapūrṇaṃ vyāsaputrasya śiṣyād
adhigataparamārthaṃ gauḍapādānmaharṣeḥ |
adhijigamiṣureṣa brahmasaṃsthāmahaṃ tvāṃ
prasṛmaramahimānaṃ prāpamekāṃtabhaktyā || 49 ||

tasminniti stuvati kastvamiti bruvaṃtaṃ
diṣṭyā samādhipadaruddhavisṛṣṭacittaṃ |
goviṃdadeśikamuvāca tato vacobhiḥ
prācīnapuṇyajanitātmavibodhacihnaiḥ || 50 ||

svāminnahaṃ na pṛthivī na jalaṃ na tejo
na sparśano na gaganaṃ na ca tadguṇā vā |
nāpīṃdriyāṇyapi tu viddhi tato’vaśiṣṭo
yaḥ kevalo’sti paramaḥ sa śivo’hamasmi || 51 ||

ākarṇya śaṃkaramunervacanaṃ tadittham
advaitadarśanasamutthamupāttaharṣaḥ |
sa prāha śaṃkara sa śaṃkara eva sākṣāt
jātastvamityahamavaimi samādhidṛṣṭyā || 52 ||

tasyopadarśitavataścaraṇau guhāyā
dvāre nyapūjayadupetya sa śaṃkarāryaḥ |
ācāra ityupadideśa sa tatra tasmai
goviṃdapādagurave sa gururmunīnāṃ || 53 ||

śaṃkaraḥ savinayairupacāraiḥ
abhyatoṣayadasau gurumenaṃ |
brahma tadviditamapyupalipsuḥ
saṃpradāyaparipālanabuddhyā || 54 ||

bhaktipūrvakṛtatatparicaryā-
toṣito’dhikataraṃ yativaryaḥ |
brahmatāmupadideśa caturbhiḥ
vedaśekharavacobhiramuṣmai || 55 ||

sāṃpradāyikaparāśaraputra-
proktasūtramatagatyanurodhāt |
śāstragūḍhahṛdayaṃ hi dayāloḥ
kṛtsnamapyayamabuddha subuddhiḥ || 56 ||

so’dhigamya caramāśramamāryaḥ
pūrvapuṇyanicayairadhigamyaṃ |
sthānamarcyamapi haṃsapurogaiḥ
unnataṃ dhruva ivaitya cakāśe || 57 ||

haṃsabhāvamadhigamya sudhīṃdre
taṃ samarcati ca saṃsṛtimuktyai |
saṃcacāla kathayanniva meghaḥ
caṃcalācapalatāṃ viṣayeṣu || 58 ||

chātramukhyamamumāha kiyadbhiḥ
vāsarairgataghane gagane saḥ |
paśya saumya śaradā vimalaṃ khaṃ
vidyayeva viśadaṃ paratattvaṃ || 59 ||

sa tvamuttamapumānasi kaścit
tattvavitpravara nānyasamānaḥ |
tadyatasva niravadyanibaṃdhaiḥ
sadya eva jagaduddharaṇāya || 60 ||

gaccha vatsa nagaraṃ śaśimauleḥ
svacchadevataṭinīkamanīyaṃ |
tāvatā paramanugrahamādyā
devatā tava kariṣyati tasmin || 61 ||

prāpa tāpasavaraḥ sa hi kāśīṃ
nīpakānanaparītasamīpāṃ |
āpagānikaṭahāṭakacaṃcad
yūpapaṃktisamudaṃcitaśobhāṃ || 62 ||

so’vagāhya salilaṃ surasiṃdhoḥ
uttatāra śitikaṃṭhajaṭābhyaḥ |
jāhnavīsalilavegahṛtasta-
dyogapuṇyaparipūrṇa iveṃduḥ || 63 ||

viśveśaścaraṇayugaṃ praṇamya bhaktyā
haryādyaistridaśavaraiḥ samarcitasya |
so’naiṣītprayatamanā jagatpavitre
kṣetre’sāviha samayaṃ kiyaṃtamāryaḥ || 64 ||

athāgamadbrāhmaṇasūnurādarād
adhītavedo dalayan svabhāsā |
tejāṃsi kaścitsarasīruhākṣo
didṛkṣamāṇaḥ kila deśikeṃdraṃ || 65 ||

pṛṣṭo babhāṇa gurumuttaramuttarajño
vipro guro mama gṛhaṃ budha coladeśe |
yatrāpagā vahati tatra kaverakanyā
yasyāḥ payo haripadāṃbujabhaktimūlaṃ || 66 ||

aṭāṭyamāno mahato didṛkṣuḥ
kramādimaṃ deśamupāgato’smi |
bibhemi majjan bhavavārirāśau
tatpāragaṃ māṃ kṛpayā vidhehi || 67 ||

ityuktavaṃtaṃ kṛpayā mahātmā
vyadīpayatsaṃnyasanaṃ yathāvat |
prāhurmahāṃtaḥ prathamaṃ vineyaṃ
taṃ deśikeṃdrasya sanaṃdanākhyaṃ || 68 ||

śāṃtāṃ diśaṃ devanṛṇāṃ vihāya
nānyā digasmai samarocatāddhā |
tatratyatīrthāni niṣevamāṇo
gaṃtuṃ mano’dhādbadarīṃkramātsaḥ || 69 ||

sa dvādaśe vayasi tatra samādhiniṣṭhaiḥ
brahmarṣibhiḥ śrutiśiro bahudhā vicārya |
ṣaḍbhiśca saptabhiratho navabhiśca khinnaiḥ
bhavyaṃ gabhīramadhuraṃ phaṇati sma bhāṣyaṃ || 70 ||

karatalakalitādvayātmatattvaṃ
kṣapita duraṃta ciraṃtanapramohaṃ |
upacitamuditoditairguṇaughaiḥ
upaniṣadāmayamujjahāra bhāṣyaṃ || 71 ||

tato mahābhāratasārabhūtāḥ
sā vyākarodbhāgavatīśca gītāḥ |
sanatsujātīyamasatsudūraṃ
tato nṛsiṃhasya ca tāpanīyaṃ || 72 ||

atha vratīṃdurvidhivadvineyān
adhyāpayāmāsa sa naijabhāṣyaṃ |
tarkaiḥ pareṣāṃ taruṇairvivasvan-
marīcibhiḥ siṃdhuvadapraśoṣyaṃ || 73 ||

sa jātu śārīrakasūtrabhāṣyam
adhyāpayannabhrasaritsamīpe |
śiṣyāliśaṃkāḥ śamayannuvāsa
yāvannabhomadhyamito vivasvān || 74 ||

śrāṃteṣvathādhītya śanairvineye-
ṣvācārya uttiṣṭhati yāvadeṣaḥ |
tāvad dvijaḥ kaścana vṛddharūpaḥ
kastvaṃ kimadhyāpayasītyapṛcchat || 75 ||

śiṣyāstamūcurbhagavānasau no
guruḥ samastopaniṣatsvataṃtraḥ |
anena dūrīkṛtabhedavādam
akāri śārīrakasūtrabhāṣyaṃ || 76 ||

papraccha so’dhyāyamathādhikṛtya
tṛtīyamāraṃbhagataṃ yatīśaṃ |
tadaṃtaretyādikamasti sūtraṃ
brūhyetadarthaṃ yadi vettha kiṃcit || 77 ||

sa prāha jīvaḥ karaṇāvasāde
saṃveṣṭito gacchati bhūtasūkṣmaiḥ |
tāṃḍiśrutau gautamajaivalīya
praśnottarābhyāṃ prathito’yamarthaḥ || 78 ||

evaṃ vadaṃtau yatirāḍdvijeṃdrau
vilokya pārśvasthitapadmapādaḥ |
ācāryamāheti mahīsuro’yaṃ
vyāso hi vedāṃtarahasyavettā || 79 ||

itīdamākarṇya vaco vicitraṃ
sa bhāṣyakṛtsūtrakṛtaṃ didṛkṣuḥ |
kṛtāṃjalistaṃ prayataḥ praṇamya
babhāṇa vāṇīṃ navapadyarūpāṃ || 80 ||

dvaipāyana svāgatamastu tubhyaṃ
dṛṣṭvā bhavaṃtaṃ caritā mayā’rthāḥ |
yuktaṃ tadetattvayi sarvakālaṃ
paropakāravratadīkṣitatvāt || 81 ||

akāri yatsāhasamātmabuddhyā
bhavatpraśiṣyavyapadeśabhājā |
vicārya tatsūktiduruktijālam
arhaḥ samīkartumidaṃ kṛpāluḥ || 82 ||

itthaṃ nigadyoparatasya hastāt
hastadvayenā”darataḥ sa bhāṣyaṃ |
ādāya sarvatra niraikṣatāsau
prasādagāṃbhīryaguṇābhirāmaṃ || 83 ||

bahvarthagarbhāṇi laghūni yāni
nigūḍhabhāvāni ca matkṛtāni |
tvāmevamitthaṃ virahayya nāsti
yastāni samyagvivarītumīṣṭe || 84 ||

bhāvaṃ madīyamavabudhya yathāvadevaṃ
bhāṣyaṃ praṇetumanalaṃ bhagavānapīśaḥ |
sāṃkhyādinā’nyathayitaṃ śrutimūrdhavartmo-
ddhartuṃ kathaṃ paraśivāṃśamṛte prabhuḥ syāt || 85 ||

prasannagaṃbhīrabhavatpraṇīta-
prabaṃdhasaṃdarbhabhavaḥ praharṣaḥ |
protsāhayatyātmavidāmṛṣīṇāṃ
vareṇya viśrāṇayituṃ varaṃ te || 86 ||

aṣṭau vayāṃsi vidhinā tava vatsa dattā-
nyanyāni cāṣṭa bhavatā sudhiyā”rjitāni |
bhūyo’pi ṣoḍaśa bhavaṃtu bhavājñayā te
bhūyācca bhāṣyamidamāravicaṃdratāraṃ || 87 ||

tataḥ sa vedāṃtarahasyavettā
bhettā’matānāṃ tarasā matānāṃ |
prayāgamāgātprathamaṃ jigīṣuḥ
kumārilaṃ sādhitakarmajālaṃ || 88 ||

gireravaplutya gatiḥ satāṃ yaḥ
prāmāṇyamāmnāyagirāmavādīt |
yasya prasādāttridivaukaso’pi
prapedire prāktanayajñabhāgān || 89 ||

so’yaṃ gurorunmathanaprasaktaṃ
mahattaraṃ doṣamapākariṣṇuḥ |
aśeṣavedārthavidāstikatvāt
tuṣānalaṃ prāviśadeṣa dhīraḥ || 90 ||

śrutveti tāṃ satvarameṣa gacchan
vyālokayattaṃ tuṣarāśisaṃsthaṃ |
prabhākarādyaiḥ prathitaprabhāvaiḥ
upasthitaṃ sāśrumukhairvineyaiḥ || 91 ||

dṛṣṭvā bhāṣyaṃ hṛṣṭacetāḥ kumāraḥ
proce vācaṃ śaṃkaraṃ deśikeṃdraṃ |
loke tvalpo matsaragrāmaśālī
sarvajñāno nālpabhāvasya pātraṃ || 92 ||

bhavādṛśāṃ darśanameva loke
viśeṣato’smin samaye durāpaṃ |
purā”rjitaiḥ puṇyacayaiḥ kathaṃcit
tvamadya me dṛṣṭipathaṃ gato’bhūḥ || 93 ||

nirvyājakāruṇya muhūrtamātram
atra tvayā bhāvyamahaṃ tu yāvat |
yogīṃdrahṛtpaṃkajabhāgyametat
tyajāmyasūn rūpamavekṣamāṇa: || 94 ||

ityūcivāṃsamimamiddhasukhaprakāśaṃ
brahmopadiśya bahiraṃtarapāstamohaṃ |
tanvaṃdayānidhirasau tarasā’bhramārgāt
śrīmaṃḍanasya nilayaṃ sa iyeṣa gaṃtuṃ || 95 ||

atha pratasthe bhagavān prayāgāt
taṃ maṃḍanaṃ paṃḍitamāśu jetuṃ |
gacchan svasṛtyā puramāluloke
māhiṣmatīṃ maṃḍanamaṃḍitāṃ saḥ || 96 ||

praphullarājīvavane vihārī
taraṃgariṃgatkaṇaśīkarārdraḥ |
revāmarutkaṃpitasālamālaḥ
śramāpahṛd bhāṣyakṛtaṃ siṣeve || 97 ||

tasmin sa viśramya kṛtāhnikaḥ san
khasvastikārohaṇaśālinīne |
gacchannasau maṃḍanapaṃḍitauko
dāsīstadīyāḥ sa dadarśa mārge || 98 ||

kutrālayo maṃḍanapaṃḍitasye-
tyetāḥ sa papraccha jalāya gaṃtrīḥ |
tāścāpi dṛṣṭvā’dbhutaśaṃkaraṃ taṃ
saṃtoṣavatyo daduruttaraṃ sma || 99 ||

svataḥ pramāṇaṃ parataḥ pramāṇaṃ
kīrāṃganā yatra giraṃ giraṃti |
dvārastha nīḍāṃtara saṃniruddhā
jānīhi tanmaṃḍanapaṃḍitaukaḥ || 100 ||

phalapradaṃ karma phalaprado’jaḥ
kīrāṃganā yatra giraṃ giraṃti |
dvārasthanīḍāṃtara saṃniruddhā
jānīhi tanmaṃḍanapaṃḍitaukaḥ || 101 ||

jagad dhruvaṃ syājjagadadhruvaṃ syāt
kīrāṃganā yatra giraṃ giraṃti |
dvārastha nīḍāṃtara saṃniruddhā
jānīhi tanmaṃḍanapaṃḍitaukaḥ || 102 ||

pītvā taduktīratha tasya gehāt
gatvā bahiḥ sadma kavāṭaguptaṃ |
durveśamālocya sa yogaśaktyā
vyomādhvanā’vātaradaṃgaṇāṃtaḥ || 103 ||

saudhāgrasaṃcchannanabho’vakāśaṃ
praviśya tatprāpya kaveḥ sakāśaṃ |
vidyāviśeṣāttayaśaḥprakāśaṃ
dadarśa taṃ padmajasannikāśaṃ || 104 ||

tapomahimnaiva taponidhānaṃ
sajaiminiṃ satyavatītanūjaṃ |
yathāvidhi śrāddhavidhau nimaṃtrya
tatpādapadmānyavanejayaṃtaṃ || 105 ||

athopasaṃspṛśya jalaṃ sa śāṃtaḥ
sasaṃbhramaṃ maṃḍanapaṃḍito’pi |
vyāsājñayā śāstravidarcayitvā
nyamaṃtrayadbhaikṣakṛte maharṣiṃ || 106 ||

sa cābravītsaumya vivādabhikṣām
icchan bhavatsaṃnidhimāgato’smi |
sā’nyonyaśiṣyatvapaṇā pradeyā
nāstyādaraḥ prākṛtabhaktabhaikṣye || 107 ||

mama na kiṃcidapi dhruvamīpsitaṃ
śrutiśiraḥpathavistṛtimaṃtarā |
avahitena makheṣvavadhīritaḥ
sa bhavatā bhavatāpahimadyutiḥ || 108 ||

jagati saṃprati taṃ prathayāmyahaṃ
samabhibhūya samastavivādinaṃ |
tvamapi saṃśraya me matamuttamaṃ
vivada vā vada vā’smi jitastviti || 109 ||

iti yatipravarasya niśamya tad
vacanamarthavadāgatavismayaḥ |
paribhavena navena mahāyaśāḥ
sa nijagau nijagauravamāsthitaḥ || 110 ||

vādaṃ kariṣyāmi na saṃdihe’tra
jayājayau nau vaditā na kaścit |
na kaṃṭhaśoṣaikaphalo vivādo
mitho jigīṣū kurutastu vādaṃ || 111 ||

tatheti sūkte smitaśaṃkareṇa
bhaviṣyate vādakathā śva eva |
tatsākṣibhāvaṃ vrajataṃ munīṃdrau
ityarthayad bādarajaiminī saḥ || 112 ||

vidhāya bhāryāṃ viduṣīṃ sadasyāṃ
vidhīyatāṃ vādakathā sudhīṃdra |
itthaṃ sarasvatyavatāratājñau
taddharmapatnyāstamabhāṣiṣātāṃ || 113 ||

athānumodyābhihitaṃ munibhyāṃ
sa maṃḍanāryaḥ prakṛtaṃ cikīrṣuḥ |
ānarca daivopagatānmunīṃdrān
agnīniva trīnmuniśekharāṃstān || 114 ||

atha kriyāṃte kila sūpaviṣṭāḥ
trayyaṃtavedyārthavidastrayo’mī |
amaṃtrayaṃścāru parasparaṃ te
muhūrtamātraṃ kimapi prahṛṣṭāḥ || 115 ||

prātaḥ śoṇasarojabāṃdhavarucipradyotitevyomani
prakhyātaḥ sa vidhāya karma niyataṃ prajñāvatāmagraṇīḥ |
sākaṃ śiṣyavaraiḥ prapadya sadanaṃ sanmaṃḍitaṃ māṃḍanaṃ
vādāyopaviveśa paṃḍitasabhāmadhye munirdhyeyavit || 116 ||

tataḥ samādiśya sadasyatāyāṃ
sadharmiṇīṃ maṃḍanapaṃḍito’pi |
sa śāradāṃ nāma samastavidyā-
viśāradāṃ vādasamutsuko’bhūt || 117 ||

patyā niyuktā patidevatā sā
sadasyabhāve sudatī cakāśe |
tayorvivektuṃ śrutatāratamyaṃ
samāgatā saṃsadi bhāratīva || 118 ||

pravṛddhavādotsukatāṃ tadīyāṃ
vijñāya vijñaḥ prathamaṃ yatīṃdraḥ |
parāvarajñaḥ sa parāvaraikya-
parāṃ pratijñāmakarotsvakīyāṃ || 119 ||

brahmaikaṃ paramārthasaccidamalaṃ viśvaprapaṃcātmanā
śuktī rūpyaparātmaneva bahalājñānāvṛtaṃ bhāsate |
tajñānānnikhilaprapaṃcanilayā svātmavyavasthā paraṃ
nirvāṇaṃ janimuktamabhyupagataṃ mānaṃ śrutermastakaṃ || 120 ||

bāḍhaṃ jaye yadi parājayabhāgahaṃ syāṃ
sannyāsamaṃga parihṛtya kaṣāyacelaṃ |
śuklaṃ vasīya vasanaṃ dvayabhāratīyaṃ
vāde jayājayaphalapratidīpikā’stu || 121 ||

itthaṃ pratijñāṃ kṛtavatyudārāṃ
śrīśaṃkare bhikṣuvare svakīyāṃ |
sa viśvarūpo gṛhamedhivaryaḥ
cakre pratijñāṃ svamatapratiṣṭhāṃ || 122 ||

vedāṃtā na pramāṇaṃ citivapuṣi pade tatra saṃgatyayogāt
pūrvo bhāgaḥ pramāṇaṃ padacayagamite kāryavastunyaśeṣe |
śabdānāṃ kāryamātraṃ prati samadhigatā śaktirabhyunnatānāṃ
karmabhyo muktiriṣṭā tadiha tanubhṛtāmāyuṣaḥ syātsamāpteḥ || 123 ||

vāde kṛte’sminyadi me jayānyaḥ
tvayoditātsyādviparītabhāvaḥ |
yeyaṃ tvayā’bhūdgaditā prasākṣye
jānāti cetsā bhavitā vadhūrme || 124 ||

jetuḥ parājita ihāśramamādadīte-
tyetau mithaḥ kṛtapaṇau yativiśvarūpau |
aṃbāmudāradhiṣaṇāmabhiṣicya sākṣye
jalpaṃ vitenaturatho jayadattadṛṣṭī || 125 ||

