ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಜನ್ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಸಂವಾದಮಿಮಮದ್ಭುತಮ್।
ಕೇಶವಾರ್ಜುನಯೋಃ ಪುಣ್ಯಂ ಹೃಷ್ಯಾಮಿ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 76 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम्।
केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ 76 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam|
keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ || 76 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರಾಜನ್ (राजन्, rājan) = ರಾಜನೇ (O king)
- ಕೇಶವಾರ್ಜುನಯೋಃ ಇಮಂ ಪುಣ್ಯಮ್ ಅದ್ಭುತಂ ಸಂವಾದಮ್ (केशवार्जुनयोः इमं पुण्यम् अद्भुतं संवादम्, keśavārjunayoḥ imaṃ puṇyam adbhutaṃ saṃvādam) = ಕೇಶವ ಅರ್ಜುನರ ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ ಅದ್ಭುತ ಸಂವಾದವನ್ನು (this holy and wondrous dialogue of Keshava and Arjuna)
- ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ (संस्मृत्य संस्मृत्य, saṃsmṛtya saṃsmṛtya) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನೆದು (recalling it again and again)
- ಮುಹುಃ ಮುಹುಃ ಹೃಷ್ಯಾಮಿ ಚ (मुहुः मुहुः हृष्यामि च, muhuḥ muhuḥ hṛṣyāmi ca) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹರ್ಷಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ (I rejoice again and again)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಜನೇ, ಕೇಶವ ಅರ್ಜುನರ ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ ಅದ್ಭುತ ಸಂವಾದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನೆದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹರ್ಷಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O king, recalling again and again this holy and wondrous dialogue of Keshava and Arjuna, I rejoice again and again.
ಶ್ಲೋಕ 18.76ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 18.76
‘ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ’, ‘ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ’, ಪುನರಾವರ್ತನೆಯೇ ಸಂಜಯನ ಭಾವದ ಆಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಪುಣ್ಯ’ವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಪಾಪ ಕಳೆಯುವಂಥದ್ದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ‘ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ’ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ.
‘Samsmritya samsmritya’, ‘muhur muhuh’: the very repetition shows the depth of Sanjaya’s feeling. Shankara takes ‘punya’ as that which removes sin by mere hearing, and ‘muhur muhuh’ as every moment.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಜಯ ಇದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೆನೆದು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಹೃಷ್ಯಾಮಿ’ಯನ್ನು ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಹರ್ಷಪಡುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja says Sanjaya rejoices recalling that he heard it directly. Sridhara Swami takes ‘hrishyami’ as my hair stands on end, or I am filled with joy. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಳ್ಳೆಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನೆಯುವುದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪೋಷಣೆ. ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಜ್ಞತೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಅನೇಕರಿಗೆ ನೆರವಾಗಿದೆ.
Recalling good experiences again and again nourishes the mind. The habit of recalling, at the end of the day, three things to be grateful for has helped many.
ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮೆಲುಕುಹಾಕುವ ಬದಲು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮೆಲುಕುಹಾಕುವುದನ್ನು ಸಂಜಯ ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
Instead of chewing over worries again and again, Sanjaya teaches us to chew over what is good.