ಔಷಧ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜೀವ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ, ತಪ್ಪಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆದ ವಸ್ತು ತಪ್ಪಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾಗುವುದು ಬದುಕಿನ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಡೆ ನಿಜ.
ಅಂಥ ನಾಲ್ಕು ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ವಿಷ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಹೆಸರು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದುರಧೀತಾ ವಿಷಂ ವಿದ್ಯಾ ಅಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನಂ ವಿಷಮ್
ವಿಷಂ ಗೋಷ್ಠೀ ದರಿದ್ರಸ್ಯ ವೃದ್ಧಸ್ಯ ತರುಣೀ ವಿಷಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दुरधीता विषं विद्या अजीर्णे भोजनं विषम्
विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
duradhītā viṣaṃ vidyā ajīrṇe bhojanaṃ viṣam
viṣaṃ goṣṭhī daridrasya vṛddhasya taruṇī viṣam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದುರಧೀತಾ (दुरधीता, duradhītā) = ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿಯದ, ಅರೆಬರೆ ಕಲಿತ (badly learned)
- ವಿಷಂ (विषं, viṣaṃ) = ವಿಷ (poison)
- ವಿದ್ಯಾ (विद्या, vidyā) = ವಿದ್ಯೆ (learning)
- ಅಜೀರ್ಣೇ (अजीर्णे, ajīrṇe) = ಅಜೀರ್ಣವಾಗಿರುವಾಗ (when there is indigestion)
- ಭೋಜನಂ (भोजनं, bhojanaṃ) = ಊಟ (a meal)
- ವಿಷಮ್ (विषम्, viṣam) = ವಿಷ (poison)
- ವಿಷಂ (विषं, viṣaṃ) = ವಿಷ (poison)
- ಗೋಷ್ಠೀ (गोष्ठी, goṣṭhī) = ಸಭೆ, ಗುಂಪು (an assembly, a company)
- ದರಿದ್ರಸ್ಯ (दरिद्रस्य, daridrasya) = ಬಡವನಿಗೆ (for the poor man)
- ವೃದ್ಧಸ್ಯ (वृद्धस्य, vṛddhasya) = ವೃದ್ಧನಿಗೆ (for the old man)
- ತರುಣೀ (तरुणी, taruṇī) = ತರುಣಿ (a young woman)
- ವಿಷಮ್ (विषम्, viṣam) = ವಿಷ (poison)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿಯದ ವಿದ್ಯೆ ವಿಷ. ಅಜೀರ್ಣವಾಗಿರುವಾಗ ಊಟ ವಿಷ. ಬಡವನಿಗೆ ಗೋಷ್ಠಿ ವಿಷ. ವೃದ್ಧನಿಗೆ ತರುಣಿ ವಿಷ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Learning badly learned is poison. A meal during indigestion is poison. An assembly is poison for a poor man. A young woman is poison for an old man.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ವಿಷಂ ಎಂಬ ಪದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅದು ಯಾರಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಾವಾಗ ಹಾನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಊಟ ಸ್ವತಃ ಕೆಟ್ಟವಲ್ಲ.
The word visham, poison, comes four times in the verse. Each time a good thing is named, and then it is said for whom or when it harms. Learning and food are not bad in themselves.
ಗೋಷ್ಠಿ ಎಂದರೆ ಸಭೆ ಅಥವಾ ಗುಂಪು. ಬಡವನಿಗೆ ಅದು ವಿಷ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಹೊರೆ ಎನಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ತರುಣಿಯ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ವಿವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾವು ಊಹಿಸಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
Goshthi means an assembly or a company. That it is poison for a poor man is commonly read to mean that he may feel shame or burden there. The verse does not explain the pairing of the old man and the young woman in the last line, so we do not guess at its reason.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 162. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 162. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅರೆಬರೆ ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆಯ ಅಪಾಯ ಕಲಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ತಿ ಅರ್ಥವಾಗದ ವಿಷಯವನ್ನು ರೋಗಿಯ ಮುಂದೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹೇಳುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ.
The danger of half learned knowledge shows most in the work of teaching. To speak confidently before a patient on what is not fully understood is dangerous.
ಅಜೀರ್ಣದ ಸಮಯದ ಊಟದ ಮಾತನ್ನು ಹಳೆಯ ಗಾದೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಓದಬೇಕು. ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಲಹೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.
The line on a meal during indigestion should be read as an old saying. In matters of health it should not be taken as advice. Ask a doctor.

