ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಹಳೆಯ ಪಂಡಿತರ ಮನೆಗೆ ಹೋದರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ರಾಶಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹಣದ ರಾಶಿ ಕಾಣುವುದು ಅಪರೂಪ. ಅದು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಕವಿ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದೂರು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪೀತೋಽಗಸ್ತ್ಯೇನ ತಾತಶ್ಚರಣತಲಹತೋ ವಲ್ಲಭೋಽನ್ಯೇನ ರೋಷಾದಾಬಾಲ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರವರ್ಯೈಃ ಸ್ವವದನವಿವರೇ ಧಾರಿತಾ ವೈರಿಣೀ ಮೇ
ಗೇಹಂ ಮೇ ಛೇದಯಂತಿ ಪ್ರತಿದಿವಸಮುಮಾಕಾಂತಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಖಿನ್ನಾ ಸದಾಹಂ ದ್ವಿಜಕುಲಸದನಂ ನಾಥ ನಿತ್ಯಂ ತ್ಯಜಾಮಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
पीतोऽगस्त्येन तातश्चरणतलहतो वल्लभोऽन्येन रोषादाबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धारिता वैरिणी मे
गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलसदनं नाथ नित्यं त्यजामि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
pīto’gastyena tātaścaraṇatalahato vallabho’nyena roṣādābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāritā vairiṇī me
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulasadanaṃ nātha nityaṃ tyajāmi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪೀತೋಽಗಸ್ತ್ಯೇನ (पीतोऽगस्त्येन, pīto’gastyena) = ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟನು (ಪೀತಃ, ಅಗಸ್ತ್ಯೇನ) (was drunk up by Agastya (pitah, agastyena))
- ತಾತಶ್ಚರಣತಲಹತೋ (तातश्चरणतलहतो, tātaścaraṇatalahato) = ನನ್ನ ತಂದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಅಡಿಯಿಂದ ಒದೆತ ತಿಂದವನು (ತಾತಃ, ಚರಣತಲಹತಃ) (my father, and the one struck by the sole of a foot (tatah, caranatalahatah))
- ವಲ್ಲಭೋಽನ್ಯೇನ (वल्लभोऽन्येन, vallabho’nyena) = ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಪತಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಂದ (ವಲ್ಲಭಃ, ಅನ್ಯೇನ) (my beloved husband, by another (vallabhah, anyena))
- ರೋಷಾದಾಬಾಲ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರವರ್ಯೈಃ (रोषादाबाल्याद्विप्रवर्यैः, roṣādābālyādvipravaryaiḥ) = ಕೋಪದಿಂದ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಪ್ರರಿಂದ (ರೋಷಾತ್, ಆಬಾಲ್ಯಾತ್, ವಿಪ್ರವರ್ಯೈಃ) (in anger, from childhood, by the best of Brahmins (rosat, abalyat, vipravaryaih))
- ಸ್ವವದನವಿವರೇ (स्ववदनविवरे, svavadanavivare) = ತಮ್ಮ ಬಾಯಿಯ ಒಳಗಿನ ಕುಹರದಲ್ಲಿ (in the hollow of their own mouths)
- ಧಾರಿತಾ (धारिता, dhāritā) = ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (is held)
- ವೈರಿಣೀ (वैरिणी, vairiṇī) = ಶತ್ರುವಾದ ಹೆಂಗಸು, ಅಂದರೆ ಸವತಿ (the rival woman)
- ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
- ಗೇಹಂ (गेहं, gehaṃ) = ಮನೆಯನ್ನು (the house)
- ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
- ಛೇದಯಂತಿ (छेदयन्ति, chedayanti) = ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ (they cut down)
- ಪ್ರತಿದಿವಸಮುಮಾಕಾಂತಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ (प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं, pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ) = ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಉಮೆಯ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಗಾಗಿ (ಪ್ರತಿದಿವಸಂ, ಉಮಾಕಾಂತಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ) (every day, for the worship of Shiva, Uma’s husband (pratidivasam, umakantapujanimittam))
- ತಸ್ಮಾತ್ಖಿನ್ನಾ (तस्मात्खिन्ना, tasmātkhinnā) = ಆದ್ದರಿಂದ ನೊಂದು (ತಸ್ಮಾತ್, ಖಿನ್ನಾ) (therefore, grieved (tasmat, khinna))
- ಸದಾಹಂ (सदाहं, sadāhaṃ) = ಯಾವಾಗಲೂ ನಾನು (ಸದಾ, ಅಹಂ) (always I (sada, aham))
