ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ದೃಷ್ಟ್ವೇದಂ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ತವ ಸೌಮ್ಯಂ ಜನಾರ್ದನ।
ಇದಾನೀಮಸ್ಮಿ ಸಂವೃತ್ತಃ ಸಚೇತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಗತಃ ॥ 51 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अर्जुन उवाच
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन।
इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥ 51 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
arjuna uvāca
dṛṣṭvedaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tava saumyaṃ janārdana|
idānīmasmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ || 51 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ (अर्जुन उवाच, arjuna uvāca) = ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು (Arjuna said)
- ಜನಾರ್ದನ (जनार्दन, janārdana) = ಜನಾರ್ದನನೇ (O Janardana)
- ತವ ಇದಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ (तव इदं सौम्यं मानुषं रूपं दृष्ट्वा, tava idaṃ saumyaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā) = ನಿನ್ನ ಈ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು (seeing this gentle human form of yours)
- ಇದಾನೀಂ ಸಚೇತಾಃ ಸಂವೃತ್ತಃ ಅಸ್ಮಿ (इदानीं सचेताः संवृत्तः अस्मि, idānīṃ sacetāḥ saṃvṛttaḥ asmi) = ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿಮಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ (I am now composed)
- ಪ್ರಕೃತಿಂ ಗತಃ (प्रकृतिं गतः, prakṛtiṃ gataḥ) = ನನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದ್ದೇನೆ (and have returned to my natural state)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಜನಾರ್ದನ, ನಿನ್ನ ಈ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿಮಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ, ನನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದ್ದೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Arjuna said: Seeing this gentle human form of yours, O Janardana, I am now composed and have returned to my natural state.
ಶ್ಲೋಕ 11.51ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.51
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಮತ್ಸಖಂ’, ನನ್ನ ಗೆಳೆಯನ ರೂಪ, ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ರೂಪ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ‘ಸಚೇತಾಃ’ ಎಂದರೆ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತನಾದೆ, ‘ಪ್ರಕೃತಿಂ ಗತಃ’ ಎಂದರೆ ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ಗೆ ಕೊಡುವ ಅರ್ಥ ಗಮನಾರ್ಹ: ‘ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ’, ತನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ, ಆರೋಗ್ಯ.
Shankara describes the ‘human form’ as ‘matsakham’, the form of my friend, the gracious form. ‘Sachetah’ means I have become clear in mind, and ‘prakritim gatah’ I have returned to my own nature. The sense Sridhara Swami gives to ‘prakriti’ is notable: ‘svasthya’, the state of being established in oneself, health.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ಅವನಿಗೇ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ, ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದ ಸೌಂದರ್ಯ, ಸೌಕುಮಾರ್ಯ, ಲಾವಣ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಮನುಷ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಅತಿ ಸೌಮ್ಯ ರೂಪ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ವರೂಪದ ನಂತರ ಮನುಷ್ಯರೂಪ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಅದರದೇ ಆದ ಸೌಂದರ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಮಾತಿನ ಭಾವ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja describes this human form as the most gentle form, unique to him, of boundless beauty, tenderness and loveliness, set in human shape. The feeling of his words is that after the cosmic form the human form is not something less, it has a beauty all its own. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ‘ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ’, ತನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುವುದು, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ. ತೀವ್ರ ಆಘಾತದ ನಂತರ ದೇಹ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಲು ಸಮಯ ಬೇಕು.
Sridhara Swami’s ‘svasthya’, being established in oneself, is a lovely definition of health. After an intense shock, body and mind need time to return to their natural state.
ಆಘಾತದ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಡುವುದು, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುವುದು ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿದರೆ ವೈದ್ಯರ ಅಥವಾ ಮನೋವೈದ್ಯರ ನೆರವು ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
If memories of the shock keep returning, or sleeplessness or being easily startled continue even after some weeks, it is good to seek the help of a doctor or a psychiatrist.