ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ಎಂದು ಹೆಸರಾದವರು ಕೂಡ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಪರೂಪವಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಕ್ಕಿರುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ನಗುವಿಗೆ ಒಂದು ಪುರಾಣದ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹದಿನೆಂಟು ಅಕ್ಷರ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕೋ ನಾಮ ನಾನುವೃತ್ತಿಂ ಸುಮಹಾನಪಿ ಧನವತಃ ಕುರುತೇ
ವಿತ್ತೇಶಭವನಭಿತ್ತೇಃ ಸಮೀಪಮುಪಸೇವತೇ ಶಂಭುಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
को नाम नानुवृत्तिं सुमहानपि धनवतः कुरुते
वित्तेशभवनभित्तेः समीपमुपसेवते शंभुः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ko nāma nānuvṛttiṃ sumahānapi dhanavataḥ kurute
vitteśabhavanabhitteḥ samīpamupasevate śaṃbhuḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕೋ (को, ko) = ಯಾರು (who)
- ನಾಮ (नाम, nāma) = ತಾನೇ (indeed)
- ನಾನುವೃತ್ತಿಂ (नानुवृत्तिं, nānuvṛttiṃ) = ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲ (ನ + ಅನುವೃತ್ತಿಮ್) (not conformity (na + anuvrittim))
- ಸುಮಹಾನಪಿ (सुमहानपि, sumahānapi) = ಬಹಳ ದೊಡ್ಡವನಾದರೂ (ಸುಮಹಾನ್ + ಅಪಿ) (though very great (sumahan + api))
- ಧನವತಃ (धनवतः, dhanavataḥ) = ಧನವಂತನ (of the wealthy man)
- ಕುರುತೇ (कुरुते, kurute) = ಮಾಡುತ್ತಾನೆ (does)
- ವಿತ್ತೇಶಭವನಭಿತ್ತೇಃ (वित्तेशभवनभित्तेः, vitteśabhavanabhitteḥ) = ಕುಬೇರನ ಭವನದ ಗೋಡೆಯ (of the wall of the house of the lord of wealth)
- ಸಮೀಪಮುಪಸೇವತೇ (समीपमुपसेवते, samīpamupasevate) = ಸಮೀಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ (ಸಮೀಪಮ್ + ಉಪಸೇವತೇ) (resorts to the vicinity (samipam + upasevate))
- ಶಂಭುಃ (शंभुः, śaṃbhuḥ) = ಶಿವ (Shambhu, that is Shiva)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡವನಾದರೂ ಧನವಂತನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯದವನು ಯಾರು ತಾನೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಸ್ವತಃ ಶಿವನೂ ಕುಬೇರನ ಭವನದ ಗೋಡೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Who, however great, does not fall in with a wealthy man? Even Shambhu himself resorts to the neighbourhood of the wall of the lord of wealth’s house.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಉಪಸೇವತೇ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂಬ ಎರಡೂ ಛಾಯೆಗಳಿವೆ. ಶಿವ ಕುಬೇರನ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಅವನು ಕುಬೇರನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯೂ ಬರುತ್ತದೆ.
The verb upasevate carries both the sense of being near and the sense of serving. When it says Shiva stays near Kubera’s house, a hint comes through that he is serving him.
ವಿತ್ತೇಶ ಎಂದರೆ ಹಣದ ಒಡೆಯ, ಅಂದರೆ ಕುಬೇರ. ಕುಬೇರ ಶಿವನ ಗೆಳೆಯ ಎಂದೂ ಅವನ ನಗರ ಕೈಲಾಸದ ಹತ್ತಿರ ಎಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಕವಿ ಆ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ತಮಾಷೆಯ ತರ್ಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.
Vittesha means lord of wealth, that is, Kubera. As we understand it, the Puranas speak of Kubera as Shiva’s friend, with his city near Kailasa. One may read the poet as using that nearness as a playful argument.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 65. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 65. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಣವಿರುವವರ ಸುತ್ತ ಜನ ಸೇರುವುದನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನಡೆ ಎಲ್ಲರ ಜೊತೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ.
It is easy to criticise the crowd around the rich. It is harder to ask whether our own conduct is the same toward everyone.
ಕಿರಿಯ ವೈದ್ಯರನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರಿನ ಅತಿಥಿ ವೈದ್ಯರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಗೌರವದಿಂದ ಮಾತಾಡಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ ಎಂಬಂಥ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
The lesson of this verse reaches our own lives in small questions, such as whether we greet a junior doctor and a famous visiting doctor with the same respect.