ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳು ರಕ್ತ ಬರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಸಿಕ್ಕ ಅವಮಾನ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ.
ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಅಂತಹ ಮೂರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದ ವಧೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಆಜ್ಞಾಭಂಗೋ ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಮಾನಖಂಡನಮ್
ಪೃಥಕ್ಶಯ್ಯಾ ಚ ನಾರೀಣಾಮಶಸ್ತ್ರವಧ ಉಚ್ಯತೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
आज्ञाभङ्गो नरेन्द्राणां विप्राणां मानखण्डनम्
पृथक्शय्या च नारीणामशस्त्रवध उच्यते
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ājñābhaṅgo narendrāṇāṃ viprāṇāṃ mānakhaṇḍanam
pṛthakśayyā ca nārīṇāmaśastravadha ucyate
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಆಜ್ಞಾಭಂಗೋ (आज्ञाभङ्गो, ājñābhaṅgo) = ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು (ಆಜ್ಞಾಭಂಗಃ) (breaking a command)
- ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ (नरेन्द्राणां, narendrāṇāṃ) = ರಾಜರ (of kings)
- ವಿಪ್ರಾಣಾಂ (विप्राणां, viprāṇāṃ) = ವಿಪ್ರರ, ಅಂದರೆ ವಿದ್ವಾಂಸರ (of the learned)
- ಮಾನಖಂಡನಮ್ (मानखण्डनम्, mānakhaṇḍanam) = ಮಾನಭಂಗ (breaking of honour)
- ಪೃಥಕ್ಶಯ್ಯಾ (पृथक्शय्या, pṛthakśayyā) = ಬೇರೆ ಹಾಸಿಗೆ, ದೂರ ಉಳಿಯುವುದು (a separate bed, a keeping apart)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ನಾರೀಣಾಮಶಸ್ತ್ರವಧ (नारीणामशस्त्रवध, nārīṇāmaśastravadha) = ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದ ವಧೆ (ನಾರೀಣಾಮ್ ಮತ್ತು ಅಶಸ್ತ್ರವಧಃ) (for women, a killing without a weapon)
- ಉಚ್ಯತೇ (उच्यते, ucyate) = ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (is said)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಜರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದು, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮಾನವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವುದು, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಹಾಸಿಗೆಯ ದೂರ ಬರುವುದು. ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದ ವಧೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Defying the command of kings, shattering the honour of the learned, and a separate bed for women: these are said to be killing without a weapon.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದೊಂದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಯಾರೂ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನೇ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಧೆ ಎಂಬ ಕಠಿಣ ಪದದಿಂದ ಹೇಳಿದೆ.
This is an exaggeration. Nobody dies, but the harsh word killing says that these three situations end a person’s standing and dignity.
ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದ ಭಾವವನ್ನು ನಾವು ಹೀಗೆ ಓದಿದ್ದೇವೆ: ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗಾತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಒಂಟಿಯಾಗುವುದು, ಅಂದರೆ ಅಲಕ್ಷ್ಯದ ನೋವು. ಈ ಪದಗುಚ್ಛದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವ ಪೂರ್ತಿ ಖಚಿತವಲ್ಲ.
We read the third part as the pain of being left alone and neglected in marriage. The exact nuance of this phrase is not wholly certain.
ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಮತ್ತು ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಪದಗಳ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಮಸುಕಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಅದು ಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಸೇರಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
In the printed scan the final anusvara of the words narendranam and vipranam is not visible. We have read it in, since the grammar needs it, so the reading may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 158. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 158. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಲಿಸುವ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನ ಕಲಿಕೆಯ ಧೈರ್ಯವೇ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ತಿದ್ದುವ ಮಾತನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ರೂಢಿ.
Shaming a student before everyone in a teaching session shrinks his very courage to learn. Giving correction in private is a good habit.
ಹತ್ತಿರದವರ ಮೌನ ಅಥವಾ ಅಲಕ್ಷ್ಯವೂ ನೋವು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಒಳಗಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಹೊಣೆ.
The verse admits that the silence or neglect of those close to us also hurts. Noticing the distance within the home is our own responsibility.

