ತುಂಗಾ ಸ್ತವ ಶೃಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ತುಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ನದಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕರೆದು, ಅವಳ ನೀರಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರ ಭಾಗ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.
The Tunga Stava is a set of eight verses praising the river Tunga that flows at Sringeri. It addresses the river as a mother and speaks of the glory of her water. It also praises the good fortune of those who bathe there.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆ ಚಮತ್ಕಾರದ ರೂಪ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ತುಂಗೆಯ ನೀರು ಅಮೃತದಂತಿರುವುದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಅಮೃತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇತರ ನದಿಗಳ ನೀರು ವಿಷದಂತೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
In the last verse the praise turns playful. Because the water of Tunga is like nectar, the poet says, water is called nectar, while the water of other rivers is like poison.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಕಿಂ ವರ್ಣಯಾಮಿ ತವ ದೇವಿ ಮಹತ್ತ್ವಮಂಬ
ಯದ್ವೇದಗೀತಮಹಿಮಾಽಪಿ ಸುರಸ್ರವಂತೀ ।
ಸಂಗಂ ಸ್ವಯಂ ವಿತನುತೇ ಕಟಕೇ ಸಮೇತ್ಯ
ಸಾಕಂ ತ್ವಯಾ ವಸತಿ ಮಾಸಮಪೀಹ ತುಂಗೇ ॥ 1 ॥
ಯೋ ಮಾನವಸ್ತವ ಜಲೇ ಸ್ನಪನಂ ವಿಧತ್ತೇ
ಕಿಂ ಭಾಗ್ಯಮಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಿ ಮಲಘ್ನಿ ತುಂಗೇ ।
ಮದ್ರೂಪಮೇತು ಮನುಜೋಽಯಮಿತಿ ಪ್ರವಾದಂ
ವಿಷ್ಣ್ವೀಶ್ವರೌ ಕುರುತ ಆದಿವಿನಾಶಶೂನ್ಯಂ ॥ 2 ॥
ದುಃಖಸಂಭಿನ್ನಸುಖದಾ ದೇವಾಸ್ತಿಷ್ಠಂತು ಭೂರಿಶಃ ।
ದುಃಖಾಸಂಭಿನ್ನಸುಖದಾಂ ತುಂಗಭದ್ರಾಂ ನಮಾಮ್ಯಹಂ ॥ 3 ॥
ಭಕ್ತಜನಪ್ರಸೃತೇಯಂ ಕರುಣಾಧಾರಾ ವಿಭಾತಿ ತುಂಗಾಯಾಃ ।
ಸ್ರೋತೋರೂಪಂ ದಧತೀ ಸ್ನಾತೃಜನಾನಾಂ ಸಮಸ್ತಪಾಪಹರಾ ॥ 4 ॥
ಮಜ್ಜಲೇ ಸ್ನಪನಕರ್ತೃನರಾಣಾಂ ತುಂಗಭದ್ರಮನಿಶಂ ಕರವಾಣಿ ।
ಸೂಚನಾಯ ಭವತೀ ಕರುಣಾರ್ದ್ರೇ ತಾದೃಶಂ ಕಿಲ ದಧಾತ್ಯಭಿಧಾನಂ ॥ 5 ॥
ತುಂಗೇ ಶುಭದತರಂಗೇ ಮಕರತುರಂಗೇಽಕ್ಷಿನಿರ್ಜಿತಕುರಂಗೇ ।
ಶೃಂಗೇರೀ ಪುರರಂಗೇ ಕಚಧುತಭೃಂಗೇ ರಮಸ್ವ ಹೃದ್ರಂಗೇ ॥ 6 ॥
ಧಿಗ್ ಲೋಚನೇ ಪರಮಸುಂದರತುಂಗಭದ್ರಾ-
ಸಂದರ್ಶನೇನ ರಹಿತೇ ರಸನಾಂ ಚ ತಾಂ ಧಿಕ್ ।
ಯಾ ಸ್ವಾದಯೇನ್ನ ಕಿಟಿಜನ್ಮಪಯಸ್ತಥಾತ್ರ
ನ ಸ್ನಾತಿ ಯೋಽಸ್ಯ ಮನುಜಸ್ಯ ಧಿಗಸ್ತು ಜನ್ಮ ॥ 7 ॥
ತ್ವದೀಯಂ ತುಂಗೇಽಂಭೋ ಬಹುಮಧುರಿಮಾಢ್ಯಂ ಹ್ಯಮೃತವತ್
ತತಃ ಸರ್ವಂ ಜಾತ್ಯಾ ಜಲಮಮೃತಶಬ್ದಪ್ರಗದಿತಂ ।
ತ್ವದನ್ಯಾಸಾಮಂಭಃ ಪ್ರಕಟಸರಿತಾಂ ಯದ್ವಿಷನಿಭಂ
ತತಃ ಸರ್ವಂ ಜಾತ್ಯಾ ವಿಷಮಿತಿ ಚ ಶಬ್ದೇನ ಗದಿತಂ ॥ 8 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
किं वर्णयामि तव देवि महत्त्वमंब
यद्वेदगीतमहिमाऽपि सुरस्रवंती ।
संगं स्वयं वितनुते कटके समेत्य
साकं त्वया वसति मासमपीह तुंगे ॥ 1 ॥