āvaśyakaṃ parisamāpya dine dine tau
vādaṃ samaṃ vyatanutāṃ kila sarvavedau |
evaṃ vijetumanasorupaviṣṭayostāṃ
mālāṃ gale nyadhita sobhayabhāratīyaṃ || 126 ||

mālā yadā malinabhāvamupaiti kaṃṭhe
yasyāpi tasya vijayetaraniścayaḥ syāt |
uktvā gṛhaṃ gatavatī gṛhakarmasaktā
bhikṣāśane’pi carituṃ gṛhimaskaribhyāṃ || 127 ||

tato yatikṣmābhṛdavekṣya dākṣyaṃ
kṣodakṣamaṃ tasya vicakṣaṇasya |
cikṣepa taṃ kṣobhitasarvapakṣaṃ
vidvatsamakṣā’pratibhātakakṣyaṃ || 128 ||

ityādyā dṛḍhayuktirasya śuśubhe dattānumodāgirāṃ
devyā tādṛśaviśvarūparabhasāvaṣṭaṃbhamuṣṭiṃdhayā |
bhartṛnyāsavilakṣyasūktijananīsākṣitvakukṣiṃbhariḥ
saślāghādbhutapuṣpavṛṣṭilaharī saugaṃdhyapāṇiṃdhayā || 129 ||

itthaṃ yatikṣitipateranumodya yuktiṃ
mālāṃ ca maṃḍanagale malināmavekṣya |
bhikṣārthamuccalatamadya yuvāmitīmau
ācaṣṭa taṃ punaruvāca yatīṃdramaṃbā || 130 ||

kopātirekavaśataḥ śapatā purā māṃ
durvāsasā tadavadhirvihito jayaste |
sā’haṃ yathāgatamupaimi śamipravīre-
tyuktvā sasaṃbhramamamuṃ nijadhāma yāṃtīṃ || 131 ||

jānāmi tvāṃ devi devasya dhātuḥ
rbhāryāmiṣṭāmaṣṭamūrteḥ sagarbhyāṃ |
vācāmādyāṃ devatāṃ viśvaguptyai
cinmātrāmapyāttalakṣmyādirūpāṃ || 132 ||

tasmādasmatkalpiteṣvarcyamānā
sthāneṣu tvaṃ śāradākhyā diśaṃtī |
iṣṭānarthānṛṣyaśṛṃgādikeṣu
kṣetreṣvāssva prāptasatsaṃnidhānā || 133 ||

tatheti saṃśrutya sarasvatī sā
prāyātpriyaṃ dhāma pitāmahasya |
adarśanaṃ tatra samīkṣya sarve
ākasmikaṃ vismayamīyuruccaiḥ || 134 ||

maṃḍanamiśro’pyatha vidhipūrvaṃ
dattvā vittaṃ yāge sarvaṃ |
ātmāropitaśociṣkeśo
bheje śaṃkaramastamitāśaḥ || 135 ||

sannyāsagṛhyavidhinā sakalāni karmā-
ṇyahnāya śaṃkaragururviduṣo’sya kurvan |
karṇe jagau kimapi tattvamasīti vākyaṃ
karṇejapaṃ nikhilasaṃsṛtiduḥkhahāneḥ || 136 ||

evaṃ purāṇaguruṇā paramātmatattvaṃ
śiṣṭo guroścaraṇayornipapāta tasya |
dhanyo’smyahaṃ tava guro karuṇākaṭākṣa-
pātena pātitatamā iti bhāṣamāṇaḥ || 137 ||

tataḥ sa saṃprāpya sureśvarākhyāṃ
digaṃganābhiḥ kriyamāṇasakhyāṃ |
sacchiṣyatāṃ bhāṣyakṛtaśca mukhyām
avāpa tucchīkṛtadhātṛsaukhyāṃ || 138 ||

iti vaśīkṛtamaṃḍanapaṃḍitaḥ
praṇatasatkaraṇatrayadaṃḍitaḥ |
sakalasadguṇamaṃḍalamaṃḍitaḥ
sa niragāt kṛtadurmatakhaṃḍitaḥ || 139 ||

tatra mahārāṣṭramukhe deśe
graṃthān pracārayan prājñatamaḥ |
śamitamatāṃtaramānaḥ śanakaiḥ
sanakopamo’gamacchrīśailaṃ || 140 ||

praṇamadbhavabījabharjanaṃ
praṇipatyāmṛtasaṃpadārjanaṃ |
pramumoda sa mallikārjunaṃ
bhramarāṃbāsacivaṃ natārjunaṃ || 141 ||

tīraruhaiḥ kṛṣṇāyāstīre’vātsīttirohitoṣṇāyāḥ
āvarjitatṛṣṇāyā ācāryeṃdro nirastakārṣṇyāyāḥ || 142 ||

athaikadāsau yatisārvabhaumaḥ
tīrthāni sarvāṇi caran satīrthyaiḥ |
ghorāt kalergopitadharmamāgāt
gokarṇamabhyarṇacalārṇavaughaṃ || 143 ||

viriṃcināṃbhoruhanābhavaṃdyaṃ
prapaṃcanāṭyādbhutasūtradhāraṃ |
tuṣṭāva vāmārdhavadhūṭimasta-
duṣṭāvalepaṃ praṇaman maheśaṃ || 144 ||

guṇatrayātītavibhāvyamitthaṃ
gokarṇanāthaṃ vacasā’rcayitvā |
tisraḥ sa rātrīstrijagatpavitre
kṣetre mudaiṣa kṣipati sma kālaṃ || 145 ||

vaikuṃṭhakailāsavivartabhūtaṃ
harannatāghaṃ hariśaṃkarākhyaṃ |
divyasthalaṃ deśikasārvabhaumaḥ
tīrthapravāsī na cirādayāsīt || 146 ||

bhramāpanodāya bhidāvadānam
advaitamudrāmiha darśayaṃtau |
ārādhya devau hariśaṃkarau sa
dvyarthābhirityarcayati sma vāgbhiḥ || 147 ||

samāvahan kesaritāṃ varāṃ yaḥ
suradviṣatkuṃjaramājaghāna |
prahlādamullāsitamādadhānaṃ
paṃcānanaṃ taṃ praṇumaḥ purāṇaṃ || 148 ||

vṛṣākapāyīvarayoḥsaparyāṃ
vācā’timocārasayeti tanvan |
munipravīro muditātmakāmo
mūkāṃbikāyāḥ sadanaṃ pratasthe || 149 ||

uccāvacānaṃdajabāṣpamuccaiḥ
udgīrṇaromāṃcamudārabhaktiḥ |
aṃbāmihāpārakṛpāvalaṃbāṃ
saṃbhāvayannastuta nistulaṃ saḥ || 150 ||

ārādhanaṃ te bahireva kecit
aṃtarbahiścaikatame’ṃtareva |
anye pare tvaṃba kadāpi kuryuḥ
naiva tvadaikyānubhavaikaniṣṭhāḥ || 151 ||

iti tāṃ vacanaiḥ prapūjya bhaikṣau-
danamātreṇa sa tuṣṭimān kṛtārthaḥ |
bahusādhakasaṃstutaḥ kiyaṃtaṃ
samayaṃ tatra nināya śāṃtacetāḥ || 152 ||

tataḥ śatānaṃdamaheṃdrapūrvaiḥ
suparvabṛṃdairupagīyamānaḥ |
padmāṃghrimukhyaiḥ samamāptakāma-
kṣoṇīpatiḥ śṛṃgagiriṃ pratasthe || 153 ||

yatrādhunāpyuttamamṛṣyaśṛṃgaḥ
tapaścaratyātmabhṛdaṃtaraṃgaḥ |
saṃsparśamātreṇa vitīrṇabhadrā
vidyotate yatra ca tuṃgabhadrā || 154 ||

adhyāpayāmāsa sa bhāṣyamukhyān
graṃthānnijāṃstatra manīṣimukhyān |
ākarṇanaprāpyamahāpumarthān
ādiṣṭavidyāgrahaṇe samarthān || 155 ||

maṃdākṣanamraṃ kalayannu śeṣaṃ
parāṇudat prāṇitamāṃsyaśeṣaṃ |
nirastajīveśvarayorviśeṣaṃ
vyācaṣṭa vācaspatinirviśeṣaṃ || 156 ||

prakalpya tatreṃdravimānakalpaṃ
prāsādamāviṣkṛtasarvaśilpaṃ |
pravartayāmāsa sa devatāyāḥ
pūjāmajādyairapi pūjitāyāḥ || 157 ||

yā śāradāṃbetyabhidhāṃ vahaṃtī
kṛtāṃ pratijñāṃ pratipālayaṃtī |
adyāpi śṛṃgeripure vasaṃtī
pradyotate’bhīṣṭavarān diśaṃtī || 158 ||

cittānuvartī nijadharmacārī
bhūtānukaṃpī tanuvāgvibhūtiḥ |
kaścidvineyo’jani deśikasya
yaṃ toṭakācāryamudāharaṃti || 159 ||

nśaṣkarmyasiddhyākhyanibaṃdhamekaṃ
kṛtvā”tmapūjyāya nivedya cā”ptvā |
viśvāsamuktvā’tha punarbabhāṣe
sa viśvarūpo gurumātmadevaṃ || 160 ||

pumarthāścatvāraḥ kimuta nigamā ṛkprabhṛtayaḥ
prabhedā vā muktervimalatarasālokyamukharāḥ |
mukhānyāho dhātuściramiti vimṛśyātha vibudhā
viduḥśiṣyān hastāmalakamukharān śaṃkaraguroḥ || 161 ||

na khyātihetorna ca lābhahetoḥ
nāpyarcanāyai vihitaḥ prabaṃdhaḥ |
nollaṃghanīyaṃ vacanaṃ gurūṇāṃ
nollaṃghane syādguruśiṣyabhāvaḥ || 162 ||

bhāvānukārimṛduvākyaniveśitārthaṃ
svīyaiḥ padaiḥ saha nirākṛtapūrvapakṣaṃ |
siddhāṃtayuktiviniveśitatatsvarūpaṃ
dṛṣṭvā’bhinaṃdya paritoṣavaśādavocat || 163 ||

satyaṃ yadāttha vinayin mama yājuṣī yā
śākhā tadaṃtagatabhāṣyanibaṃdha iṣṭaḥ |
tadvārtikaṃ mama kṛte bhavatā praṇeyaṃ
sacceṣṭitaṃ parahitaikaphalaṃ prasiddhaṃ || 164 ||

tadvattvadīyā khalu kāṇvaśākhā
mamāpi tatrāsti tadaṃtabhāṣyaṃ |
tadvārtikaṃ cāpi vidheyamiṣṭaṃ
paropakārāya satāṃ pravṛttiḥ || 165 ||

itthaṃ sa ukto bhagavatpadena
śrīviśvarūpo viduṣāṃ variṣṭhaḥ |
cakāra bhāṣyadvayavārtike dve
hyājñā gurūṇāṃ hyavicāraṇīyā || 166 ||

sanaṃdano nāma guroranujñayā
bhāṣyasya ṭīkāṃ vyadhiteritaḥ parāṃ |
yatpūrvabhāgaḥ kila paṃcapādikā
taccheṣagā vṛttiriti prathīyasī || 167 ||

adhigamya tadā”tmayogaśakteḥ
anubhāvena nivedya cā”śravebhyaḥ |
avalaṃbitatārakāpatho’sau
acirādaṃtikamāsasāda mātuḥ || 168 ||

tatrā”turāṃ mātaramaikṣatāsau
nanāma tasyāścaraṇau kṛtātmā |
sā cainamudvīkṣya śarīratāpaṃ
jahau nidāghārta ivāṃbudena || 169 ||

asāvasaṃgo’pi tadā”rdracetāḥ
tāmāha mohāṃdhatamopahartā |
aṃbāyamastyatra śucaṃ jahīhi
prabrūhi kiṃ te karavāṇi kṛtyaṃ || 170 ||

dṛṣṭvā cirāt putramanāmayaṃ sā
hṛṣṭāṃtarātmā nijagāda maṃdaṃ |
asyāṃ daśāyāṃ kuśalī mayā tvaṃ
diṣṭyā’si dṛṣṭaḥ kimato’sti kṛtyaṃ || 171 ||

itaḥ paraṃ putraka gātrametad
voḍhuṃ na śaknomi jarātiśīrṇaṃ |
saṃskṛtya śāstroditavartmanā tvaṃ
sadvṛtta māṃ prāpaya puṇyalokān || 172 ||

tataḥ śaraccaṃdra marīcirociḥ
vicitrapāriplavaketanāḍhyaṃ |
vimānamādāya manojñarūpaṃ
prādurbabhūvuḥ kila viṣṇudūtāḥ || 173 ||

vaimānikāṃstānnayanābhirāmān
avekṣya hṛṣṭā praśaśaṃsa putraṃ |
vimānamāropya virājamānaṃ
anāyi taiḥ sā bahumānapūrvaṃ || 174 ||

iyamarciraharvalakṣapakṣān
ṣaḍudaṅmāsa samānilārkacaṃdrān |
capalāvaruṇeṃdradhātṛlokān
kramaśo’tītya paraṃ padaṃ prapede || 175 ||

saṃciṃtya kāṣṭhāni suśuṣkavaṃti
gṛhopakaṃṭhe dhṛtatoyapātraḥ |
sa dakṣiṇe doṣṇi mamaṃtha vahniṃ
dadāha tāṃ tena ca saṃyatātmā || 176 ||

itasvajananīmasau munijanairapi prārthitāṃ
punaḥ patanavarjitāmatanusaukhyasaṃdohinīṃ |
yatikṣitipatirgatiṃ vitamasaṃ sa nītvā tataḥ
tato’nyamataśātane prayatate sma pṛthvītale || 177 ||

athaśiṣyavarairyutaḥ sahasraiḥ
anuyātaḥ sa sudhanvanā ca rājñā |
kakubho vijigīṣureṣa sarvāḥ
prathamaṃ setumudāradhīḥ pratasthe || 178 ||

abhipūjya sa tatra rāmanāthaṃ
saha pāṃḍyaiḥ svavaśe vidhāya colān |
draviḍāṃśca tato jagāma kāṃcīṃ
nagarīṃ hāstigirernitaṃbakāṃcīṃ || 179 ||

suradhāma sa tatra kārayitvā
paravidyācaraṇānusāri citraṃ |
apavārya ca tāṃtrikānatānīt
bhagavatyāḥ śrutisammatāṃ saparyāṃ || 180 ||

nijapādasarojasevanāyai
vinayena svayamāgatānathā”ṃdhrān |
anugṛhya sa veṃkaṭācaleśaṃ
praṇipatyā”pa vidarbharājadhānīṃ || 181 ||

yatirāḍatha teṣu teṣu deśe-
ṣviti pāṣaṃḍaparān dvijān vimathnan |
aparāṃtamahārṇavopakaṃṭhaṃ
pratipede prativādidarpahaṃtā || 182 ||

bahulabhramavānayaṃ jaḍātmā
sumanobhirmathitaśca pūrvameva |
iti siṃdhumupekṣya sa kṣamāvān
iva gokarṇamudāradhīḥ pratasthe || 183 ||

avagāhya saritpatiṃ sa tatra
priyamāsādya tuṣāraśailaputryāḥ |
stavasattamamadbhutārthacitraṃ
racayāmāsa bhujaṃgavṛttaramyaṃ || 184 ||

yamināmṛṣabheṇa nīlakaṃṭhaṃ
jitamākarṇya manīṣidhuryavaryaṃ |
sahasodayanādayaḥ kavīṃdrāḥ
paramadvaitamuṣaścakaṃpire sma || 185 ||

viṣayeṣu vitatya nśajabhāṣyā-
ṇyatha saurāṣṭramukheṣu tatra tatra |
bahudhā vibudhaiḥ praśasyamāno
bhagavān dvāravatīṃ purīṃ viveśa || 186 ||

nijaśiṣyapadaṃ gatānudīcyān
iti kṛtvā’tha videhakauśalādyaiḥ |
vihitāpacitistathā’ṃgavaṃge-
ṣvayamāstīrya yaśo jagāma gauḍān || 187 ||

svasthaḥ so’yaṃ brahma sāyaṃ kadācit
dhyāyan gaṃgāpūrasaṃgārdravātaiḥ |
āgacchaṃtaṃ saikate pratyagacchat
yogīśānaṃ gauḍapādābhidhānaṃ || 188 ||