- ದ್ವಿಜಕುಲಸದನಂ (द्विजकुलसदनं, dvijakulasadanaṃ) = ದ್ವಿಜರ ಕುಲದ ಮನೆಯನ್ನು (the home of the twice-born families)
- ನಾಥ (नाथ, nātha) = ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
- ನಿತ್ಯಂ (नित्यं, nityaṃ) = ಸದಾ (ever)
- ತ್ಯಜಾಮಿ (त्यजामि, tyajāmi) = ಬಿಡುತ್ತೇನೆ (I leave)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನನ್ನ ತಂದೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಪತಿಯ ಎದೆಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ, ಕೋಪದಿಂದ, ಕಾಲಿನಿಂದ ಒದ್ದ. ನನ್ನ ಸವತಿಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಪ್ರರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಶಿವನ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಭುವೇ, ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನೊಂದು ನಾನು ದ್ವಿಜರ ಮನೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Agastya drank up my father, the ocean. Another, in anger, struck my beloved husband with his foot. The best of Brahmins have kept my rival, Sarasvati, in their mouths since childhood. On top of that, every day they cut down my house for the worship of Shiva. For these reasons, my lord, I am grieved and I always leave the homes of the twice-born.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪುಸ್ತಕದ ಪಾದಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತಾತ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ, ವಲ್ಲಭನನ್ನು ಒದ್ದವನು ಭೃಗು, ಸವತಿ ಸರಸ್ವತಿ, ಮತ್ತು ಗೇಹ ಎಂದರೆ ಕಮಲ. ಅಂದರೆ ವಿಪ್ರರು ಶಿವಪೂಜೆಗೆ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಕೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಮನೆ ಕತ್ತರಿಸುವುದು. ಭೃಗು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದೆಗೆ ಒದ್ದ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಸಮುದ್ರ ಕುಡಿದ ಕಥೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
The printed footnotes say that tata is the ocean, the one who struck the husband is Bhrigu, the rival is Sarasvati, and geha, the house, is the lotus. So cutting the house means plucking lotuses for the worship of Shiva. The stories of Bhrigu kicking Vishnu’s chest and of Agastya drinking the ocean are well known from the Puranas.
ಇದು ವಿಪ್ರರನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ಶ್ಲೋಕವಲ್ಲ, ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಒಂದು ತಿರುವು. ಸರಸ್ವತಿ ಅವರ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಾಗವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಬಡತನವನ್ನು ವಿನೋದದಿಂದ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
The verse does not mock scholars, it is a turn that praises learning. Sarasvati lives on their tongues, so Lakshmi has no room there, a playful account of why scholars are poor.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಣ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದು ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಗಾದೆಗೆ ಇದು ಒಂದು ಕಥೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಆದಾಯವನ್ನು ನೋಡಿ ನಗಲು ಇದು ಒಂದು ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
It gives a story to the old saying that learning and money seldom share a house. A teacher looking at his own income may find a reason to smile in it.
ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಹಣ ಬೇಡ ಎಂಬ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇದು ಪುರಾಣದ ಹಾಸ್ಯ, ಬದುಕಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಅಲ್ಲ.
But it should not be taken as advice to shun money. It is a joke from the Puranas, not a guide to managing one’s affairs.