यो मानवस्तव जले स्नपनं विधत्ते
किं भाग्यमस्य कथयामि मलघ्नि तुंगे ।
मद्रूपमेतु मनुजोऽयमिति प्रवादं
विष्ण्वीश्वरौ कुरुत आदिविनाशशून्यं ॥ 2 ॥
दुःखसंभिन्नसुखदा देवास्तिष्ठंतु भूरिशः ।
दुःखासंभिन्नसुखदां तुंगभद्रां नमाम्यहं ॥ 3 ॥
भक्तजनप्रसृतेयं करुणाधारा विभाति तुंगायाः ।
स्रोतोरूपं दधती स्नातृजनानां समस्तपापहरा ॥ 4 ॥
मज्जले स्नपनकर्तृनराणां तुंगभद्रमनिशं करवाणि ।
सूचनाय भवती करुणार्द्रे तादृशं किल दधात्यभिधानं ॥ 5 ॥
तुंगे शुभदतरंगे मकरतुरंगेऽक्षिनिर्जितकुरंगे ।
शृंगेरी पुररंगे कचधुतभृंगे रमस्व हृद्रंगे ॥ 6 ॥
धिग् लोचने परमसुंदरतुंगभद्रा-
संदर्शनेन रहिते रसनां च तां धिक् ।
या स्वादयेन्न किटिजन्मपयस्तथात्र
न स्नाति योऽस्य मनुजस्य धिगस्तु जन्म ॥ 7 ॥
त्वदीयं तुंगेऽंभो बहुमधुरिमाढ्यं ह्यमृतवत्
ततः सर्वं जात्या जलममृतशब्दप्रगदितं ।
त्वदन्यासामंभः प्रकटसरितां यद्विषनिभं
ततः सर्वं जात्या विषमिति च शब्देन गदितं ॥ 8 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
kiṃ varṇayāmi tava devi mahattvamaṃba
yadvedagītamahimā’pi surasravaṃtī |
saṃgaṃ svayaṃ vitanute kaṭake sametya
sākaṃ tvayā vasati māsamapīha tuṃge || 1 ||
yo mānavastava jale snapanaṃ vidhatte
kiṃ bhāgyamasya kathayāmi malaghni tuṃge |
madrūpametu manujo’yamiti pravādaṃ
viṣṇvīśvarau kuruta ādivināśaśūnyaṃ || 2 ||
duḥkhasaṃbhinnasukhadā devāstiṣṭhaṃtu bhūriśaḥ |
duḥkhāsaṃbhinnasukhadāṃ tuṃgabhadrāṃ namāmyahaṃ || 3 ||
bhaktajanaprasṛteyaṃ karuṇādhārā vibhāti tuṃgāyāḥ |
srotorūpaṃ dadhatī snātṛjanānāṃ samastapāpaharā || 4 ||
majjale snapanakartṛnarāṇāṃ tuṃgabhadramaniśaṃ karavāṇi |
sūcanāya bhavatī karuṇārdre tādṛśaṃ kila dadhātyabhidhānaṃ || 5 ||
tuṃge śubhadataraṃge makaraturaṃge’kṣinirjitakuraṃge |
śṛṃgerī puraraṃge kacadhutabhṛṃge ramasva hṛdraṃge || 6 ||
dhig locane paramasuṃdaratuṃgabhadrā-
saṃdarśanena rahite rasanāṃ ca tāṃ dhik |
yā svādayenna kiṭijanmapayastathātra
na snāti yo’sya manujasya dhigastu janma || 7 ||
tvadīyaṃ tuṃge’ṃbho bahumadhurimāḍhyaṃ hyamṛtavat
tataḥ sarvaṃ jātyā jalamamṛtaśabdapragaditaṃ |
tvadanyāsāmaṃbhaḥ prakaṭasaritāṃ yadviṣanibhaṃ
tataḥ sarvaṃ jātyā viṣamiti ca śabdena gaditaṃ || 8 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಓ ದೇವಿ, ಓ ತಾಯಿ, ನಿನ್ನ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಏನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಿ. ವೇದಗಳು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದ ಗಂಗೆಯೇ ಕಟಕದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಸೇರಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಓ ತುಂಗೆ.