āryasyātho gauḍapādasya pādau
abhyarcyāsau śaṃkaraḥ paṃkajābhau |
bhaktiśraddhāsaṃbhramākrāṃtacetāḥ
prahvastasthāvagrataḥ prāṃjaliḥ san || 189 ||

siṃcannenaṃ kṣīravārāśivīcī-
sācivyāyā”sannayatnaiḥ kaṭākṣaiḥ |
daṃtajyotsnādaṃturāścāpi kurvan
āśāḥ sūktiṃ saṃdadhe gauḍapādaḥ || 190 ||

kṛtāstvayā bhāṣyamukhā nibaṃdhā
matkārikāvārijanuḥsukhārkāḥ |
śrutveti goviṃdamukhātprahṛṣya
dṛgadhvanīno’smi tavādya vidvan || 191 ||

matkārikābhāvavibodhitādṛṅ
māṃḍūkyabhāṣyaśravaṇotthaharṣaḥ |
dātuṃ varaṃ te viduṣāṃ varāya
protsāhayatyāśu varaṃ vṛṇīṣva || 192 ||

sa prāha paryāyaśukarṣimīkṣya
bhavaṃtamadrākṣamatiṣyapūruṣaṃ |
varaḥ paraḥ ko’sti tathā’pi ciṃtanaṃ
cittattvagaṃ me’stu guro niraṃtaraṃ || 193 ||

tatheti so’ṃtardhimapāstamohe
gate ciraṃcīvimunāvathāsau |
vṛttāṃtametaṃ sa mudā”śravebhyaḥ
saṃśrāvayaṃstāṃ kṣaṇadāmanaiṣīt || 194 ||

atha dyunadyāmuṣasi kṣamīṃdro
nirvartya nityaṃ vidhivatsaśiṣyaiḥ |
tīre nididhyāsanalālaso’bhūt
atrāṃtare’śrūyata lokavārtā || 195 ||

jaṃbūdvīpaṃ śasyate’syāṃ pṛthivyāṃ
tatrāpyetanmaṃḍalaṃ bhāratākhyaṃ || 196 ||

āśmīrākhyaṃ maṃḍalaṃ tatra śastaṃ
yatrā”ste’sau śāradā vāgadhīśā || 197 ||

dvārairyuktaṃ māṃḍapaistaccaturbhiḥ
rdaivyā gehaṃ yatra sarvajñapīṭhaṃ |
yatrā”rohe sarvavitsajjanānāṃ
nānye sarve yatpraveṣṭuṃ kṣamaṃte || 198 ||

prācyāḥ prācyāṃ paścimāḥ paścimāyāṃ
ye codīcyāstāmudīcīṃ prapannāḥ |
sarvajñāstaddvāramudghāṭayaṃto
dākṣā naddhaṃ no tadudghāṭayaṃti || 199 ||

vārtāmupaśrutya sa dākṣiṇātyo
mānaṃ tadīyaṃ parimātumicchan |
kāśmīradeśāya jagāma hṛṣṭaḥ
śrīśaṃkaro dvāramapāvarītuṃ || 200 ||

vādivrātagajeṃdradurmadaghaṭādurgarvasaṃkarṣaṇa-
śrīmacchaṃkaradeśikeṃdramṛgarāḍāyāti sarvārthavit |
dūraṃ gacchata vādiduḥśaṭhagajāḥ sannyāsadaṃṣṭrāyudho
vedāṃtoruvanāśrayastadaparaṃ dvaitaṃ vanaṃ bhakṣati || 201 ||

saṃśrāvayannadhvani deśikeṃdraḥ
śrīdakṣiṇadvārabhuvaṃ prapede |
kavāṭamudghāṭya niveṣṭukāmaṃ
sasaṃbhramaṃ vādigaṇo nyarautsīt || 202 ||

athābravīdvādigaṇaḥ sa deśikaṃ
kimarthamevaṃ bahusaṃbhramakriyā |
yadatra kāryaṃ tadudīryatāṃ śanaiḥ
na saṃbhramaḥ kartumalaṃ tadīpsitaṃ || 203 ||

yaḥ kaścidetyetu parīkṣituṃ cet
vedākhilaṃ nāviditaṃ mamāṇu |
itthaṃ bhavānvakti samunnatīccho
dattvā parīkṣāṃ vrajadevatālayaṃ || 204 ||

śāstreṣu sarveṣvapi dattavaṃtaṃ
pratyuttaraṃ taṃ samapūjayaṃste |
dvāraṃ samudghāṭya daduśca mārgaṃ
tato viveśāṃtarabhūmibhāgaṃ || 205 ||

pāṇau sanaṃdanamasāvavalaṃbya vidyā
bhadrāsanaṃ tadavaroḍhumanāścacāla |
atrāṃtare vidhivadhūrvibudhāgragaṇyam
ācāryaśaṃkaramavocadanaṃgavācā || 206 ||

sarvajñataikaiva bhavenna hetuḥ
pīṭhādhirohe pariśuddhatā ca |
sā te’sti vā neti vicāryametat
tiṣṭha kṣaṇaṃ tvaṃ kuru sāhasaṃ mā || 207 ||

nāsmin śarīre kṛtakilbiṣo’haṃ
janmaprabhṛtyaṃba na saṃdihe’haṃ |
vyadhāyi dehāṃtarasaṃśrayādyad
na tena lipyeta hi karmaṇā’nyaḥ || 208 ||

itthaṃ niruttarapadāṃ sa vidhāya devīṃ
sarvajñapīṭhamadhiruhya nanaṃda sabhyaḥ |
saṃmānito’bhavadasau vibudhaiśca vāṇyā
gārgyā kaholamukharairiva yājñavalkyaḥ || 209 ||

vādaprādurvinodapratikathanasudhīvādadurvāratarka-
nyakkārasvairadhāṭībharitaharidupanyastamāhānubhāvyaḥ |
sarvajño vastumarhastvamiti bahumataḥ sphārabhāratyamogha-
ślāghājoghuṣyamāṇo jayati yatipateḥ śāradāpīṭhavāsaḥ || 210 ||

kacabharavahanaṃ pulomajāyāḥ
katicidahānyapagarbhakaṃ yathā syāt |
guruśirasi tathā sudhāśanāḥ svaḥ
tarukusumānyatha harṣato’bhyavarṣan || 211 ||

iti muniratituṣṭo’dhyuṣya sarvajñapīṭhaṃ
nijamatagurutāyai no punarmānahetoḥ |
katicana viniveśyātharṣyaśṛṃgāśramādau
muniratha badarīṃ sa prāpa kaiścitsvaśiṣyaiḥ || 212 ||

evaṃprakāraiḥ kalikalmaṣaghnaiḥ
śivāvatārasya śubhaiścaritraiḥ |
dvātriṃśadatyujjvalakīrtirāśeḥ
samā vyatīyuḥ kila śaṃkarasya || 213 ||

bhāṣyaṃ bhūṣyaṃ suśīlairakali kalimaladhvaṃsi kaivalyamūlyaṃ
haṃtāhaṃtā samaṃtātkumatinatikṛtā khaṃḍitāpaṃḍitānāṃ |
sadyo vidyotitā’sau vipathavimathanairmuktipadyānavadyā
śreyo bhūyo budhānāmadhikataramitaḥ śaṃkaraḥ kiṃ karotu || 214 ||

iti kṛtasurakāryaṃ netumājagmurenaṃ
rajataśikharaśṛṃgaṃ tuṃgamīśāvatāraṃ |
vidhiśatamakhacaṃdropeṃdravāyvagnipūrvāḥ
suranikaravareṇyāḥ sarṣisaṃghāḥ sasiddhāḥ || 215 ||

iṃdropeṃdrapradhānaistridaśaparivṛḍhaiḥ stūyamānaḥ prasūnaiḥ
divyairabhyarcyamānaḥ sarasiruhabhuvā dattahastāvalaṃbaḥ |
āruhyokṣāṇamagryaṃ prakaṭitasujaṭājūṭacaṃdrāvataṃsaḥ
śṛṇvannālokaśabdaṃ samuditamṛṣibhirdhāma naijaṃ pratasthe || 216 ||

