ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ತತ್ರೈಕಸ್ಥಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಮನೇಕಧಾ।
ಅಪಶ್ಯದ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶರೀರೇ ಪಾಂಡವಸ್ತದಾ ॥ 13 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा।
अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥ 13 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā|
apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā || 13 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತದಾ ಪಾಂಡವಃ (तदा पाण्डवः, tadā pāṇḍavaḥ) = ಆಗ ಪಾಂಡವನು (then the son of Pandu)
- ತತ್ರ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶರೀರೇ (तत्र देवदेवस्य शरीरे, tatra devadevasya śarīre) = ಅಲ್ಲಿ ದೇವದೇವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ (there, in the body of the God of gods)
- ಅನೇಕಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಮ್ (अनेकधा प्रविभक्तम्, anekadhā pravibhaktam) = ಅನೇಕ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿರುವ (divided in many ways)
- ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಗತ್ ಏಕಸ್ಥಮ್ ಅಪಶ್ಯತ್ (कृत्स्नं जगत् एकस्थम् अपश्यत्, kṛtsnaṃ jagat ekastham apaśyat) = ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಕಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು (saw the whole world standing in one place)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆಗ ಪಾಂಡವನು ದೇವದೇವನ ಆ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿರುವ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಕಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Then the son of Pandu saw the whole world, divided in many ways, standing in one place in the body of the God of gods.
ಶ್ಲೋಕ 11.13ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.13
ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ‘ನೋಡು’ ಎಂದಿದ್ದ, ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ‘ಕಂಡನು’. ‘ಅನೇಕಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಭಾಗಗಳು ಅವನ ಶರೀರದ ಅವಯವಗಳಾಗಿ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಇದ್ದವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
In the seventh verse Krishna had said ‘behold’, and here Arjuna ‘saw’. For Shankara ‘divided in many ways’ means the distinctions of gods, ancestors, humans and so on. Sridhara Swami says these parts were in one place as the limbs of his body.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇವತೆ, ಪ್ರಾಣಿ, ಮನುಷ್ಯ, ಸ್ಥಾವರಗಳವರೆಗೆ ಭೋಗಿಸುವ ಜೀವಿಗಳು, ಭೂಮಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಸ್ವರ್ಗ, ಪಾತಾಳ ಮೊದಲಾದ ಭೋಗದ ಸ್ಥಾನಗಳು, ಭೋಗದ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷರೊಡನೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಅವನ ಶರೀರ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja gives a long list for this verse: the beings who experience, from Brahma down through gods, animals, humans and plants, the places of experience such as earth, sky, heaven and the netherworlds, the objects and means of experience, the whole world together with prakriti and the selves. For him the principle that the world is his body becomes a truth seen with the eyes here. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಮ್ಮ ದೇಹವೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಗತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಒಂದೇ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.
Our own body is also a small world. In it more than thirty trillion cells do different kinds of work and together carry on a single life.
‘ಅನೇಕಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತ, ಆದರೂ ಏಕಸ್ಥ’, ಬೇರೆ ಬೇರೆ, ಆದರೂ ಒಂದೇ ಕಡೆ. ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾದರಿ ಬೇಕಿಲ್ಲ.
‘Divided in many ways, yet standing in one place’: different, yet together. A family or a society needs no better model than this.