O goddess, O mother, how shall I describe your greatness? Even Ganga, whose glory the Vedas sing, comes to join you at Kataka and stays with you here for a month, O Tunga. - 2 ಮಲವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ತುಂಗೆಯೇ, ನಿನ್ನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಏನೆಂದು ಹೇಳಲಿ. ಈ ಮನುಷ್ಯ ನನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂದು ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಘೋಷಣೆಗೆ ಆದಿಯಿಂದಲೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅರ್ಥ.
O Tunga, remover of impurity, how shall I tell the good fortune of the man who bathes in your water? Vishnu and Ishvara declare, “May this man attain my form.” One sense of the last phrase is that this declaration never fails. - 3 ದುಃಖ ಬೆರೆತ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ಇರಲಿ. ದುಃಖ ಬೆರೆಯದ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ತುಂಗಭದ್ರೆಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Let there be gods in plenty who give happiness mixed with sorrow. I bow to Tungabhadra, who gives happiness unmixed with sorrow. - 4 ಭಕ್ತರ ಕಡೆಗೆ ಹರಿದುಬಂದ ಕರುಣೆಯ ಧಾರೆಯೇ ತುಂಗೆಯಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೊಳೆಯ ರೂಪ ತಾಳಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ.
This stream of compassion flowing out to devotees shines as Tunga. Taking the form of a current, it removes all the sins of those who bathe. - 5 ಕರುಣೆಯಿಂದ ತೇವವಾದವಳೇ, ತುಂಗಭದ್ರೆ, ನನ್ನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಂಗಳ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನೀನು ಭದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಾರ.
The gist is this: O Tungabhadra, moist with compassion, you bear the name Bhadra, “auspicious”, to signify that you always do good to those who bathe in your water. - 6 ಶುಭ ಕೊಡುವ ತರಂಗಗಳ ತುಂಗೆಯೇ, ಮಕರವನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವಳೇ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದವಳೇ, ಕೂದಲಿನ ಅಲುಗಾಟದಿಂದ ದುಂಬಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವವಳೇ, ಶೃಂಗೇರಿ ಪಟ್ಟಣದ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವಳೇ, ನನ್ನ ಹೃದಯದ ರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಹರಿಸು.