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ

• 1 ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಿಸಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಶಂಕರ ಜಯ ಕೃತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
  Bowing to the Supreme Self in the form of Sri Vidyatirtha, I here gather clearly the essence of the ancient account of Shankara’s victory.
• 2 ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಡಕೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ರಾಶಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ನನ್ನ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಶಂಕರರ ಮಾತುಗಳ ಸಾರ ಕಾಣಲಿ.
  As a vast heap of pots is seen even in a small mirror, so may the essence of Shankara’s words be seen in this small compilation of mine.
• 3 ಅನಂತರ ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕೇರಳದ ಶ್ರೀಮತ್ ವೃಷಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣಾ ನದಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಡದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನು ಕಾಮನನ್ನು ದಹಿಸಿದವನು.
  Then Mahesha, the ocean of compassion and the burner of Kama, appeared in Kerala on the holy bank of the river Purna at the blessed Vrishadri, in the form of a self-manifest linga.
• 4 ನಮಿಸಿದವರ ದುಃಖವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಆ ಈಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಮನೋಹರ ಅಗ್ರಹಾರವೊಂದು ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ಕಾಲಟಿ.
  Near him, by the grace of that Ishvara who removes the distress of those who bow, lies a large and charming agrahara free of calamity, named Kaladi.
• 5 ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಧಿರಾಜನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ, ನಿಶ್ಚಲ ಬುದ್ಧಿಯ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಇದ್ದನು. ವೃಷಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ರುದ್ರನು ಅವತರಿಸಲು ಬಯಸಿ, ಅವನ ಮಗನನ್ನೇ ತನ್ನ ತಂದೆಯಾಗಿ ಆರಿಸಿದನು.
  There shone a scholar of steady mind, famed by the name Vidyadhiraja. Rudra, who dwelt on Vrishadri, wished to descend into the world and chose that scholar’s son as his father.
• 6 ಹಿಂದಿನ ಪುಣ್ಯಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಶಿವಗುರು ಎಂಬ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವನಂತೆ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನಂತೆ ಇದ್ದು ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿದನು.
  By merits earned in the past a son named Shivaguru was born to him, radiant with the glow of Brahman. He was Shiva in knowledge and Guru in speech, and so he won renown and made his name meaningful.
• 7 ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ವಿಧಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನೇ ಉಂಡನು, ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ವ್ರತನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ತನ್ನ ವೇದವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದನು.
  As a brahmacharin he lived in his teacher’s house and did his teacher’s work. He ate only the food prescribed, tended the sacred fire at dusk and dawn, and studied his own Veda with firm vow.
• 8 ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧರಾದ ಹಲವರು ಬಹಳ ಧನದೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಹೆಸರಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಪ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವಿಪ್ರನ ಬಳಿ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
  Though there were many in the land ready to give a daughter with great wealth, that renowned and excellent brahmin examined family and birth, and asked for a bride for his son from a brahmin of distinguished lineage.
• 9 ವಿದ್ಯಾಧಿರಾಜ ಮತ್ತು ಅಘಪಂಡಿತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರೂ ದೈವವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ತಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.
  The two men named Vidyadhiraja and Aghapandita worshipped the deity and made their agreement firm.
• 10 ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು, ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.
  Relying on an auspicious moment, the two told each other that the astrologers should be consulted.
• 11 ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಪೂರೈಸಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಬಂಧುಗಳು ಬಹಳ ಆನಂದಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದೇಕೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷ ಪಡೆದರು.
  Married by the rule of the scriptures at the appointed moment, the couple were greatly joyful, their wishes fulfilled. The relatives who came rejoiced exceedingly. Why say more, all the company shared the joy.
• 12 ಜಿಂಕೆಗಣ್ಣಿನ ಆ ಸತಿ ಶಿವನನ್ನೇ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದಳು. ಗರ್ಭ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ಅವಳ ದೇಹವೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಉಗ್ರ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅವಳ ತೇಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿ, ಜನರು ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡಲು ಆಗದಂತಾಯಿತು.
  The doe-eyed lady carried Shiva himself in her womb. The child grew slowly, and her body grew too. Her radiance swelled like the fierce sun at midday, so that people could hardly turn their eyes on her.
• 13 ಶುಭ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಶುಭ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಶುಭ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯ, ಕುಜ, ಶನಿ ಮತ್ತು ಗುರು ತಮ್ಮ ಉಚ್ಚ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ಶಿವಗುರುವಿನ ಪತ್ನಿ ಸುಖಿಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯಂತೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
  In an auspicious ascendant joined and aspected by benefic planets, with the Sun, Mars, Saturn and Jupiter each in its own exalted sign and in the angular houses, the chaste wife of Shivaguru, happy like Parvati, gave birth to a son.
• 14 ಕಂಡವರಿಗೆ ಈ ಮಗು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಂದೆ ಇವನಿಗೆ ಶಂಕರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. ಅಥವಾ ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ ಶಂಕರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟನು.
  Because this child gives the highest peace to those who see him, his father gave him the name Shankara. Or, since he was born after a long time by the grace of Shankara, he gave that name.
• 15 ವಿಮಲ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ, ಕಲೆಗಳ ನಿಧಿಯಾದ ಕಮಲಾಲಯನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಪಾದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಾದಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಅವನು ವಿಪತ್ತಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದನು ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯೂ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ.
  Kamalalaya, a treasury of the arts, was born of a brahmin named Vimala. People on earth call him Padmapada. The verse also carries a hint that he proved a calamity to the fame of disputants.
• 16 ಪ್ರಭಾಕರನಿಂದ ಪವನ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಪ್ರಭಾಕರನ ಕೀರ್ತಿಮಂಡಲ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಬೆಳಗಿತ್ತು. ಭೇದವಾದಿಗಳನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಿದ ಅವನು ಹಸ್ತಾಮಲಕ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.
  Pavana was born of Prabhakara, whose circle of fame shone with sacrifices. He, who thrust the upholders of difference out by the neck, took the name Hastamalaka.
• 17 ವಾಯುವಿನ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಆ ತೋಟಕನು ವಾದಿಗಳ ಮಾತಿನ ದೋಣಿಯನ್ನು ಕಲಕಿ ಮುಳುಗಿಸಿದನು.
  One was born of a portion of the wind god, and he is called Totaka. His fame floats on the ocean, and he churned the boat of the disputants’ speech and sank it.
• 18 ಬ್ರಹ್ಮನೇ ವಾಣಿಯ ನಿಧಿಯಾದ ಸುರೇಶ್ವರನಾದನು. ಆನಂದಗಿರಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅರುಣನು ಸನಂದನನಾದನು, ವರುಣನು ಚಿತ್ಸುಖ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು.
  Brahma himself became Sureshvara, a treasury of speech. Anandagiri was born. Aruna became Sanandana, and Varuna was born under the name Chitsukha.
• 19 ಅನಂತರ ಅವತರಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪತ್ನಿ ಉಭಯಭಾರತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳಾದಳು. ಅವಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯೇ, ಲೋಕವೂ ಅವಳನ್ನು ಸರಸ್ವತಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.
  Then the consort of Brahma, who had descended, became the lady named Ubhayabharati. In truth she is Sarasvati, and the world too calls her Sarasvati.
• 20 ದಿವ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೇರಿ, ಮೃದಂಗ, ಪಟಹಗಳ ಮತ್ತು ವೇದಾಧ್ಯಯನದ ಘೋಷಗಳು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿರುವಾಗ, ಹಿಮಮಿತ್ರನ ಮಗನು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮಿತ್ರನ ಮಗಳ ಕರಕಮಲವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಮಲ ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದನು.
  In a divine hour, with the sounds of drums, mridangas, paṭahas and Vedic recitation filling the quarters, the son of Himamitra took the lotus hand of the daughter of Sri Vishnumitra in his own tender hand.
• 21 ಅನಂತರ ಶಿವನೇ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದ ತರುತ್ತ, ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಎಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕಲಿತನು.
  Then Shiva himself, a man by his own maya, brought joy to the brahmin household, and in his very first year he learned all the letters of his mother tongue.
• 22 ಎರಡು ವರ್ಷದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ತಿಳಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಗು ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಓದಬಲ್ಲವನಾದನು. ಅನಂತರ ಕಾವ್ಯ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು, ಕೇಳದೆಯೇ ತಾನೇ ಕೆಲವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.
  By his second year the wise child, who knew his letters, could read written characters aloud. Then he listened to poetry and the Puranas, and some things he understood by himself without hearing them.
• 23 ಗುರುವಿಗೆ ಅವನು ಕಷ್ಟ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿದರೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನೇ ಜೊತೆ ಓದುವವರಿಗೆ ಗುರುವಾದನು, ನಂತರ ಗುರುವಿಲ್ಲದೆ ಓದಿದನು.
  He gave his teacher no trouble, for he grasped a lesson on hearing it once. He became a teacher to his fellow students, and afterwards studied without a teacher.
• 24 ಮಗನಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷವಾದಾಗ ಮುಪ್ಪಿನ ಶಿವಗುರು ಕರ್ಮವಶದಿಂದ ತೀರಿಕೊಂಡನು. ಮಗನಿಗೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರೂ, ಮಾಡಿದ್ದನ್ನೂ ಮಾಡದಿದ್ದನ್ನೂ ಯಮನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
  When the child was three, the ageing Shivaguru died, borne away by his karma. Though he wished to perform his son’s upanayana, Yama does not look at what has been done or left undone.
• 25 ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ, ನಿಯಮನಿಷ್ಠೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯಾದ ತಾಯಿ ಸಂತುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ಮಗುವಿಗೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿದಳು.
  In the fifth year, at a good moment joined with an excellent yoga, the mother, a disciplined brahmin wife, performed the child’s upanayana with a contented mind and with her relatives.
• 26 ಅವನು ಗುರುವಿನಿಂದ ನಾಲ್ಕೂ ವೇದಗಳನ್ನು ಆರು ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಲಿತನು. ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯ ಆ ಸಣ್ಣ ದೇಹದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕಂಡು ಜನರ ಮನಸ್ಸು ಬೆರಗಾಯಿತು.
  He learned all four Vedas with their six limbs in due order from his teacher. People’s minds were amazed at this brahmin boy of great intellect and small frame.
• 27 ವೇದದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ, ಅದರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಗ್ಯನಂತೆ, ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ ವಿವೇಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತೆ, ಕರ್ಮ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜೈಮಿನಿಯೇ ಆದನು. ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಸಮನಾದ ಅವನು ವಾಣಿಯ ವಿಲಾಸಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಹೊಸ ಮೂರ್ತಿಯಂತೆ ಕಂಡನು.
  In the Veda he was like Brahma, in its limbs like Gargya, in weighing the purport of its stories like Brihaspati, and in expounding rites he was Jaimini himself. Equal to Vyasa, he appeared like a new embodiment, surrounded by the play of speech.
• 28 ಒಮ್ಮೆ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಭಗವಂತನು ಸಮವಯಸ್ಕರೊಂದಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಲು ಹೊರಟು, ಧನವಿಲ್ಲದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
  Once, while living in his teacher’s household, the Lord went out with boys of his age to seek alms, and entered the house of a certain poor brahmin.
• 29 ಅಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಡತಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯತಿಯನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿಸಿದಳು: ನಿಮ್ಮಂಥವರಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸುವವರೇ ಧನ್ಯರು.
  There the housewife addressed that best of ascetics with respect and said, those are fortunate who show honour to people like you.
• 30 ವಿಧಿ ನಮ್ಮನ್ನು ವಂಚಿಸಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಕೊಡಲು ನಮಗೆ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ನಾವು ಬಡವರು. ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆದ ಈ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರ.
  Fate has cheated us. We cannot give even alms to the young student, for we have nothing. Shame on this birth that has gone in vain.
• 31 ಹೀಗೆ ದೀನಳಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತ ಅವಳು ಆ ವ್ರತಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಒಂದು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು. ಕರುಣೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜ್ಞಾನನಿಧಿಯಾದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ದಯೆಯಿಂದ ಕರಗಿತು.
  Speaking so piteously, she gave a single gooseberry to that chief of those who keep vows. Hearing the sorrowful words, he, a treasury of knowledge, grew tender with compassion.
• 32 ಆ ಮುನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಡತನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲೆಂದು, ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ಮೃದುವಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಪದಗಳ ಮಧುರ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಮುರಾರಿಯ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
  That sage approached and praised Lakshmi, the consort of Murari, with sweet hymns of varied words, soft as butter, so that the brahmin’s state of poverty might end.
• 33 ಈ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತಳಾದ ಕಮಲೆ ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಚಿನ್ನದ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಳು, ಜನರ ಹೃದಯವನ್ನು ಬೆರಗಿನಿಂದ ತುಂಬಿದಳು.
  Pleased by this speech, Kamala filled that house on every side with golden gooseberries, and filled the hearts of the people with wonder.
• 34 ಹೀಗೆ ಏಳನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಪಾರಂಗತನಾದನು. ಗುರುಕುಲದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ, ಮಹಾಕೀರ್ತಿಯ ಅವನು ತಾಯಿಯ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದನು.
  Thus in his seventh year the young student became master of all the Shruti. Returning home from his teacher’s household, he of great renown served his mother.
• 35 ಒಮ್ಮೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ನಡೆಯುವ ಅವನ ತಾಯಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಳು. ಸೂರ್ಯಬಿಂಬ ಉಗ್ರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸುಡುತ್ತಿತ್ತು, ಕೃಶ ದೇಹದ ಅವಳು ಬಳಲಿ ತಡವಾದಳು.
  Once his mother, who walked slowly, set out to bathe in the river that flows to the sea. The sun’s disc blazed with fierce rays, and she, thin of body, grew weary and was delayed.
• 36 ಆಗ ದೋಷವಿಲ್ಲದ ನಡತೆಯ, ಋಷೀಶ್ವರನ ಪುತ್ರನಾದ ಆ ಸಜ್ಜನ ಅವಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಹತ್ತಿರ ಬಂದನು. ಕವಿಗಳ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾದ, ಮಿನುಗುವ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಆ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
  Then that good son of a lord among sages, of faultless conduct, came near to lead her. With gleaming, ornamented verses dear to the hearts of poets, he praised the river that goes to the sea.
• 37 ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿಯೇ ಜನರು, ತಣ್ಣನೆ ಗಾಳಿ ಹೊತ್ತು ತಂದ ತುಂತುರುಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾಗಿ, ಹೊಸದೆಂಬಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಆ ನದಿಯನ್ನು ಮಾಧವನ ನಿವಾಸದ ಬಳಿ ಕಂಡರು.
  In the early morning the people, made pure by spray borne on the cold wind, saw that river flowing as if new, close to the abode of Madhava.
• 38 ವೇದದ ಆಚೆಯ ದಡ ಕಂಡ ಅನೇಕ ಕವಿಗಳು ಗುರು ಶಂಕರರಿಂದ ಮಹಾನ್ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಫಣಿರಾಜನ (ಆದಿಶೇಷನ) ಕೌಶಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
  Many poets who had gone to the far shore of the Shruti studied great systems of thought from the teacher Shankara, to attain the skill of the king of serpents, Adishesha.
• 39 ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಸಾರವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಾಯಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುವಾದ ತಾಯಿ ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಅನುಮತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಕಾಗಿದೆ.
  My mind does not wish for worldly life. My mother does not wish to let me go, and she, who is my guru, does not see it. So her consent is needed, if only a little.
• 40 ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಅವನು ಒಮ್ಮೆ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಆಸೆಪಟ್ಟು ಬಹಳ ನೀರಿರುವ ನದಿಗೆ ಹೋದನು. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ಜಲಜಂತು ಅವನ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿಯಿತು.
  Thinking so, he once went to a river of deep water, wishing to bathe. As he entered the water, a creature of the water seized his foot.
• 41 ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ತು ಕೂಗಿದನು: ಅಮ್ಮಾ, ಜಲಜಂತು ನನ್ನ ಕಾಲು ಹಿಡಿದು ಎಳೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ. ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿ ತೆರೆದ ಬಲಶಾಲಿ ಜಂತು ಹಿಡಿದಿದೆ, ನಾನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನೂ ಇಡಲಾರೆ.
  In the water he cried out, Mother, a water creature has seized my foot and drags me away, what shall I do. A strong one with its great mouth wide open holds me, and I cannot move a single step.
• 42 ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಈ ಚಲಿಸುವ ಜಲಜಂತು ನನ್ನ ಕಾಲನ್ನು ಖಂಡಿತ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ.
  Mother, with your consent this moving creature will surely release my foot. If you consent to my taking complete sannyasa, that is what I resolve.
• 43 ಮಗು ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲು, ಭಯಗೊಂಡ ತಾಯಿ ಬೇಗನೆ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಳು. ಮಗ ಬದುಕಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಅವನ ದರ್ಶನವಾಗುವುದು, ಸತ್ತವನದು ಆಗದು ಎಂಬುದು ಅವಳ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿತ್ತು.
  As the child spoke so plainly, the frightened mother quickly gave her consent. Her conviction was that if her son lived she would see him again, and that she could not see one who had died.
• 44 ಅನಂತರ ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ದುಷ್ಟ ಮೊಸಳೆ ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಮಗು ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಬಂದು, ದುಃಖ ತುಂಬಿದ ತಾಯಿಗೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
  Then he took sannyasa in his mind, and the wicked crocodile let the child go. Coming to the river bank, the fearless child spoke thus to his mother, who was overcome with grief.
• 45 ವಿಧವೆಯಾದ ಅನಾಥೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಈ ಮಗು ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಎಂದು ನೀನು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ. ಅಮ್ಮಾ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೆನೋ, ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಫಲವನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡಿಸುತ್ತೇನೆ.
  Never think of me as one who renounced and left behind a widow without protector. Mother, whatever fruit you would have gained from my staying here, I shall bring you a hundredfold.
• 46 ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಶಂಕರನು ತಾಯಿಯ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮತ್ತು ಈಶನ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದು, ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಹೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ಭೋಗವಸ್ತುಗಳ ಆಸೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು. ಕೃಷ್ಣನೆಂದರೆ ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಸಾಧ್ಯ.
  Thus the wise Shankara, having won the unhindered grace of his mother, of Lakshmi and of Ishvara, knowing the future foretold by Agastya, his craving for objects of enjoyment wholly gone, and devoted to Krishna, left his home. Krishna may also be read here as the inner Self.
• 47 ದಂಡ ಹಿಡಿದು, ಕಾವಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಅವನು ನರ್ಮದಾ ತೀರದ ಗೋವಿಂದನಾಥರ ವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಾಚಲದ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತು ಅದು.
  Carrying a staff and wearing a new ochre cloth, he entered the forest of Govindanatha on the bank of the Narmada. It was the close of the day, when the fierce-shining sun reached the peak of the western mountain.
• 48 ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವ ಆ ಗುಹೆಗೆ ಅವನು ಮೂರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸಂತೋಷ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನೂ ಶೋಕರಹಿತನೂ ಆದ ಆ ಗುರುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
  He circled that cave, which gives contentment to those who take refuge, three times, prostrated at the door, and with a glad heart praised the sorrowless one, foremost among men.
• 49 ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣರೇ, ವ್ಯಾಸಪುತ್ರರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌಡಪಾದರಿಂದ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದವರೇ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಯಸಿ, ಹರಡಿದ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹುಡುಕಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
  O you full of every virtue, who gained the highest truth from the great sage Gaudapada, disciple of Vyasa’s son, wishing to know steadfastness in Brahman I have come to you, whose glory has spread far, with single-minded devotion.
• 50 ಅವನು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರಲು, ಅದೃಷ್ಟವಶದಿಂದ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಗೋವಿಂದ ಗುರು, ನೀನು ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ಶಂಕರನು ಪ್ರಾಚೀನ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಗುರುತುಗಳುಳ್ಳ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
  As he praised thus, the teacher Govinda, by good fortune released from the state of samadhi, asked who he was. Then Shankara answered him in words bearing the marks of Self-knowledge born of ancient merit.
• 51 ಸ್ವಾಮಿ, ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲ, ನೀರಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲ, ವಾಯುವಲ್ಲ, ಆಕಾಶವಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಂದ ಉಳಿದ ಕೇವಲವಾದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವ ಯಾವುದಿದೆಯೋ, ಆ ಶಿವನೇ ನಾನು.
  Master, I am not earth, nor water, nor fire, nor air, nor sky, nor their qualities, nor the senses. Know that what remains apart from these, the one Supreme alone, that Shiva am I.
• 52 ಅದ್ವೈತ ದರ್ಶನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಂಕರ ಮುನಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತಸಗೊಂಡ ಗುರು, ಶಂಕರಾ, ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಂಕರನೇ ಹುಟ್ಟಿಬಂದವನು ಎಂದು ನಾನು ಸಮಾಧಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದರು.
  Hearing these words of the sage Shankara, born of the vision of non-duality, the teacher was glad and said, Shankara, by the sight of samadhi I know that you are Shankara himself, born in person.
• 53 ಗುರು ತಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಗುಹೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಅವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮುನಿಗಳ ಗುರುವಾದ ಅವರು ಗೋವಿಂದಪಾದ ಗುರುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಆಚಾರ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
  When the teacher showed his feet, Shankaracharya came to the door of the cave and worshipped them. Himself a teacher of sages, he showed there that this is the proper conduct towards the guru Govindapada.
• 54 ಶಂಕರರು ವಿನಯದ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಈ ಗುರುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅವರು ಅರಿತೇ ಇದ್ದರೂ, ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಗುರುವಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರು.
  Shankara pleased this teacher with humble services. Though he already knew Brahman, he wished to receive it from his teacher, out of a mind to preserve the tradition.
• 55 ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಸೇವೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ತೃಪ್ತರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯತಿಗಳು, ವೇದದ ಶಿಖರದ ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.
  The best of ascetics, more pleased by the devoted service rendered, taught him the nature of Brahman through the four statements at the crest of the Veda.
• 56 ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಪರಾಶರ ಪುತ್ರರಾದ ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದ ಸೂತ್ರಗಳ ಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ದಯಾಳುವಾದ ಗುರುವಿನಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಗೂಢ ಹೃದಯವನ್ನು ಈ ಸುಬುದ್ಧಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿತನು.
  Following tradition and the view of the Sutras spoken by Vyasa, the son of Parashara, this man of fine intellect understood the whole hidden heart of the scriptures from his compassionate teacher.
