ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ಕೇಶವಸ್ಯ ಕೃತಾಂಜಲಿರ್ವೇಪಮಾನಃ ಕಿರೀಟೀ।
ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಭೂಯ ಏವಾಹ ಕೃಷ್ಣಂ ಸಗದ್ಗದಂ ಭೀತಭೀತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ॥ 35 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
सञ्जय उवाच
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी।
नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ॥ 35 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
sañjaya uvāca
etacchrutvā vacanaṃ keśavasya kṛtāñjalirvepamānaḥ kirīṭī|
namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṃ sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya || 35 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಂಜಯ ಉವಾಚ (सञ्जय उवाच, sañjaya uvāca) = ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು (Sanjaya said)
- ಕೇಶವಸ್ಯ ಏತತ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ (केशवस्य एतत् वचनं श्रुत्वा, keśavasya etat vacanaṃ śrutvā) = ಕೇಶವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ (hearing these words of Keshava)
- ಕಿರೀಟೀ ಕೃತಾಂಜಲಿಃ ವೇಪಮಾನಃ (किरीटी कृताञ्जलिः वेपमानः, kirīṭī kṛtāñjaliḥ vepamānaḥ) = ಕಿರೀಟಿ ಕೈಮುಗಿದು ನಡುಗುತ್ತಾ (the crowned one, with joined palms, trembling)
- ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಭೀತಭೀತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ (नमस्कृत्य भीतभीतः प्रणम्य, namaskṛtya bhītabhītaḥ praṇamya) = ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತುಂಬ ಹೆದರಿ, ಮತ್ತೆ ತಲೆಬಾಗಿ (bowing, greatly afraid, bowing low again)
- ಭೂಯಃ ಏವ ಕೃಷ್ಣಂ ಸಗದ್ಗದಮ್ ಆಹ (भूयः एव कृष्णं सगद्गदम् आह, bhūyaḥ eva kṛṣṇaṃ sagadgadam āha) = ಮತ್ತೆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಗದ್ಗದ ಕಂಠದಿಂದ ಹೇಳಿದನು (spoke again to Krishna in a choked voice)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಕೇಶವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಿರೀಟಿ ಕೈಮುಗಿದು ನಡುಗುತ್ತಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ತುಂಬ ಹೆದರಿ ಮತ್ತೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಗದ್ಗದ ಕಂಠದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Sanjaya said: Hearing these words of Keshava, the crowned one, trembling, with joined palms, bowed to him. Greatly afraid, he bowed low again and spoke to Krishna in a choked voice.
ಶ್ಲೋಕ 11.35ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.35
ಮತ್ತೆ ಸಂಜಯನ ಮಾತು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸಗದ್ಗದಂ’ ಪದವನ್ನು ದೇಹದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಭಯದಿಂದ ದುಃಖದ ಆಘಾತ, ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಹರ್ಷದ ಉಕ್ಕು. ಕಣ್ಣು ನೀರು ತುಂಬಿದಾಗ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿ ಧ್ವನಿ ಮಂದವಾಗಿ ತೊದಲುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಗದ್ಗದ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಇದನ್ನು ಭಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಷಗಳ ಆವೇಶ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Sanjaya speaks again. Shankara explains ‘sagadgadam’ at the level of the body: from fear comes the blow of sorrow, from affection the surge of joy. When the eyes fill with tears the throat tightens and the voice becomes faint and faltering. That is ‘gadgada’. Sridhara Swami too calls it the rush of fear and joy together.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ‘ಆಶ್ರಿತವಾತ್ಸಲ್ಯಜಲಧಿ’, ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಸಾಗರ, ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಭೀತಭೀತ’ ಎಂಬ ಪುನರುಕ್ತಿಗೆ ಅವರು ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆದರಿದ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅರ್ಜುನನ ದೇಹಭಾಷೆಯೇ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja calls Krishna here ‘ashritavatsalyajaladhi’, the ocean of tenderness towards those who take refuge in him. He takes the repetition ‘bhitabhita’ to mean exceedingly afraid. Arjuna’s body language, bowing once and then bowing low again before he speaks, tells his state of mind. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿ ಮಾತು ತೊದಲುವುದು ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ. ಭಾವ ತೀವ್ರವಾದಾಗ ದೇಹ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅಳುವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಬರಲು ಬಿಡುವುದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಗುರ.
A tightening throat and faltering words are not weakness. When feeling is intense the body responds like this. Letting tears come out is lighter for the mind than holding them back.
ವೀರ ಅರ್ಜುನನೂ ಗದ್ಗದನಾದ. ಗಂಡಸರು ಅಳಬಾರದು ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ.
Even the hero Arjuna was choked with emotion. The saying that men must not cry finds no support in the Gita.