O Tunga of auspicious waves, whose mount is the makara, whose eyes outdo the deer, whose tresses shake off the bees, you who dwell on the stage of the town of Sringeri, delight also on the stage of my heart. - 7 ಪರಮ ಸುಂದರಳಾದ ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ. ವರಾಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ನೀರನ್ನು ಸವಿಯದ ನಾಲಿಗೆಗೂ ಧಿಕ್ಕಾರ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡದ ಮನುಷ್ಯನ ಜನ್ಮಕ್ಕೂ ಧಿಕ್ಕಾರ.
Shame on the eyes that have not seen the supremely beautiful Tungabhadra. Shame also on the tongue that does not taste this water, born of the boar. Shame on the birth of the man who does not bathe here. - 8 ತುಂಗೆಯೇ, ನಿನ್ನ ನೀರು ಬಹಳ ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅಮೃತದಂತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರು ಎಂಬ ಜಾತಿಯನ್ನೇ ಅಮೃತ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನ ಹೊರತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನದಿಗಳ ನೀರು ವಿಷದಂತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ವಿಷ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ವಿಷ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನೀರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ.
O Tunga, your water, rich in sweetness, is like nectar, and so water as a kind is spoken of by the word “nectar”. The water of the other well-known rivers is like poison, and so water is also spoken of by the word “visha”. In Sanskrit that word means water as well as poison.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸ್ತವವನ್ನು ಶೃಂಗೇರಿಯ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಭಾರತೀ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಚಿಸಿದರು. ರಚನೆಯ ಕಾಲವನ್ನು ನಾವು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
According to the heading on the website of the Sringeri Sri Sharada Peetham, this hymn was composed by Sri Chandrashekhara Bharati Mahaswami, Jagadguru of Sringeri. We give no date.
ಸನ್ನಿವೇಶ ಶೃಂಗೇರಿ. ಅಲ್ಲಿ ತುಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ವರಾಹ ಎಂದರೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹಂದಿಯ ರೂಪ, ತುಂಗೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರೆ ಅದರ ಕೋರೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The setting is Sringeri, where devotees bathe on the bank of the Tunga. The boar in verse 7 is the boar form of Vishnu, and tradition says that Tunga and Bhadra were born from its tusks.
ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ. ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿದೆ.
Verses 3 and 5 play on the name Tungabhadra. Verse 6 describes the river as a beautiful woman.
ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದರ ಆದಿವಿನಾಶಶೂನ್ಯಂ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದರ ಮದ್ಜಲೇ ಪದಗಳನ್ನು ಪಾಠ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಎಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಚಮತ್ಕಾರ ವಿಷ ಶಬ್ದದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
Some words in verses 2 and 5 are not clear. We keep the words adivinashashunyam in verse 2 and madjale in verse 5 as the text has them, and give only their gist in the meaning. The wit of verse 8 rests on the two senses of the word visha.
ಆಧಾರ: ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ತೋತ್ರ ವಿಭಾಗ. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Source: the stotra section of the Sringeri Sri Sharada Peetham website (sringeri.net). Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಬಿಸಿಲಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ದಣಿದು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಒಂದು ಲೋಟ ತಣ್ಣನೆಯ ಶುದ್ಧ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಕ್ಷಣವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಆಗ ನೀರು ಎಷ್ಟು ಸಿಹಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.
Think of coming home tired on a hot afternoon and drinking a glass of cool, clean water. How sweet it seems then.
ಅಂತಹ ಸಿಹಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ನೀರನ್ನು ಕವಿ ಅಮೃತ ಎಂದು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ದಿನದ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾದ ನೀರು, ನದಿ, ಊರಿನ ಹೊಳೆಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದು ಈ ಸ್ತವ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
The poet praises such water as nectar. The hymn reminds us how great a gift the commonest things of our day are, such as water, rivers and the streams of our own town.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