• 57 ಆ ಆರ್ಯನು ಅಂತ್ಯಾಶ್ರಮವಾದ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪೂರ್ವ ಪುಣ್ಯಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವ, ಹಂಸಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಪೂಜಿಸುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೇರಿ, ಧ್ರುವನಂತೆ ಬೆಳಗಿದನು.
  That noble one, having entered the last order of life, reached an exalted station won only by a store of earlier merit, honoured even by the foremost of the hamsas, and shone like Dhruva.
• 58 ಹಂಸ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಜ್ಞಾನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಗುರುವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರಲು, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿನ ಮಿಂಚಿನಂಥ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಮೋಡ ಚಲಿಸಿತು.
  While that foremost of the wise, who had attained the state of the hamsa, worshipped his teacher for release from worldly life, a cloud moved on, as if telling of the lightning-like fickleness of sense objects.
• 59 ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಕರಗಿದಾಗ, ಗುರು ಆ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಸೌಮ್ಯನೇ, ನೋಡು, ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದೆ, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಪರತತ್ತ್ವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ.
  After some days, when the clouds had gone from the sky, the teacher said to his chief student, look, gentle one, the sky is clear in autumn, as the Supreme Truth is made clear by knowledge.
• 60 ನೀನು ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ, ತತ್ತ್ವವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿನಗೆ ಸಮನಾದವರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೋಷವಿಲ್ಲದ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಈಗಲೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
  You are a supreme person, best among knowers of truth, and none other equals you. Therefore strive at once, with faultless writings, for the uplifting of the world.
• 61 ಮಗು, ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಅದು ನಿರ್ಮಲ ದೇವನದಿಯಿಂದ ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೆ ಆದಿ ದೇವತೆ ನಿನಗೆ ಪರಮ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
  Go, child, to the city of the moon-crested Lord, lovely with the clear river of the gods. Once you are there, the primal goddess will show you the highest grace.
• 62 ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಕಾಶಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅದರ ಸಮೀಪವೆಲ್ಲ ಕದಂಬ ವನಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು. ನದಿಯ ಹತ್ತಿರ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಯೂಪಸ್ತಂಭಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಅದರ ಶೋಭೆ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.
  That best of ascetics reached Kashi, whose neighbourhood was ringed with kadamba groves, and whose beauty was heightened by rows of sacrificial posts gleaming like gold near the river.
• 63 ಅವನು ದೇವನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಮೇಲೆದ್ದನು. ಶಿವನ ಜಟೆಗಳಿಂದ ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನ ವೇಗ ಹೊತ್ತೊಯ್ದ, ಆ ಜಟೆಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಅವನು ಕಂಡನು.
  He bathed in the waters of the river of the gods and rose from them, like the moon carried down by the force of the Ganga from the matted locks of Shiva and filled with the merit of touching them.
• 64 ಹರಿ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸುವ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಪಾದಯುಗಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಿಸಿ, ಆ ಆರ್ಯನು ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕಳೆದನು.
  Bowing with devotion to the two feet of Vishveshvara, worshipped by Hari and the foremost gods, that noble one with composed mind passed some time in that world-purifying holy place.
• 65 ಅನಂತರ ವೇದವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಾಲಕ ಆದರದಿಂದ ಬಂದನು. ತನ್ನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಇತರ ತೇಜಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಕಮಲನೇತ್ರನು ಗುರುಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದ್ದನು.
  Then there came with respect a young brahmin who had studied the Veda. Lotus-eyed, outshining other brightness by his own radiance, he wished to see the chief of teachers.
• 66 ಗುರು ಕೇಳಲು, ಉತ್ತರ ಹೇಳಲು ಬಲ್ಲ ಆ ವಿಪ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಗುರುವೇ, ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ನನ್ನ ಮನೆ ಚೋಳ ದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕವೇರಕನ್ಯೆಯಾದ ಕಾವೇರಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳ ನೀರು ಹರಿಪಾದಕಮಲಗಳ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೂಲ.
  Asked by the teacher, that brahmin, skilled in replying, said, O teacher, O wise one, my home is in the Chola country, where flows the Kaveri, daughter of Kavera, whose water is the root of devotion to the lotus feet of Hari.
• 67 ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಯಸಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ ನಾನು ಕ್ರಮೇಣ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ಭಯವಿದೆ. ದಯೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅದರ ಆಚೆ ದಡಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿ.
  Wandering in the wish to see a great one, I have come by degrees to this land. I fear sinking in the ocean of worldly life. In your mercy make me cross to its farther shore.
• 68 ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದವನಿಗೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಅವನೇ ಗುರುಶ್ರೇಷ್ಠರ ಮೊದಲ ಶಿಷ್ಯ, ಹೆಸರು ಸನಂದನ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
  To him who had spoken so, that great soul in compassion duly revealed sannyasa. The elders say he was the first disciple of the chief of teachers, and his name was Sanandana.
• 69 ದೇವರಿಗೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಆಶ್ರಯವಾದ ಶಾಂತ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕು ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ರುಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
  Apart from the peaceful quarter that gods and men resort to, no other direction truly pleased him. Visiting the holy waters there, he set his mind on going step by step to Badari.
• 70 ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿನಿಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೊಡನೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದನು. ಆರು, ಏಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಜನರ ಗುಂಪುಗಳು ದಣಿದಿರುವಾಗ ಅವನು ಭವ್ಯ, ಗಂಭೀರ, ಮಧುರ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
  At the age of twelve, there, he reflected on the crest of the Upanishads in many ways with brahmarshis steadfast in samadhi. When groups of six, seven and nine had grown weary, he gave voice to a commentary, noble, deep and sweet.
• 71 ಅದ್ವಯ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ತೋರಿಸುವ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮೋಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾರವುಳ್ಳ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಹೊರತಂದನು.
  He brought forth a commentary full of the Upanishads, which shows the non-dual Self as a fruit held in the palm, ends long-standing delusion, and abounds in ever-rising multitudes of merits.
• 72 ಅನಂತರ ಮಹಾಭಾರತದ ಸಾರವಾದ ಭಗವಂತನ ಗೀತೆಯನ್ನೂ ಅವನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರವಾದ ಸನತ್ಸುಜಾತೀಯವನ್ನೂ ನೃಸಿಂಹ ತಾಪನೀಯವನ್ನೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದನು.
  Then he expounded the Gita of the Lord, the essence of the Mahabharata. He also commented on the Sanatsujatiya, far removed from untruth, and on the Narasimha Tapaniya.
• 73 ಅನಂತರ ಯತೀಂದ್ರರು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ತಮ್ಮದೇ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಪಾಠ ಹೇಳಿದರು. ಎದುರಾಳಿಗಳ ಹೊಸ ತರ್ಕಗಳು ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಂತೆ ಬಿದ್ದರೂ ಆ ಭಾಷ್ಯ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಬತ್ತುವುದಿಲ್ಲ.
  Then the foremost of ascetics taught his own commentary to his disciples in the proper manner. Though the fresh arguments of opponents fell upon it like the sun’s rays, it does not dry up, like the ocean.
• 74 ಒಮ್ಮೆ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಶಾರೀರಕ ಸೂತ್ರಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಶಿಷ್ಯರ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸೂರ್ಯನು ನಡುನೆತ್ತಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು.
  Once, near the Ganga, he was teaching the commentary on the Sharirakasutras and settling his disciples’ doubts. He stayed on there until the sun stood at the middle of the sky.
• 75 ಶಿಷ್ಯರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಾಠ ಕೇಳಿ ಬಳಲಿದ್ದರು, ಆಚಾರ್ಯರು ಏಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ವೃದ್ಧರೂಪದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಂದು ‘ನೀವು ಯಾರು, ಏನನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ’ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
  The disciples had grown weary after studying slowly, and the Acharya was about to rise. Just then an aged brahmin came and asked, ‘Who are you, and what are you teaching?’
• 76 ಶಿಷ್ಯರು ‘ಇವರು ನಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಪೂಜ್ಯರು, ಎಲ್ಲ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವರು. ಭೇದವಾದವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಶಾರೀರಕ ಸೂತ್ರಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಇವರೇ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
  The disciples replied, ‘This revered one is our teacher, master in his own right of all the Upanishads. It is he who composed the commentary on the Sharirakasutras that sets aside the doctrine of difference.’
• 77 ಆ ವೃದ್ಧನು ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದ ‘ತದಂತರಪ್ರತಿಪತ್ತೌ’ ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ‘ನಿಮಗೇನಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿ’ ಎಂದು ಯತೀಶ್ವರರನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
  The old man then took up the third chapter, at its beginning, and cited the sutra that opens with ‘tadantarapratipattau’. He asked the lord of ascetics to tell its meaning, if he knew anything of it.
• 78 ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದರು: ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಡಗಿದಾಗ ಜೀವನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಗೌತಮ ಮತ್ತು ಜೈವಲಿಯ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರದಿಂದ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
  The Acharya said that when the organs cease to act, the individual self departs wrapped in the subtle elements. This meaning is well known in the Shruti through the questions and answers between Gautama and Jaivali.
• 79 ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಯತಿರಾಜನನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪದ್ಮಪಾದರು ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದಾಂತದ ರಹಸ್ಯ ಬಲ್ಲ ವ್ಯಾಸರೇ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
  Padmapada, standing beside them, watched the king of ascetics and the elder brahmin as they spoke. He then told the Acharya, ‘This brahmin is none other than Vyasa, knower of the secrets of Vedanta.’
• 80 ಈ ಅದ್ಭುತ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಸೂತ್ರಕಾರರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದರು. ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧರಾಗಿ ವಿನಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೊಸ ಪದ್ಯಗಳ ರೂಪದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
  Hearing these remarkable words, the commentator longed to see the author of the sutras. With folded hands he bowed to him humbly and spoke in newly made verses.
• 81 ಓ ದ್ವೈಪಾಯನರೇ, ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಈ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪರೋಪಕಾರದ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ನಿಮಗೆ ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ತಕ್ಕದ್ದೇ.
  O Dvaipayana, you are welcome. Having beheld you, I have travelled through these meanings. This is fitting in you at all times, since you are consecrated to the vow of helping others.
• 82 ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರ ಶಿಷ್ಯನೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಾನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಈ ಸಾಹಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೃಪಾಳುಗಳಾದ ನೀವು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸರಿಯಾದ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾದ ಮಾತುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಅರ್ಹರು.
  Bearing the title of your disciple’s disciple, I have undertaken this bold work by my own understanding. You are compassionate, and you are fit to examine the whole mass of its sound and faulty statements and to set it right.
• 83 ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಕರರು ಮೌನವಾದಾಗ, ವ್ಯಾಸರು ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಆದರದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನೋಡಿದರು.
  When Shankara had spoken thus and fallen silent, Vyasa took the commentary from his hand with both hands, respectfully. He looked through it from end to end, finding it lovely in its clarity and depth.
• 84 ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು: ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಡಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ, ಆಳವಾದ ಭಾವದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನಾನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಹೊರತಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
  Vyasa said that the sutras he had composed are brief, hold many meanings within them and carry hidden depths. Apart from you, there is no one able to explain them rightly.
• 85 ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ಅರಿತು ಇಂತಹ ಭಾಷ್ಯ ರಚಿಸಲು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಸಾಂಖ್ಯ ಮೊದಲಾದವರು ತಿರುಚಿದ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲು ಪರಶಿವನ ಅಂಶರಲ್ಲದೆ ಯಾರು ಸಮರ್ಥರು?
  Who else could grasp my intent as it truly is and compose such a commentary? And who, if not a part of Parashiva, could rescue the path of the Upanishads that Sankhya and others had twisted?
• 86 ಓ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸನ್ನ ಗಂಭೀರ ರಚನೆಯಿಂದ ನನಗುಂಟಾದ ಸಂತೋಷವು ನಿಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
  O foremost among the sages who know the Self, the delight that your lucid and deep composition has given me moves me to grant you a boon.
• 87 ಓ ವತ್ಸ, ವಿಧಿಯು ನಿನಗೆ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು, ನಿನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಎಂಟನ್ನು ನೀನೇ ಗಳಿಸಿದೆ. ಈ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಿನಗೆ ಮತ್ತೆ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ಸಿಗಲಿ. ಈ ಭಾಷ್ಯವು ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿರುವವರೆಗೂ ಉಳಿಯಲಿ.
  My child, the Creator gave you eight years, and by your good intellect you earned another eight. By this command may you have sixteen more, and may this commentary endure as long as the sun, moon and stars.
• 88 ಅನಂತರ ವೇದಾಂತದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲ, ಅನ್ಯ ಮತಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಭೇದಿಸುವ ಶಂಕರರು ಮೊದಲು ಪ್ರಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಕರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕುಮಾರಿಲರನ್ನು ವಾದದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಇಚ್ಛೆ.
  Then Shankara, knower of the secrets of Vedanta and swift in breaking unsound doctrines, went first to Prayaga. He wished to win over Kumarila, who had established the path of ritual action.
• 89 ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾದ ಕುಮಾರಿಲರು ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಧುಮುಕಿಯೂ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು. ಅವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ದೇವತೆಗಳೂ ಹಿಂದಿನ ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
  Kumarila, refuge of the good, had declared the authority of the Vedic word even after leaping down from a mountain. It is said that by his grace even the gods regained their former shares in sacrifice.
• 90 ಧೀರರಾದ ಅವರು ಗುರುವಿಗೆ ತಮ್ಮಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೊಡ್ಡ ದೋಷವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಸಮಸ್ತ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಅವರು ಆಸ್ತಿಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ತೌಡಿನ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
  Steadfast, he wished to remove the grave fault that had come upon his teacher through him. Knowing the whole meaning of the Veda and firm in faith, he entered a fire of husks.
• 91 ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಕರರು ಬೇಗನೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ತೌಡಿನ ರಾಶಿಯ ನಡುವೆ ಕುಳಿತ ಕುಮಾರಿಲರನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ಕಣ್ಣೀರಿನ ಮುಖದ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಭಾಕರ ಮೊದಲಾದವರು ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದರು.
  Hearing this, Shankara went there quickly and saw Kumarila seated in the heap of husks. Prabhakara and others of wide renown stood near him, along with disciples whose faces were wet with tears.
• 92 ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಕುಮಾರಿಲರು ದೇಶಿಕೇಂದ್ರರಾದ ಶಂಕರರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸರದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕ್ಷುದ್ರಮನಸ್ಸಿನವರು ಸರ್ವಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
  Delighted to see the commentary, Kumarila spoke to Shankara, the foremost teacher. He said that in this world the small-minded, who dwell in the village of envy, are not fit vessels for full knowledge.
• 93 ನಿಮ್ಮಂತಹವರ ದರ್ಶನವೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭ. ಹಿಂದೆ ಗಳಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ಹೇಗೋ ನೀವು ಇಂದು ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿರಿ.
  Even a sight of those like you is hard to find in the world, and especially in these times. By a store of merit earned in the past, you have somehow come into my view today.
• 94 ಓ ಕಾರಣರಹಿತ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವರೇ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವವರೆಗೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಇಲ್ಲಿರಿ. ಯೋಗೀಂದ್ರರ ಹೃದಯಕಮಲಕ್ಕೆ ಇದೇ ಭಾಗ್ಯ.
  O you of causeless compassion, please stay here a moment while I give up my life breath, gazing upon your form. This is the good fortune of the lotus hearts of the foremost yogis.
• 95 ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಅವರಿಗೆ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಮೋಹವನ್ನು ನೀಗಿಸುವ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆನಂದರೂಪದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಆ ದಯಾನಿಧಿಯು ಬೇಗನೆ ಮಂಡನರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದರು.
  To Kumarila, who had spoken thus, the ocean of compassion taught Brahman, the blazing bliss that dispels delusion within and without. Then he wished to go quickly to the house of Sri Mandana.
• 96 ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರರು ಪಂಡಿತ ಮಂಡನರನ್ನು ಬೇಗನೆ ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಯಾಗದಿಂದ ಹೊರಟರು. ತಮ್ಮ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾ ಮಂಡನರಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮಾಹಿಷ್ಮತೀ ನಗರವನ್ನು ಕಂಡರು.
  Then the Lord set out from Prayaga to defeat the scholar Mandana quickly. Going on his way, he beheld the city of Mahishmati, adorned by Mandana.
• 97 ಅರಳಿದ ತಾವರೆಗಳ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ, ಅಲೆಗಳ ತುಂತುರು ಹನಿಗಳಿಂದ ತೇವವಾದ, ರೇವಾ ನದಿಯ ಗಾಳಿಗೆ ಸಾಲು ಮರಗಳನ್ನು ನಡುಗಿಸುವ ತಂಗಾಳಿಯು ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾ ಭಾಷ್ಯಕಾರರನ್ನು ಸೇವಿಸಿತು.
  A cool breeze served the commentator and relieved his fatigue. It wandered through groves of blossoming lotuses, was moist with spray from the waves, and set rows of sala trees trembling as it came from the Reva.
• 98 ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ದಿನದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಮಂಡನ ಪಂಡಿತರ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಶಂಕರರು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ದಾಸಿಯರನ್ನು ಕಂಡರು.
  Having rested there and finished his daily observances, he went towards the house of Mandana Pandita. On the road he saw Mandana’s maidservants.
• 99 ನೀರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ‘ಮಂಡನ ಪಂಡಿತರ ಮನೆ ಎಲ್ಲಿದೆ’ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅದ್ಭುತ ಶಂಕರರನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅವರೂ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟರು.
  He asked those women, who were going for water, ‘Where is the house of Mandana Pandita?’ They too were delighted to see the wondrous Shankara and gave their reply.
• 100 ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣು ಗಿಳಿಗಳು ‘ವೇದವು ತನ್ನಿಂದಲೇ ಪ್ರಮಾಣವೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣವೋ’ ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಮಂಡನ ಪಂಡಿತರ ಮನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
  Where female parrots confined in cages by the door debate whether the Veda is authoritative by itself or through something else, know that to be the house of Mandana Pandita.
• 101 ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಳಿಗಳು ‘ಕರ್ಮವೇ ಫಲ ಕೊಡುವುದೋ ಅಥವಾ ಅಜನಾದ ಈಶ್ವರನು ಫಲ ಕೊಡುವನೋ’ ಎಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಮಂಡನರ ಮನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
  Where the parrots ask whether action itself gives its fruit or the Unborn Lord gives it, know that to be Mandana’s house.
• 102 ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಳಿಗಳು ‘ಜಗತ್ತು ನಿತ್ಯವೋ ಅಥವಾ ಅನಿತ್ಯವೋ’ ಎಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಮಂಡನರ ಮನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
  Where the parrots ask whether the world is permanent or impermanent, know that to be Mandana’s house.
• 103 ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಅಮೃತದಂತೆ ಕೇಳಿ ಶಂಕರರು ಆ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿ ಭದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಕಂಡು, ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದೊಳಗೆ ಇಳಿದರು.
  Having drunk in their words, Shankara went to that house. Seeing it shut and guarded by closed doors, and hard to enter, he descended by the path of the sky into the courtyard through the power of yoga.
• 104 ಮಹಡಿಯ ತುದಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಆಕಾಶಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕವಿ ಮಂಡನರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ವಿಶೇಷ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ, ಬ್ರಹ್ಮನಂತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಕಂಡರು.
  Passing through the stretch of sky enclosed beneath the top of the mansion, he reached the poet Mandana. He saw him shining in fame through special learning, like Brahma himself.
• 105 ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ತಪೋನಿಧಿಗಳಾದ ವ್ಯಾಸರನ್ನು ಮತ್ತು ಜೈಮಿನಿಯನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
  He had duly invited Vyasa and Jaimini, treasures of austerity through the greatness of their penance, to a shraddha rite. He was washing their lotus feet.
• 106 ನಂತರ ಮಂಡನ ಪಂಡಿತರೂ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಶಾಂತರಾಗಿ, ವ್ಯಾಸರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.
  Then Mandana Pandita too sipped water and, calm yet eager, at Vyasa’s bidding honoured the great sage learned in the scriptures. He invited him to take alms.
• 107 ಶಂಕರರು ಹೇಳಿದರು: ಸೌಮ್ಯರೇ, ನಾನು ವಾದದ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಸೋತವರು ಗೆದ್ದವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವ ಪಣದೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಭಕ್ತರು ನೀಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ನದ ಭಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.
  Shankara said, ‘Gentle one, I have come to you seeking the alms of debate. It must be given with the stake that each becomes the other’s disciple if defeated. I have no wish for the ordinary alms of food that devotees offer.’
• 108 ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಮಾರ್ಗದ ವಿಸ್ತಾರವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಬೇರೆ ಏನೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರತಾಪವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಆ ವೇದಾಂತವನ್ನು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದ ನೀವು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀರಿ.
  I want nothing at all except the spread of the path of the Upanishads. That Vedanta, cool as the moon in easing the heat of worldly life, has been neglected by you, who are absorbed in sacrifices.
• 109 ಈಗ ನಾನು ಎಲ್ಲ ವಾದಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತೇನೆ. ನೀವೂ ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ಮತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಇಲ್ಲವೇ ವಾದ ಮಾಡಿ, ಅಥವಾ ‘ನಾನು ಸೋತೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ.
  Now I shall spread it through the world by overcoming all opponents. You too may take refuge in my excellent view, or debate with me, or say, ‘I am defeated.’
• 110 ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠರ ಈ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಮಂಡನರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು. ಈ ಹೊಸ ಅವಮಾನದಿಂದಲೂ ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
  Hearing this weighty speech of the best of ascetics, the greatly renowned Mandana was astonished. Holding to his own dignity despite this fresh affront, he replied as follows.
• 111 ನಾನು ವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಜಯಾಪಜಯವನ್ನು ಹೇಳುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಗಂಟಲು ಒಣಗುವುದೊಂದೇ ಫಲವಾದ ವಾದ ವ್ಯರ್ಥ. ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುವ ಇಬ್ಬರು ವಾದ ಮಾಡಲಿ.
  Mandana said, ‘I shall debate, of that there is no doubt. But there is no one to declare victory or defeat for the two of us, and a debate whose only fruit is a dry throat is useless. Let two who wish to win each other debate.’
• 112 ಶಂಕರರು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ, ವಾದ ನಾಳೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಇವರಿಬ್ಬರು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಬಾದರಾಯಣ ಮತ್ತು ಜೈಮಿನಿಯವರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.
