ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ಕಾಮಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಾನಶೇಷತಃ।
ಮನಸೈವೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ವಿನಿಯಮ್ಯ ಸಮಂತತಃ ॥ 24 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥ 24 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ|
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ || 24 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಂಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ (सङ्कल्पप्रभवान् सर्वान् कामान्, saṅkalpaprabhavān sarvān kāmān) = ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನೂ (all desires born of intention)
- ಅಶೇಷತಃ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ (अशेषतः त्यक्त्वा, aśeṣataḥ tyaktvā) = ಉಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಬಿಟ್ಟು (giving them up without remainder)
- ಮನಸಾ ಏವ (मनसा एव, manasā eva) = ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ (by the mind itself)
- ಇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಮ್ ಸಮಂತತಃ ವಿನಿಯಮ್ಯ (इन्द्रियग्रामम् समन्ततः विनियम्य, indriyagrāmam samantataḥ viniyamya) = ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ (restraining the whole troop of senses on every side)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನೂ ಉಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಬಿಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ,
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Giving up without remainder all desires born of intention, restraining by the mind itself the whole troop of senses on every side,
ಶ್ಲೋಕ 6.24ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.24
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯ, ಧ್ಯಾನದ ಒಳಗಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುವದು. ‘ಅಶೇಷತಃ’, ಉಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ, ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ನಿರ್ಲೇಪವಾಗಿ’ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಅದನ್ನು ವಾಸನೆಗಳ ಸಹಿತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
This verse and the next form one sentence describing the inner sequence of meditation. For ‘without remainder’ Shankara gives ‘without residue’. Sridhara Swami says it means together with their latent impressions.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಬಗೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಬಹಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ. ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು: ಚಳಿ, ಸೆಖೆಯಂಥವು, ಅವು ತಪ್ಪಿಸಲಾಗದವು, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹರ್ಷ ಉದ್ವೇಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡಬಹುದು. ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು: ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಬಯಕೆಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಬಿಡಬಹುದು.
Ramanuja divides desires into two kinds, a very practical distinction. Those born of contact, such as cold and heat, cannot be avoided; only elation and agitation about them can be given up. Those born of intention, desires about children, grandchildren, fields and the like, can be given up in their very nature.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸರ್ವಾನ್’ ಮತ್ತು ‘ಅಶೇಷತಃ’ ಎರಡೂ ಏಕೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಒಂದೇ ವಿಷಯದ, ಸಣ್ಣದಾದ, ಅಪರೂಪದ ಬಯಕೆಯನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಕು. ‘ಮನಸೈವ’ ಎಂಬಲ್ಲಿನ ‘ಏವ’ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ, ಬೇರೆಯದರಿಂದಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Madhva explains why both ‘all’ and ‘without remainder’ are used: even a desire for a single thing, small and occasional, should be given up. The ‘itself’ in ‘by the mind itself’, he says, shows that the senses can be restrained by the mind alone and by nothing else.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ವಿಂಗಡಣೆ ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತ. ನೋವು, ದಣಿವು, ಹಸಿವಿನಂಥ ಕೆಲವು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನಾವು ಬಿಡಲಾರೆವು, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬದಲಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾವೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಬೇರಿನಿಂದಲೇ ಬಿಡಬಹುದು.
Ramanuja’s division is useful today too. Some experiences, like pain, tiredness and hunger, we cannot drop; we can only change our response to them. But desires we ourselves build up in the mind can be given up at the root.
ಈ ಎರಡನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡುವುದೇ ಅರ್ಧ ಕೆಲಸ. ಬಿಡಲಾಗದ್ದನ್ನು ಬಿಡಲು ಹೋರಾಡಿ ದಣಿಯುವುದು, ಬಿಡಬಹುದಾದ್ದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಒದ್ದಾಡುವುದು, ಎರಡೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ.
Telling the two apart is half the work. Wearing ourselves out fighting what cannot be dropped, and struggling while clinging to what could be dropped, are both common among us.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