ಯಾರೂ ನೋಡದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರೋಗಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನಿಂತ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಯಾವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಭಾವವನ್ನು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇತರರಿಗೆ ಮಾಡುವ ಉಪಕಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪರೋಪಕಾರಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಪ್ರಾಣೈರಪಿ ಧನೈರಪಿ
ಪರೋಪಕಾರಜಂ ಪುಣ್ಯಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ರತುಶತೈರಪಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
परोपकारः कर्तव्यः प्राणैरपि धनैरपि
परोपकारजं पुण्यं न स्यात्क्रतुशतैरपि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
paropakāraḥ kartavyaḥ prāṇairapi dhanairapi
paropakārajaṃ puṇyaṃ na syātkratuśatairapi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪರೋಪಕಾರಃ (परोपकारः, paropakāraḥ) = ಇತರರಿಗೆ ಉಪಕಾರ (helping others)
- ಕರ್ತವ್ಯಃ (कर्तव्यः, kartavyaḥ) = ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು (is to be done)
- ಪ್ರಾಣೈರಪಿ (प्राणैरपि, prāṇairapi) = ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ (even with one’s life)
- ಧನೈರಪಿ (धनैरपि, dhanairapi) = ಧನದಿಂದಲೂ ಸಹ (even with one’s wealth)
- ಪರೋಪಕಾರಜಂ (परोपकारजं, paropakārajaṃ) = ಪರೋಪಕಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ (born of helping others)
- ಪುಣ್ಯಂ (पुण्यं, puṇyaṃ) = ಪುಣ್ಯ (merit)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಸ್ಯಾತ್ಕ್ರತುಶತೈರಪಿ (स्यात्क्रतुशतैरपि, syātkratuśatairapi) = ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ (ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ರತುಶತೈಃ ಅಪಿ) (could come, even from a hundred sacrifices)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಾಣದಿಂದಲೂ ಧನದಿಂದಲೂ ಇತರರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಉಪಕಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪುಣ್ಯ ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ಬಾರದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Helping others is to be done even with one’s life and wealth. The merit born of helping others would not come even from a hundred sacrifices.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕ್ರತು ಎಂದರೆ ವೈದಿಕ ಯಜ್ಞ. ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳು ಪುಣ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾಪನ ಎಂದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನೇ ಮೀರಿಸುವ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಒತ್ತು.
Kratu means a Vedic sacrifice. A hundred sacrifices stood as about the largest measure of merit in that tradition. Saying that helping others goes beyond even that is the verse’s stress.
ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಧನ ಎರಡನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ನಾವು ಇದನ್ನು ಒಬ್ಬರ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ತಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಸಲಹೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಉಪಕಾರದ ಮೌಲ್ಯದ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
Naming both life and wealth is exaggeration. We do not take it as advice to risk one’s life, but as a strong statement of how much helping others is worth.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 74. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 74. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇತರರಿಗೆ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಉಪಕಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
Small acts of help often go unnoticed by anyone. The verse reminds us their worth does not come from being noticed.
ಕಲಿಸುವ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೂಪ ಇದೆ. ಹೊಸಬನಿಗೆ ಸಮಯ ಕೊಟ್ಟು ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು, ಕೇಳದೆಯೇ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುವುದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಗಳು.
In teaching this takes one form. Giving a newcomer your time and showing them the way, offering help unasked, are large gifts.