  Smiling, Shankara replied, ‘So be it. The debate will take place tomorrow. Let these two chief sages be our witnesses.’ So he requested Badarayana and Jaimini.
• 113 ಸರಸ್ವತಿಯ ಅವತಾರವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮಂಡನರಿಗೆ ‘ಓ ಸುಧೀಂದ್ರರೇ, ವಿದ್ವಾಂಸಳಾದ ನಿಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸದಸ್ಯಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ವಾದವನ್ನು ನಡೆಸಿರಿ’ ಎಂದರು.
  The two sages, who knew that she was an incarnation of Sarasvati, said to Mandana, ‘O wise one, make your learned wife the assessor and let the debate be held.’
• 114 ಇಬ್ಬರು ಮುನಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಮಂಡನಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಬಂದ ಆ ಮೂವರು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ಪೂಜಿಸಿದರು.
  Approving what the two sages had said, Mandana wished to proceed with the matter in hand. He worshipped those three foremost sages, who had arrived by the grace of fate, as one worships the three sacred fires.
• 115 ಕರ್ಮ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ವೇದಾಂತದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಆ ಮೂವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಪರಸ್ಪರ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.
  When the rite was over, the three, who knew the meaning of the Vedanta, sat comfortably. Greatly pleased, they conversed charmingly with one another for a moment.
• 116 ಮುಂಜಾನೆ ಕೆಂಪು ತಾವರೆಯ ಬಂಧುವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಆಕಾಶ ಬೆಳಗಿದಾಗ, ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದ ಶಂಕರರು ನಿತ್ಯಕರ್ಮ ಮುಗಿಸಿ ಶಿಷ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠರೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮಂಡನರ ಮನೆಗೆ ಬಂದರು. ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಆ ಮುನಿ ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಪಂಡಿತರ ಸಭೆಯ ನಡುವೆ ಕುಳಿತರು.
  In the morning, when the sky was lit by the light of the sun, friend of the red lotus, the renowned Shankara, foremost among the wise, finished his daily rites. With his best disciples he came to Mandana’s well adorned house. That sage, who knew what is to be meditated upon, took his seat in the midst of the assembly of scholars for the debate.
• 117 ನಂತರ ಮಂಡನ ಪಂಡಿತರೂ ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತಳಾದ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಶಾರದೆಯನ್ನು ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ವಾದಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾದರು.
  Then Mandana Pandita too appointed his wife, named Sharada and learned in every branch of knowledge, as assessor. He became eager for the debate.
• 118 ಪತಿಯನ್ನೇ ದೈವವೆಂದು ನಂಬುವ ಸುಂದರ ದಂತಪಂಕ್ತಿಯ ಆಕೆ ಪತಿಯ ನೇಮಕದಂತೆ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದಳು. ಇಬ್ಬರ ವಿದ್ಯೆಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಲು ಸಭೆಗೆ ಬಂದ ಭಾರತಿಯಂತೆ ಇದ್ದಳು.
  Appointed by her husband, whom she held as her god, the fair-toothed lady shone as assessor. She seemed Bharati herself, come to the assembly to judge the relative learning of the two.
• 119 ವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಮಂಡನರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅರಿತ ವಿವೇಕಿ ಯತೀಂದ್ರರು, ಪರ ಮತ್ತು ಅಪರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿ, ಮೊದಲು ಪರ ಮತ್ತು ಅಪರಗಳ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
  Knowing how eager Mandana had grown for the debate, the discerning lord of ascetics, who understood the higher and the lower, first stated his own thesis. It was devoted to the oneness of the higher and the lower.
• 120 ಬ್ರಹ್ಮವು ಒಂದೇ, ಪರಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಸತ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ ಆಗಿದ್ದು ಶುದ್ಧ. ಅದು ದಟ್ಟವಾದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಚಿಪ್ಪು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ತೋರುವಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಅರಿತರೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಜನ್ಮದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ನೀಡುವ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವೆಂದು ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಶ್ರುತಿಯ ಶಿರಸ್ಸು ಪ್ರಮಾಣ.
  Brahman alone is one, in the highest sense real, existence and consciousness, and pure. Covered by dense ignorance, it appears as the manifold world, as mother of pearl appears as silver. From knowing it, the whole world settles back into one’s own Self, and this is accepted as supreme nirvana, release from birth. The proof is the head of the Veda, the Upanishads.
• 121 ಶಂಕರರು ಮುಂದುವರಿದರು: ಒಳ್ಳೆಯದು. ಈ ವಾದದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸೋತರೆ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಾವಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊರೆದು ಬಿಳಿಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಉಭಯಭಾರತಿಯೇ ಜಯಾಪಜಯದ ಸೂಚಕಿಯಾಗಲಿ.
  Shankara went on, ‘Very well. If I am defeated in this debate, I shall give up sannyasa, put off the ochre robe and wear white cloth. Let Ubhayabharati be the indicator of victory and defeat.’
• 122 ಭಿಕ್ಷುಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು ಹೀಗೆ ಉದಾರವಾದ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು, ಗೃಹಸ್ಥಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವಿಶ್ವರೂಪರು ತಮ್ಮ ಮತದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
  When Sri Shankara, best of mendicants, had made this generous pledge of his own, Vishvarupa, best of householders, made his pledge to establish his own doctrine.
• 123 ಮಂಡನರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ: ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಸಂಬಂಧ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ವೇದಾಂತಗಳು ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ. ವೇದದ ಪೂರ್ವಭಾಗವೇ ಪ್ರಮಾಣ, ಏಕೆಂದರೆ ಪದಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತಿಯು ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಶರೀರಧಾರಿಗಳ ಆಯುಸ್ಸು ಮುಗಿದಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ.
  Mandana’s thesis was that the Vedanta texts are not a means of valid knowledge about Brahman, whose nature is consciousness, since words cannot be connected with it. The earlier part of the Veda is the authority, because the power of words is learnt only in relation to what is to be done. Liberation is held to come from rites, and to occur when the lifespan of embodied beings ends.
• 124 ಮಂಡನರು ಹೇಳಿದರು: ಈ ವಾದದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಜಯವಾದರೆ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀವು ಹೆಸರಿಸಿದ ಈ ಸಾಧ್ವಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ, ಆಕೆ ಇದನ್ನು ಬಲ್ಲವಳಾದರೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯೇ.
  Mandana said, ‘If in this debate the victory is mine, the reverse of what you have declared will follow. I accept as witness this lady you have named, if she understands the matter, for she is my wife.’
• 125 ಸೋತವರು ಗೆದ್ದವರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಯತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವರೂಪರು ಪರಸ್ಪರ ಪಣ ಕಟ್ಟಿದರು. ಉದಾರ ಬುದ್ಧಿಯ ಅಂಬೆಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ಗೆಲುವಿನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟ ಅವರು ವಾದವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
  The ascetic and Vishvarupa wagered that the one defeated would take up the other’s stage of life. They installed the noble minded Mother as witness and, each with eyes set on victory, began the debate.
• 126 ಪ್ರತಿದಿನ ಅವಶ್ಯಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಸಮಾನ ಬಲದಿಂದ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಇಬ್ಬರೂ ಸರ್ವವೇದಜ್ಞರು. ಹೀಗೆ ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವರಿಬ್ಬರ ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಭಯಭಾರತಿ ಒಂದು ಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದಳು.
  Each day, after finishing the necessary duties, the two debated on equal terms, both masters of all the Vedas. As they sat intent on victory, Ubhayabharati placed a garland round the neck of each.
• 127 ಯಾರ ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾಲೆ ಮಲಿನವಾಗುವುದೋ ಅವರ ಸೋಲು ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮನೆಗೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಆಕೆ ಗೃಹಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಭೋಜನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಮನೆಗೆ ಹೋದಳು.
  She said that whoever’s garland turned soiled at the neck would be known to be the loser. Then she went home, busy with household work, to prepare the meal for both the householder and the ascetic.
• 128 ಆಗ ಯತಿರಾಜರು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಂಡನರ ಕೌಶಲ ಯಾವ ಆಘಾತವನ್ನೂ ತಡೆಯಬಲ್ಲದೆಂದು ಕಂಡರು. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ಕದಡಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅವರನ್ನು ತಳ್ಳಿದರು.
  Then the king of ascetics saw that the skill of the discerning Mandana could withstand any assault. He shook every position Mandana held and left him without an answer before the learned.
• 129 ಹೀಗೆ ಶಂಕರರ ದೃಢವಾದ ಯುಕ್ತಿಗಳು ಶೋಭಿಸಿದವು. ವಿಶ್ವರೂಪರೊಂದಿಗಿನ ಆ ಉತ್ಸಾಹದ ವಾದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನೇ ಪಣವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತನ್ನಾಡಿದಳು, ಮತ್ತು ಸುಗಂಧದ ಅದ್ಭುತ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೆಯಾಗಿ ಸುರಿಯಿತು.
  Thus Shankara’s firm arguments shone. The Goddess, witness to this spirited contest with Vishvarupa, gave her approving words even though her husband was the stake, and a wondrous shower of fragrant flowers fell in praise.
• 130 ಯತಿರಾಜರ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಮಂಡನರ ಕತ್ತಿನ ಮಾಲೆ ಮಲಿನವಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ‘ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಇಂದು ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಬನ್ನಿ’ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ನಂತರ ತಾಯಿ ಯತೀಂದ್ರರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದಳು.
  Having approved the argument of the king of ascetics, and seeing the garland on Mandana’s neck turned soiled, she told the two, ‘Come for your meal today.’ Then the Mother spoke again to the lord of ascetics.
• 131 ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು: ಹಿಂದೆ ದುರ್ವಾಸರು ಅತಿ ಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸಿದಾಗ, ನಿನ್ನ ಜಯವೇ ಅದರ ಅವಧಿ ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾಯಿತು. ಓ ಶಾಂತರಲ್ಲಿ ವೀರರೇ, ನಾನು ಬಂದಂತೆಯೇ ಮರಳುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವಸರದಿಂದ ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಶಂಕರರು ಹೇಳಿದರು.
  The Goddess said, ‘Long ago Durvasa cursed me in excess of anger, and your victory was set as its limit. O hero among the calm, I now return as I came.’ As she hurried towards her own abode having said this, Shankara addressed her.
• 132 ಓ ದೇವಿ, ನೀನು ದೇವನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ, ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನ ಸಹೋದರಿ ಎಂದು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ನೀನು ವಾಕ್ಕಿನ ಆದಿ ದೇವತೆ. ಚಿನ್ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀಯೆ.
  ‘O Goddess, I know you as the beloved wife of the god Brahma and the sister of Shiva of eight forms. You are the primal deity of speech, and though in essence pure consciousness, you take forms such as Lakshmi for the protection of the world.’
• 133 ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶಾರದೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪೂಜೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡು.
  Therefore, receiving worship under the name Sharada in the places we shall establish, abide in sacred spots such as Rishyashringa with your gracious presence and grant desired ends.
• 134 ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಿಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟಳು. ಆಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯಳಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯಪಟ್ಟರು.
  Promising ‘So be it’, Sarasvati departed for the beloved abode of Brahma, the grandsire. Seeing her vanish there, all were struck by a sudden and great wonder.
• 135 ನಂತರ ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರರೂ ವಿಧಿಯಂತೆ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿ, ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಆರೋಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಸೆಗಳೆಲ್ಲ ಅಡಗಿದ ಅವರು ಶಂಕರರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.
  Then Mandana Mishra too, having duly given away all his wealth in a sacrifice, took the sacred fires into himself. With his desires extinguished, he took refuge in Shankara.
• 136 ಸಂನ್ಯಾಸದ ಗೃಹ್ಯವಿಧಿಯಂತೆ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಗುರು ಶಂಕರರು ಸಮಸ್ತ ಸಂಸಾರದುಃಖವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಅವರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮೆಲ್ಲನೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.
  According to the household procedure for sannyasa, Shankara swiftly performed all the rites for that scholar. To put an end to all the sorrow of worldly life, he softly whispered in his ear the sentence ‘Tat tvam asi’.
• 137 ಹೀಗೆ ಪುರಾತನ ಗುರುವಿನಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದ ಅವರು ‘ಗುರುವೇ, ನಿಮ್ಮ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ನಾನು ಧನ್ಯನಾದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು.
  Thus taught the truth of the Supreme Self by the ancient teacher, he fell at the guru’s feet, saying, ‘O Guru, I am blessed, for your compassionate glance has fallen upon me.’
• 138 ಅನಂತರ ಅವರು ಸುರೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದರು. ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂಗನೆಯರೇ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ಮುಖ್ಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಅವರ ಸುಖವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸುಖವನ್ನೂ ತುಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಂತಿತ್ತು.
  Thereafter he received the name Suresvara, and the ladies of the quarters made friends with him. He became the foremost good disciple of the commentator, and his happiness made even that of Brahma seem small.
• 139 ಹೀಗೆ ಮಂಡನ ಪಂಡಿತರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ಸಜ್ಜನರ ಮನ ವಾಕ್ ಕಾಯಗಳನ್ನು ದಂಡದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ, ಸಮಸ್ತ ಸದ್ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ದುರ್ಮತಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಶಂಕರರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟರು.
  Having thus won over Mandana Pandita, Shankara set out from there. He was adorned with the whole circle of good qualities, had refuted the wrong doctrines, and, and kept in check, as an ascetic with the staff, the three instruments (mind, speech and body) of those who bowed to him.
• 140 ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಪರಮ ಪ್ರಾಜ್ಞರಾದ ಅವರು ಅನ್ಯ ಮತಗಳ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸನಕರಂತೆ ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
  In the regions beginning with Maharashtra he spread his works. Supremely wise, like Sanaka, he gradually quelled the pride of other doctrines and went to Shrishaila.
• 141 ನಮಸ್ಕರಿಸುವವರ ಸಂಸಾರಬೀಜವನ್ನು ಸುಡುವ, ನಮನದಿಂದ ಅಮೃತಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕೊಡುವ, ಭ್ರಮರಾಂಬೆಯೊಂದಿಗಿರುವ, ಅರ್ಜುನನೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಅವರು ಆನಂದಪಟ್ಟರು.
  He bowed to Mallikarjuna, who burns the seed of worldly life for those who bow to him, gives the wealth of immortality through salutation, and is accompanied by Bhramaramba, and to whom Arjuna also bowed. He rejoiced.
• 142 ಆಚಾರ್ಯೇಂದ್ರರು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರು. ಆ ನದಿಯ ತೀರದ ಮರಗಳು ಬಿಸಿಲನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅದು ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಪ್ರವಾಹ ಹೊಂದಿದೆ.
  The foremost of Acharyas dwelt on the bank of the river Krishna. Its trees hide the heat, it quenches thirst, and its waters are free of any darkness.
• 143 ಒಮ್ಮೆ ಯತಿಸಾರ್ವಭೌಮರು ಸಹಯಾತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಭಯಂಕರ ಕಲಿಯಿಂದ ಧರ್ಮ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳವಾದ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕುವ ಸಮುದ್ರವಿರುವ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
  Once, wandering to all the holy places with his fellow pilgrims, the sovereign of ascetics came to Gokarna. There the surging ocean lies close, and dharma stood guarded against the dread Kali.
• 144 ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಗಳಿಂದ ವಂದಿತನಾದ, ಪ್ರಪಂಚವೆಂಬ ನಾಟ್ಯದ ಅದ್ಭುತ ಸೂತ್ರಧಾರನಾದ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ದುಷ್ಟರ ಗರ್ವವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ ಅವನನ್ನು ಅವರು ಪೂಜಿಸಿದರು.
  At Gokarna he bowed to Mahesha and praised him. He is worshipped by Brahma and Vishnu, is the wondrous puppeteer of the drama of the world, carries his consort in his left half and puts down the pride of the wicked.
• 145 ಹೀಗೆ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನೂ ಭಾವನೆಯಿಂದಲೇ ಅರಿಯಬೇಕಾದವನೂ ಆದ ಗೋಕರ್ಣನಾಥನನ್ನು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಳೆದರು.
  Having thus worshipped with words Gokarnanatha, who is beyond the three gunas and is to be known by contemplation, the Acharya happily passed three nights in that holy place, which purifies the three worlds.
• 146 ವೈಕುಂಠ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸಗಳೇ ಒಂದಾಗಿ ತೋರಿದಂತಿರುವ ಹರಿಶಂಕರ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಗುರುಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು.
  The divine place called Harishankara, which appears as Vaikuntha and Kailasa made one, removes the sins of those who bow there. The sovereign among teachers, then on pilgrimage, soon went to it.
• 147 ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಭೇದದ ಭಾವವನ್ನು ತೊಡೆದು ಅದ್ವೈತದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹರಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹೊಂದುವ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವರು ಪೂಜಿಸಿದರು.
  Worshipping the two deities Hari and Shankara, who here display the seal of non-duality to remove delusion and efface the sense of difference, he honoured them with words of double meaning that fit both.
• 148 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಿಂಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುವಾದ ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಂದವನೂ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸವನ್ನು ನೀಡಿದವನೂ ಆದ ಆ ಪುರಾತನ ಪಂಚಾನನನಿಗೆ ನಾವು ನಮಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮಾತುಗಳು ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಇವೆ.
  We bow to that ancient Panchanana, the lion, who took the noble form of a lion, struck down the elephant that was the gods’ enemy, and gladdened Prahlada. The words are so chosen that they suit both Hari and Hara.
• 149 ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳಿಗೂ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೊರಟರು.
  Having thus offered worship in words to the two Lords, the foremost of sages, glad at heart, set out for the abode of Mookambika.
• 150 ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಆನಂದಬಾಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತ, ರೋಮಾಂಚಿತರಾಗಿ, ಉದಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯೇ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ತಾಯಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುತ್ತ ಅವರು ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
  Shedding tears of joy of many kinds, with hair standing on end and generous devotion, he beheld the Mother as the support of boundless compassion and praised her beyond compare.
• 151 ಅಮ್ಮಾ, ಕೆಲವರು ನಿನ್ನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಹೊರಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಒಳಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಒಂದಾದ ಅನುಭವದಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠರಾದವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
  O Mother, some worship you only outwardly, some both within and without, and some only within. But those who stand firm in the single experience of oneness with you never perform worship at all.
• 152 ಹೀಗೆ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಭಿಕ್ಷೆಯ ಅನ್ನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾದ ಅವರು, ಹಲವು ಸಾಧಕರಿಂದ ಸ್ತುತರಾಗಿ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕಳೆದರು.
  Having worshipped her thus with words, content with a meal of alms alone and fulfilled, praised by many seekers, he spent some time there with a tranquil mind.
• 153 ಅನಂತರ ಶತಾನಂದ, ಮಹೇಂದ್ರ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳುತ್ತಿರಲು, ಪದ್ಮಪಾದರು ಮೊದಲಾದ ಶಿಷ್ಯರೊಡನೆ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡ ಆ ಭೂಪತಿಯಂತಹ ಯತಿಗಳು ಶೃಂಗಗಿರಿಗೆ ಹೊರಟರು.
  Then, hymned by hosts of gods led by Shatananda and Mahendra, and accompanied by Padmapada and others, that lord of the earth among ascetics, whose every wish was fulfilled, set out for Shringagiri.
• 154 ಅಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಋಷ್ಯಶೃಂಗರು ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಂಗಳವನ್ನು ನೀಡುವ ತುಂಗಭದ್ರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೆ.
  There, even now, Rishyashringa performs supreme austerity with his mind fixed within the Self, and there the Tungabhadra shines, bestowing blessing by her mere touch.
• 155 ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿದರು. ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಮಹಾ ಪುರುಷಾರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲ ಅವರು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.
  There he taught his own works, with the Bhashyas foremost, to the chief among the learned, who were able to receive the knowledge he imparted and who could attain the great goal of life by hearing alone.
• 156 ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಬಾಗಿದವರಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಜೀವರ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳೆದು, ಜೀವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರ ನಡುವಿನ ಭೇದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅದ್ವೈತವನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತೆ ಅವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು.
  Humble and thoughtful, he dispelled the whole darkness of ignorance in living beings, and like Brihaspati he expounded non-duality, which sets aside any difference between the jiva and Ishvara.
• 157 ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ವಿಮಾನದಂತಹ ಅರಮನೆಯಂತಿರುವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಮೊದಲಾದವರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿತಳಾದ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
  There he had a temple built like Indra’s celestial chariot, displaying every art of the sculptor, and began the worship of the Goddess, who is worshipped even by Brahma and others.
• 158 ಶಾರದಾಂಬೆ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊತ್ತ ಆ ದೇವಿಯು ತಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ ಇಂದಿಗೂ ಶೃಂಗೇರಿ ಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಬಯಸಿದ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.
  She who bears the name Sharadamba, keeping the promise she made, dwells even today in the town of Shringeri and shines, granting the boons that are sought.
• 159 ಗುರುಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು. ಅವರು ಗುರುವಿನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವವರು, ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವರು. ಅವರಿಗೆ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಸಂಪತ್ತೂ ಇತ್ತು. ಅವರನ್ನು ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
  The teacher had a disciple, attentive to his mind, faithful to his own dharma, compassionate to all beings, and gifted in body and speech, whom they call Totakacharya.
• 160 ವಿಶ್ವರೂಪರು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಪೂಜ್ಯರಾದ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ತಮ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ಆತ್ಮದೇವರಂತಿದ್ದ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
  Vishvarupa composed a work called Naishkarmyasiddhi, presented it to his revered teacher and gained his approval. Having voiced his trust, he spoke again to his guru, who was to him as his own Self and Lord.
• 161 ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳೋ, ಋಗ್ವೇದವೇ ಮೊದಲಾದ ವೇದಗಳೋ, ಸಾಲೋಕ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಮುಕ್ತಿಯ ಭೇದಗಳೋ, ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖಗಳೋ ಎಂದು ಬಹುಕಾಲ ಯೋಚಿಸಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಸ್ತಾಮಲಕರೇ ಮೊದಲಾದ ಶಂಕರ ಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಅರಿತರು.
  After long wondering whether these were the four aims of life, the Vedas beginning with the Rik, the kinds of liberation beginning with salokya, or the faces of Brahma, the wise came to know them as Shankara’s disciples, headed by Hastamalaka.
• 162 ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಖ್ಯಾತಿಗಾಗಿ, ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ರಚಿಸಿಲ್ಲ. ಗುರುಗಳ ಮಾತನ್ನು ಮೀರಬಾರದು, ಮೀರಿದರೆ ಗುರುಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧವೇ ಉಳಿಯದು, ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
  He said that the work was written neither for fame, nor for gain, nor for honour. The words of gurus must not be transgressed, since without that there would be no relation of guru and disciple.
• 163 ಅರ್ಥವು ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮೃದು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ, ಪೂರ್ವಪಕ್ಷವು ತನ್ನದೇ ಪದಗಳಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸ್ವರೂಪ ನಿರ್ಣಯವಾದ ಆ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಕರರು ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
  Seeing the work, in which the meaning was set in gentle words that follow the thought, the opposing view was refuted in the author’s own words, and the true nature of the matter was fixed by doctrine and reasoning, he praised it and, in his satisfaction, spoke thus.
