ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ ಯೋಗಸಂಜ್ಞಿತಮ್।
ಸ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯೋಗೋಽನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
तं विद्याद्दुःखसंयोगवियोगं योगसञ्ज्ञितम्।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
taṃ vidyādduḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasañjñitam|
sa niścayena yoktavyo yogo’nirviṇṇacetasā || 23 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತಮ್ ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಮ್ (तम् दुःखसंयोगवियोगम्, tam duḥkhasaṃyogaviyogam) = ದುಃಖದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ವಿಯೋಗವಾದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (that disconnection from union with sorrow)
- ಯೋಗಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ವಿದ್ಯಾತ್ (योगसञ्ज्ञितम् विद्यात्, yogasañjñitam vidyāt) = ಯೋಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು (should be known by the name of yoga)
- ಸಃ ಯೋಗಃ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯಃ (सः योगः निश्चयेन योक्तव्यः, saḥ yogaḥ niścayena yoktavyaḥ) = ಆ ಯೋಗವನ್ನು ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು (that yoga should be practised with determination)
- ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ (अनिर्विण्णचेतसा, anirviṇṇacetasā) = ಬೇಸರಗೊಳ್ಳದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ (with a mind that does not lose heart)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದುಃಖದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಯೋಗ ಎಂದು ಹೆಸರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಯೋಗವನ್ನು ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ, ಬೇಸರಗೊಳ್ಳದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
that disconnection from union with sorrow should be known by the name of yoga. That yoga should be practised with determination, with a mind that does not lose heart.
ಶ್ಲೋಕ 6.23ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.23
ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಶುರುವಾದ ದೀರ್ಘ ವಾಕ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗೀತೆ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ಯೋಗ ಎಂದರೆ ವಿಯೋಗ, ದುಃಖದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವುದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ‘ವಿಪರೀತ ಲಕ್ಷಣ’, ವಿರುದ್ಧ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸೂಚಿಸುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಇದು ಯೋಗ.
The long sentence begun in verse twenty ends here, and the Gita gives yoga a paradoxical definition: yoga is disjunction, separation from union with sorrow. Shankara calls this ‘naming by the contrary’. Sridhara Swami also gives another sense: it is yoga because it joins the knower of the field with the Supreme Self.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸಂಯೋಗ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗ ಬಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾಶಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದನ್ನೇ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ‘ದುಃಖ’ದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಬೆರೆತ ವಿಷಯಸುಖವೂ ಸೇರಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Madhva finds a subtlety in the word ‘union’. Yoga does not merely destroy sorrow that has arisen; it prevents sorrow from touching us at all. Sridhara Swami says that ‘sorrow’ here includes sense pleasure too, since it is mixed with sorrow.
ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗ ಸಾಧಕನ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಯೋಗದ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಅದರ ಕರ್ತವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ನಿಶ್ಚಯ ಮತ್ತು ಬೇಸರವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ಎರಡೂ ಯೋಗದ ಸಾಧನಗಳು ಎಂದು ತೋರಿಸಲು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣ’ವನ್ನು ‘ಹೃಷ್ಟಚೇತಸಾ’, ಸಂತೋಷದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ.
The second half of the verse turns to the seeker. According to Shankara, the duty of yoga is stated again after its fruit has been told, to show that determination and an undiscouraged mind are both means of yoga. Ramanuja glosses ‘not losing heart’ as ‘with a glad mind’, especially at the beginning.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ’ ಎಂಬ ಪದ ಯಾವುದೇ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಅಭ್ಯಾಸ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಫಿಸಿಯೋಥೆರಪಿಯ ವ್ಯಾಯಾಮ, ತೂಕ ಇಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸೋಲುವುದು ಕಷ್ಟದಿಂದಲ್ಲ, ಬೇಸರದಿಂದ.
‘With a mind that does not lose heart’ applies to any long effort: a new habit, a treatment, physiotherapy exercises, trying to lose weight. Most people give up not because it is hard but because they grow weary of it.
ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣದ ದಿನಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ಗೀತೆ ಹೇಳುವ ನಿಶ್ಚಯ. ಸಣ್ಣ ಗುರಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಗೆಲುವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಬೇಸರವನ್ನು ದೂರವಿಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
Days without visible progress are the majority. Carrying on through those days is the determination the Gita speaks of. Setting small goals and noticing small wins help keep weariness away.