• 164 ವಿನಯಶಾಲಿಯೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜ. ನನ್ನ ಯಜುರ್ವೇದ ಶಾಖೆಯ ಅಂತ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ನಾನು ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನು ನೀನು ನನಗಾಗಿ ರಚಿಸಬೇಕು, ಇತರರ ಹಿತವೊಂದೇ ಫಲವಾದ ಇಂತಹ ಸತ್ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು.
  You speak truly, humble one. I have written a commentary on the closing portion of my own Yajurveda branch, and you should compose its Vartika for me. Such good work, whose only fruit is the welfare of others, is well known to be worthy.
• 165 ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನದು ಕಾಣ್ವ ಶಾಖೆ, ಅದರ ಅಂತ್ಯಭಾಗಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಭಾಷ್ಯವಿದೆ. ಅದರ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನೂ ಬರೆಯುವುದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟ. ಸಜ್ಜನರ ಕಾರ್ಯವು ಪರೋಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ.
  Likewise yours is the Kanva branch, and I have a commentary on its closing portion too. I wish its Vartika also to be written, for the activity of the good is for the benefit of others.
• 166 ಭಗವತ್ಪಾದರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವಿಶ್ವರೂಪರು ಎರಡು ಭಾಷ್ಯಗಳಿಗೆ ಎರಡು ವಾರ್ತಿಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಗುರುಗಳ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತೂಗಬಾರದು.
  Told thus by Bhagavatpada, Vishvarupa, the best of the learned, composed the two Vartikas on the two Bhashyas, for a guru’s command is not to be weighed in doubt.
• 167 ಸನಂದನ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯರು ಗುರುಗಳ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಭಾಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಟೀಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅದರ ಮೊದಲ ಭಾಗವು ಪಂಚಪಾದಿಕೆ, ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
  Then Sanandana, with his teacher’s leave, composed an excellent commentary on the Bhashya. Its first part is the Panchapadika, and the rest of it is the extensive Vritti, as is well known.
• 168 ಆಗ ತಮ್ಮ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರು ಬೇಗನೇ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು.
  Then, learning of his mother’s state through the power of his yoga and informing his disciples, he took the path of the sky and soon reached his mother’s side.
• 169 ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ರೋಗಪೀಡಿತಳಾದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಂಯಮದಿಂದ ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಬೇಸಿಗೆಯ ಧಗೆಯಿಂದ ನೊಂದವಳು ಮೋಡವನ್ನು ಕಂಡಂತೆ, ಅವಳು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ದೇಹದ ಸಂಕಟವನ್ನು ಮರೆತಳು.
  There he saw his mother stricken and bowed, self-controlled, at her feet. On seeing him she forgot the distress of her body, like one tormented by summer heat who sees a rain cloud.
• 170 ಅಸಂಗರಾದರೂ ಆಗ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮೃದುವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ, ಮೋಹದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಅವರು ಅವಳಿಗೆ, “ಅಮ್ಮಾ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ, ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಡು. ನಿನಗೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಹೇಳು” ಎಂದರು.
  Though unattached, his heart was moved, and he, the remover of the dense darkness of delusion, said to her, “Mother, I am here. Give up your grief and tell me what I should do for you.”
• 171 ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ರೋಗರಹಿತನಾದ ಮಗನನ್ನು ಕಂಡು ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಅವಳು ಮೆಲ್ಲನೆ, “ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ನನಗೆ ಕಾಣಿಸಿದೆ, ಅದೇ ಭಾಗ್ಯ. ಇನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಏನಿದೆ” ಎಂದಳು.
  Seeing her son well after so long, she was glad at heart and said softly, “In this state I have been fortunate to see you well. What more is there to do?”
• 172 ಮಗನೇ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಹೊರಲು ನನ್ನಿಂದ ಆಗದು. ಸದಾಚಾರಿಯಾದ ನೀನು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ನನ್ನನ್ನು ಪುಣ್ಯಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸು ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.
  “My son, I can no longer bear this body worn out by age. Virtuous one, perform my last rites by the path the scriptures lay down and lead me to the worlds of merit,” she asked.
• 173 ಆಗ ಶರದ್ಕಾಲದ ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಚಲಿಸುವ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಮನೋಹರವಾದ ವಿಮಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೂತರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
  Then, the text says, Vishnu’s messengers appeared, bringing a lovely aerial car shining like the rays of the autumn moon and adorned with fluttering banners of many kinds.
• 174 ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಆ ವಿಮಾನದ ದೂತರನ್ನು ಕಂಡು ಹರ್ಷಗೊಂಡ ತಾಯಿ ಮಗನನ್ನು ಹೊಗಳಿದಳು. ಅವರು ಹೊಳೆಯುವ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ಬಹು ಗೌರವದಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ದರು.
  Seeing the beautiful attendants of the aerial car, she was delighted and praised her son. They seated her in the shining car and bore her away with great honour.
• 175 ಅವಳು ಅರ್ಚಿಸ್ಸು, ಹಗಲು, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ಉತ್ತರಾಯಣದ ಆರು ತಿಂಗಳು, ವಾಯು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಮಿಂಚು, ವರುಣ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಾಟಿ ಪರಮಪದವನ್ನು ಸೇರಿದಳು.
  She passed in order through the flame, the day, the bright fortnight, the six months of the sun’s northern course, and the worlds of the wind, the sun, the moon, lightning, Varuna, Indra and Brahma, and reached the supreme state.
• 176 ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸಂಯಮಿಯಾದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ತಾಯಿಯ ದೇಹವನ್ನು ದಹಿಸಿದರು.
  Gathering well dried wood near the house and holding a vessel of water, the self-controlled one kindled fire by churning with his right arm and with it cremated her body.
• 177 ಮುನಿಗಳೂ ಬಯಸುವ, ಮತ್ತೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲದ, ಅಪಾರ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ, ಕತ್ತಲೆಯಿಲ್ಲದ ಆ ಗತಿಗೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಯತಿಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಮತಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
  Having thus led his mother to that bright state, which even sages seek, from which there is no fall, and which yields boundless bliss, the sovereign among ascetics then strove on earth to overthrow other doctrines.
• 178 ಅನಂತರ ಸಾವಿರಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಕೂಡಿ, ರಾಜ ಸುಧನ್ವನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರಲು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಯಸಿದ ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಅವರು ಮೊದಲು ಸೇತುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು.
  Then, with thousands of excellent disciples and followed by King Sudhanva, the noble-minded one, wishing to conquer all the quarters, first set out toward Setu.
• 179 ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನಾಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪಾಂಡ್ಯರೊಡನೆ ಚೋಳರನ್ನೂ ದ್ರಾವಿಡರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಹಸ್ತಿಗಿರಿಯ ಇಳಿಜಾರಿಗೆ ಡಾಬಿನಂತಿರುವ ಕಾಂಚೀನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
  Worshipping Ramanatha there, and bringing the Pandyas, Cholas and Dravidas under his sway, he went to the city of Kanchi, which girdles the slope of Hastigiri like a belt.
• 180 ಅಲ್ಲಿ ಪರವಿದ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ವಿಚಿತ್ರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ತಾಂತ್ರಿಕರನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ವೇದಸಮ್ಮತವಾದ ಭಗವತಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
  There he had a wondrous temple built in keeping with the practice of the supreme knowledge, kept the tantrikas away, and established the worship of the Goddess in the manner the Vedas approve.
• 181 ತಮ್ಮ ಪಾದಕಮಲದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ವಿನಯದಿಂದ ತಾವಾಗಿಯೇ ಬಂದ ಆಂಧ್ರದವರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ವೆಂಕಟಾಚಲದ ಒಡೆಯನಿಗೆ ನಮಿಸಿ, ಅವರು ವಿದರ್ಭದ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಬಂದರು.
  Blessing the people of Andhra who came of their own accord with humility to serve his lotus feet, and bowing to the Lord of Venkatachala, he reached the capital of Vidarbha.
• 182 ಯತಿರಾಜರು ಆ ಆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಷಂಡ ಮತಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಥಿಸುತ್ತ, ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಗರದ ದಡವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
  In this way, in those various lands, the king of ascetics churned the brahmins devoted to false doctrines, crushed the pride of his opponents, and reached the shore of the western ocean.
• 183 “ಈ ಸಮುದ್ರ ಬಹು ಸುಳಿಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಜಡಸ್ವಭಾವದ್ದು, ಇದನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲೇ ಕಡೆದಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಅವರು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲರಂತೆ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
  Thinking, “This ocean is full of whirlpools, dull of nature, and was already churned long ago by the gods,” the noble-minded one passed it by as if in forbearance and set out for Gokarna.
• 184 ಅಲ್ಲಿ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಹಿಮಾಲಯದ ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು ಸೇರಿ, ಅದ್ಭುತ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಭುಜಂಗ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಮ್ಯವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
  Bathing in the sea there and reaching the one dear to the daughter of the snowy mountain, he composed a most excellent hymn, wondrous in its meanings and charming in the bhujanga metre.
• 185 ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಇವರು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಗೆದ್ದರೆಂದು ಕೇಳಿ, ಉದಯನ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವತ್ ಕವಿಗಳು, ಪರಮ ಅದ್ವೈತವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವರು, ಥಟ್ಟನೆ ನಡುಗಿದರು.
  Hearing that this foremost of ascetics had overcome Nilakantha, the great learned poets such as Udayana, who had been dimming the supreme non-duality, suddenly trembled.
• 186 ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಮೊದಲಾದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ಹರಡಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಬಹುವಿಧವಾಗಿ ಹೊಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಭಗವಾನರು ದ್ವಾರಕಾ ಪುರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
  Spreading his Bhashyas in the countries of Saurashtra and others, and praised in many ways by the learned, the revered teacher entered the city of Dvaraka.
• 187 ಉತ್ತರದವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ, ವಿದೇಹ, ಕೋಸಲ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರಿಂದ ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆದು, ಅಂಗ ಮತ್ತು ವಂಗ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತ ಅವರು ಗೌಡ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
  Having made the northerners his disciples, honoured by the people of Videha, Kosala and other lands, and spreading his fame through Anga and Vanga, he went to the Gauda country.
• 188 ಒಮ್ಮೆ ಸಂಜೆ ಅವರು ಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿ ಗಂಗೆಯ ಪ್ರವಾಹದ ತಂಪು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಮರಳಿನ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಗೌಡಪಾದರೆಂಬ ಯೋಗೀಶ್ವರರನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡರು.
  One evening, at ease and meditating on Brahman in the breeze moist from the flooding Ganga, he went to meet the lord of yogis named Gaudapada, who was coming along the sandy bank.
• 189 ಆಗ ಶಂಕರರು ಆರ್ಯ ಗೌಡಪಾದರ ಕಮಲದಂತಹ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕೈ ಮುಗಿದು ಬಾಗಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ನಿಂತರು.
  Then Shankara worshipped the lotus-like feet of the noble Gaudapada and stood before him bowed, palms joined, his mind filled with devotion, faith and eager reverence.
• 190 ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯುವ ಕಟಾಕ್ಷಗಳಿಂದ ಇವರನ್ನು ತೊಯ್ಸುವಂತೆ, ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳದಿಂಗಳಿನಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತ, ಗೌಡಪಾದರು ಮಾತು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
  Bathing him as it were with glances that came without effort like the waves of the milk ocean, and lighting the quarters with the moonlight of his smile, Gaudapada began to speak.
• 191 ನನ್ನ ಕಾರಿಕೆಗಳೆಂಬ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯರಂತಿರುವ ಭಾಷ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನೀನು ರಚಿಸಿರುವೆ ಎಂದು ಗೋವಿಂದರ ಬಾಯಿಂದ ಕೇಳಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ವಿದ್ವಾಂಸನೇ, ಇಂದು ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯ ದಾರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರು.
  “Hearing from Govinda’s lips that you have composed the Bhashya and other works, which are like suns to the lotus of my Karikas, I rejoiced and have come today into your sight, O learned one,” he said.
• 192 ನನ್ನ ಕಾರಿಕೆಗಳ ಭಾವವನ್ನು ಅರಿತು ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ನಿನ್ನ ಮಾಂಡೂಕ್ಯ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ನನಗೆ ಹರ್ಷವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಇದು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ, ಬೇಗ ವರವನ್ನು ಕೇಳು.
  “The joy that arose on hearing your commentary on the Mandukya, which has opened eyes to the meaning of my Karikas, urges me to grant a boon to you, best of the learned. Choose a boon quickly.”
• 193 ಅವರು ಹೇಳಿದರು, “ಶುಕ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪರಂಪರೆಯ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷರಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ವರ ಯಾವುದಿದೆ. ಆದರೂ ಗುರುವೇ, ಚೈತನ್ಯತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತ ಚಿಂತನೆ ನನಗೆ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಇರಲಿ.”
  He said, “I have seen you, an exalted person in the line of the sage Shuka. What greater boon is there? Yet, O Guru, let my thought rest constantly on the truth of pure consciousness.”
• 194 “ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಗೌಡಪಾದರು ಅದೃಶ್ಯರಾದರು. ಮೋಹವನ್ನು ಕಳೆದ ಆ ಚಿರಂಜೀವಿ ಮುನಿ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ಶಂಕರರು ಈ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತ ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದರು.
  Saying “So be it,” Gaudapada vanished. When that long lived sage, free of delusion, had gone, Shankara passed the night joyfully recounting the event to his disciples.
• 195 ಅನಂತರ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಗಂಗಾನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಸಿ, ಯತಿರಾಜರು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ಅವರ ಕಿವಿಗೆ ಬಿತ್ತು.
  Then at dawn on the bank of the heavenly river, having completed the daily rites with his disciples, the king among ascetics was longing for contemplation. Meanwhile a report from the world reached his ears.
• 196 ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಂಬೂದ್ವೀಪವು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತ ಎಂಬ ಈ ಖಂಡವು ಶ್ರೇಷ್ಠ.
  On this earth, Jambudvipa is praised, and within it this region called Bharata.
• 197 ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ವಾಕ್ಕಿನ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಶಾರದೆ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ.
  Within it the region of Kashmira is praised, where Sharada, mistress of speech, dwells.
• 198 ಆ ದೇವಿಯ ಮನೆ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಂದಲೂ ನಾಲ್ಕು ಮಂಟಪಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞಪೀಠವಿದೆ. ಅದನ್ನು ಏರುವುದು ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ, ಇತರರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
  The Goddess’s house there has doors and four mandapas, and in it is the seat of the omniscient. Only the omniscient and good may ascend it, and all others cannot even enter.
• 199 ಪೂರ್ವದವರು ಪೂರ್ವದ ಬಾಗಿಲನ್ನು, ಪಶ್ಚಿಮದವರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಬಾಗಿಲನ್ನು, ಉತ್ತರದವರು ಉತ್ತರದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸೇರಿ ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿ ಅವನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಭದ್ರಪಡಿಸಿರುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಜಾಣರು ಯಾರೂ ತೆರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
  Those of the east, west and north have each reached their own door and, as omniscient ones, opened it. But the bolted southern door none of the skilled has opened.
• 200 ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಆ ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು ಅದರ ಘನತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಯಸಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಕಾಶ್ಮೀರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
  Hearing the report, that Shri Shankara of the south, wishing to take the measure of its dignity, set out joyfully for Kashmira to open the door.
• 201 ವಾದಿಗಳ ಗಜಸಮೂಹದ ದುರ್ಮದದ ಗರ್ವವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ, ಸಿಂಹರಾಜನಂತಿರುವ, ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಗುರುಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಾದದ ದುಷ್ಟ ಆನೆಗಳೇ, ದೂರ ಹೋಗಿ. ಸನ್ಯಾಸವೆಂಬ ದಂತಗಳ ಆಯುಧವುಳ್ಳ ಅವರು ವೇದಾಂತದ ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ದ್ವೈತವೆಂಬ ವನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.
  “The lion among teachers, Shri Shankara, knower of all meanings, who subdues the arrogance and wild pride of the herds of elephant-like disputants, is coming. Go far away, wicked elephants of debate. Armed with the tusks of renunciation and dwelling in the great forest of Vedanta, he devours the other forest, that of dualism.”
• 202 ಹೀಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತ ಗುರುಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ ಬಾಗಿಲಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಕದವನ್ನು ತೆರೆದು ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದ ಅವರನ್ನು ವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಆತುರದಿಂದ ತಡೆಯಿತು.
  Proclaiming this along the way, the teacher came to the place of the southern door. As he wished to open the gate and enter, the company of disputants hurriedly stopped him.
• 203 ಆಗ ವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಅವರಿಗೆ, “ಇಷ್ಟೊಂದು ಆತುರ ಏಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸವೇನು ಎಂದು ಮೆಲ್ಲನೆ ಹೇಳಿ. ಆತುರದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದಿತು.
  Then the company of disputants said to him, “Why such haste? Say slowly what your business here is. Haste cannot achieve what you desire.”
• 204 ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಯಾರು ಬಂದರೂ ಬರಲಿ, ವೇದದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನೀವು ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಹೇಳುತ್ತೀರಿ. ಹಾಗಾದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ದೇವಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
  “You say, desiring eminence, that whoever comes to test you, nothing in all the Veda is unknown to you even in the least. Then submit to the test and go to the Goddess’s house,” they said.
• 205 ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದ ಅವರನ್ನು ಅವರು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದು ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟರು, ಅನಂತರ ಅವರು ಒಳಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
  Having answered in every branch of learning, he was honoured by them. They opened the door and gave him the way, and he then entered the inner part.
• 206 ಸನಂದನರನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ವಿದ್ಯೆಯ ಭದ್ರಾಸನದ ಕಡೆಗೆ ಏರಲು ಹೊರಟರು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪತ್ನಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದ ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರರಿಗೆ ಶರೀರವಿಲ್ಲದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದಳು.
  Taking Sanandana by the hand, he moved to ascend the throne of learning. Then the consort of Brahma spoke to Acharya Shankara, the foremost of the learned, in a bodiless voice.
• 207 ಪೀಠವನ್ನು ಏರಲು ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯೊಂದೇ ಕಾರಣವಾಗದು, ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯೂ ಬೇಕು. ಅದು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲು, ಆತುರ ಮಾಡಬೇಡ.
  “Omniscience alone is not the reason for ascending the seat. Purity is needed too, and whether you have it must be examined. Wait a moment and do not act rashly.”
• 208 ಅಮ್ಮಾ, ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಯಾವ ಪಾಪವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಇದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕಲಂಕ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
  He replied, “Mother, in this body I have committed no sin since birth, of that I have no doubt. And what was done by resorting to another body does not stain another by that action.”
• 209 ಹೀಗೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದವಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಸರ್ವಜ್ಞಪೀಠವನ್ನು ಏರಿ ಸಭಿಕರಾಗಿ ಅವರು ಆನಂದಿಸಿದರು. ಗಾರ್ಗಿ ಮತ್ತು ಕಹೋಳ ಮೊದಲಾದವರು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದಂತೆ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಾಣಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದರು.
  Having thus left the Goddess without reply, he ascended the seat of the omniscient and rejoiced in the assembly. The learned and Vani honoured him, as Gargi, Kahola and others honoured Yajnavalkya.
• 210 ವಾದ ಪ್ರತಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಿನೋದಪಡುವವರ ತಡೆಯಲಾಗದ ತರ್ಕಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು. “ನೀವು ಸರ್ವಜ್ಞರು, ಇಲ್ಲಿರಲು ಅರ್ಹರು” ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಭಾರತಿಯ ಅಮೋಘ ಸ್ತುತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಯತಿರಾಜರ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ವಾಸವು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ.
  Victory to the ascetic lord’s dwelling on the seat of Sharada. There he overcame the irresistible arguments of those who delight in debate and rejoinder, was held in honour in every quarter as one worthy to dwell there as the omniscient, and was acclaimed with Bharati’s unfailing praise.
• 211 ಇಂದ್ರನ ಪತ್ನಿ ಪುಲೋಮಜೆ ತನ್ನ ಜಡೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನ ಹೂವಿಲ್ಲದೆ ಹೊರುವಂತೆ, ದೇವತೆಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಗುರುಗಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಗದ ಮರಗಳ ಹೂಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುರಿಸಿದರು.
  So abundantly did the gods rain down flowers of the heavenly trees on the teacher’s head in their joy that for some days Puloma’s daughter, Indra’s wife, had to carry her heavy braid without flowers.
• 212 ಹೀಗೆ ಅತಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಮುನಿಗಳು ಸರ್ವಜ್ಞಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತದ್ದು ತಮ್ಮ ಮತದ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಗರ್ವದಿಂದಲ್ಲ. ಕೆಲವರನ್ನು ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಆಶ್ರಮ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆ ನೇಮಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಶಿಷ್ಯರೊಡನೆ ಅವರು ಬದರಿಗೆ ಹೋದರು.
  Thus the sage, highly pleased, occupied the seat of the omniscient to establish the standing of his own doctrine and not for the sake of honour. He placed some disciples at Rishyashringa and other seats, and then went to Badari with a few of them.
• 213 ಕಲಿಯ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಶಿವನ ಅವತಾರವಾದ ಅವರ ಇಂತಹ ಶುಭ ಚರಿತ್ರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಉಜ್ಜ್ವಲ ಕೀರ್ತಿಯ ಶಂಕರರ ಮೂವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
  With such auspicious deeds, which destroy the stain of the Kali age, of him who was an incarnation of Shiva and a mass of radiant fame, the thirty two years of Shankara, the text says, passed.
• 214 ಸುಶೀಲರು ಧರಿಸಬೇಕಾದ ಭಾಷ್ಯವು ಕಲಿಯ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಬೆಲೆ ಕೈವಲ್ಯ. ವಕ್ರಮತಿಗಳ ನಮನದಿಂದ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪಂಡಿತರನ್ನು ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುರಿದಿದೆ. ತಪ್ಪುದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಡೆದು ನಿರ್ದೋಷವಾದ ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಶಂಕರರು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು.
  The Bhashya, a treasure for the virtuous to hold, was composed to destroy the stain of Kali, and its price is liberation. It has broken, on every side, the pedants who prided themselves on bowing to wrong views. By cutting down false paths the faultless road to liberation has been made to shine at once, and what more good could Shankara do for the wise?
• 215 ದೇವತೆಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೀಗೆ ಪೂರೈಸಿದ ಈಶ್ವರಾವತಾರವಾದ ಅವರನ್ನು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಶಿಖರ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವಸಮೂಹಗಳು ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ ಬಂದರು.
  When he had thus accomplished the work of the gods, the foremost hosts of gods, Brahma, Indra, Chandra, Upendra, Vayu, Agni and others, came with sages and siddhas to take him, an incarnation of Ishvara, to the lofty silver peak of Kailasa.
• 216 ಇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹೂಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತ ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೈ ನೀಡಿ ಆಧರಿಸಿದನು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೃಷಭವನ್ನು ಏರಿ, ಜಟಾಜೂಟದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ, ಋಷಿಗಳು “ನೋಡಿ” ಎಂದು ಎತ್ತಿದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
  Praised by Indra, Upendra and the chief gods with flowers, worshipped with divine blossoms, and given a supporting hand by the lotus-born Brahma, he mounted the noble bull, showing his matted locks crowned with the moon, and, hearing the sages’ cry of “Behold,” set out for his own abode.

---

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn

ಇದೊಂದು ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ತೋತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೃತಿ. ಮೂಲದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಶ್ರೀ ಮಾಧವೀಯ ಶಂಕರ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಸಾರ ಎಂದಿದೆ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಿಸಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಶಂಕರ ಜಯದ ಸಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.

This work stands in the stotra section of the website of the Sringeri Sri Sharada Peetham. The title in the source reads Shri Madhaviya Shankara Digvijaya Sara. In the first verse the poet bows to the Supreme Self in the form of Sri Vidyatirtha and says he gathers the essence of the ancient account of Shankara’s victory.

ಮೂಲ ಕರ್ತೃವಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಧವೀಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಶೃಂಗೇರಿ ಪರಂಪರೆಯ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರೆನಿಸಿದ ಮಾಧವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲವನ್ನೂ ನಾವು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

The source names no author. The name Madhaviya is commonly linked with Madhava, the Vidyaranya of the Sringeri tradition, but the source does not say so. We also give no date.

ಕೃತಿ ಶಂಕರರ ಜೀವನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ, ಸಂನ್ಯಾಸ, ಗುರುಗಳ ಭೇಟಿ, ವಾದಗಳು, ಪೀಠಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸ ಪ್ರಯಾಣ. ಹಿರಿಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಥನವಾದ್ದರಿಂದ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಇದು ಈ ಕೃತಿ ಹೇಳುವುದು ಎಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ. ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

The work tells Shankara’s life in order: birth in Kerala, childhood, sannyasa, meeting his teacher, the debates, the founding of the peethas and, at the end, the journey to Kailasa. As it is a narrative of a saint’s life, we translate the miracles as the text gives them, on the footing that this is what the work says. Names are given as the verse gives them.

ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ: ಮೂಲದಲ್ಲಿ 1 ರಿಂದ 214 ರವರೆಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ (ನಮ್ಮ ಹತ್ತನೆಯದು ಮತ್ತು ನೂರ ತೊಂಬತ್ತೇಳನೆಯದು) ಸಂಖ್ಯೆ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1 ರಿಂದ 216 ರವರೆಗೆ ಮರುಸಂಖ್ಯೆ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನೂರ ತೊಂಬತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಮೂಲದ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸ ಪದವನ್ನು ಸಾಲಿನ ನಡುವೆ ಹೈಫನ್‌ನಿಂದ ಮುರಿಯಲಾಗಿದೆ, ಮೂಲ ಕೊಟ್ಟಂತೆಯೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

On the verse numbers: the source prints numbers from 1 to 214. Two verses (our 10 and our 197) have no number printed. We therefore renumbered everything in order from 1 to 216. After verse 10 and again after verse 197, the numbers here may stand one or two above the source numbers. In some verses a compound is split across a line with a hyphen, and we keep it as the source gives it.

ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ದೇವನಾಗರಿಯಿಂದ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪದಗಳ ಕಾಗುಣಿತದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪದಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಬರಬಹುದು. ಅಂಥ ಕಡೆ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೇವೆ.

The Kannada text was converted mechanically from Devanagari, so a few spellings may contain slips. In some verses the words can be read in two ways. There we give the main sense and add the other briefly.

ಆಧಾರ: ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ತೋತ್ರ ವಿಭಾಗ. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Source: the stotra section of the Sringeri Sri Sharada Peetham website (sringeri.net). Where readings differ, the difference is noted here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮನೆಯವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಕುಳಿತು, ಅಜ್ಜ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜಿಯ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬರಾದ ಮೇಲೊಬ್ಬರು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮನೆಯ ಸುಖದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಬಾಲ್ಯದ ತುಂಟತನ, ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳು, ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಎಲ್ಲವೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.

Sitting together as a family and recalling a grandparent’s life, one voice after another, is among the quiet pleasures of a home. The childhood pranks, the hard days and the things once said stay in the children’s minds when they are told this way.

ಈ ಕೃತಿ ಶಂಕರರ ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ: ತಾಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು, ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯ ವಿನಯ, ವಾದದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ತಾಳ್ಮೆ. ನಾವೂ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಅವರು ನಡೆದ ದಾರಿಯನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತೇವೆ.

This work sets Shankara’s life before us in much the same way: the word given to his mother, humility before the teacher, patience shown in debate. When we tell our elders’ stories to the children, we too remember the road they walked.

---

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.