ಕೆಲವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಉಡುಗೊರೆ ತಂದ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಕಂಡರೆ ಖುಷಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮರಳಿ ಕೊಡುವ ಚಿಂತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂಥವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಲೆಕ್ಕ ಯಾವಾಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಒಬ್ಬ ಜಿಪುಣನ ದಿನವನ್ನು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ತೋರಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರೀತಿಂ ನ ಪ್ರಕಟೀಕರೋತಿ ಸುಹೃದಿ ದ್ರವ್ಯವ್ಯಯಾಶಂಕಯಾ ಭೀತಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಕಾರಣಭಯಾನ್ನಾಕೃಷ್ಯತೇ ಸೇವಯಾ
ಮಿಥ್ಯಾ ಜಲ್ಪತಿ ವಿತ್ತಮಾರ್ಗಣಭಯಾತ್ಸ್ತುತ್ಯಾಪಿ ನ ಪ್ರೀಯತೇ ಕೀನಾಶೋ ವಿಭವವ್ಯಯವ್ಯತಿಕರತ್ರಸ್ತಃ ಕಥಂ ಪ್ರಾಣಿತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
प्रीतिं न प्रकटीकरोति सुहृदि द्रव्यव्ययाशङ्कया भीतः प्रत्युपकारकारणभयान्नाकृष्यते सेवया
मिथ्या जल्पति वित्तमार्गणभयात्स्तुत्यापि न प्रीयते कीनाशो विभवव्ययव्यतिकरत्रस्तः कथं प्राणिति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
prītiṃ na prakaṭīkaroti suhṛdi dravyavyayāśaṅkayā bhītaḥ pratyupakārakāraṇabhayānnākṛṣyate sevayā
mithyā jalpati vittamārgaṇabhayātstutyāpi na prīyate kīnāśo vibhavavyayavyatikaratrastaḥ kathaṃ prāṇiti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪ್ರೀತಿಂ (प्रीतिं, prītiṃ) = ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು (affection)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಪ್ರಕಟೀಕರೋತಿ (प्रकटीकरोति, prakaṭīkaroti) = ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ (shows)
- ಸುಹೃದಿ (सुहृदि, suhṛdi) = ಗೆಳೆಯನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (towards a friend)
- ದ್ರವ್ಯವ್ಯಯಾಶಂಕಯಾ (द्रव्यव्ययाशङ्कया, dravyavyayāśaṅkayā) = ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುವ ಆತಂಕದಿಂದ (from anxiety about spending money)
- ಭೀತಃ (भीतः, bhītaḥ) = ಹೆದರಿದವನು (afraid)
- ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಕಾರಣಭಯಾನ್ನಾಕೃಷ್ಯತೇ (प्रत्युपकारकारणभयान्नाकृष्यते, pratyupakārakāraṇabhayānnākṛṣyate) = ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದೀತೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಕಾರಣಭಯಾತ್ ನ ಆಕೃಷ್ಯತೇ) (is not drawn, for fear of the need to return a favour (pratyupakara-karana-bhayat na akrishyate))
- ಸೇವಯಾ (सेवया, sevayā) = ಸೇವೆಯಿಂದ (by service)
- ಮಿಥ್ಯಾ (मिथ्या, mithyā) = ಸುಳ್ಳು (falsehood)
- ಜಲ್ಪತಿ (जल्पति, jalpati) = ಹೇಳುತ್ತಾನೆ (speaks)
- ವಿತ್ತಮಾರ್ಗಣಭಯಾತ್ಸ್ತುತ್ಯಾಪಿ (वित्तमार्गणभयात्स्तुत्यापि, vittamārgaṇabhayātstutyāpi) = ಹಣ ಕೇಳುವರೆಂಬ ಭಯದಿಂದ, ಹೊಗಳಿಕೆಯಿಂದಲೂ (ವಿತ್ತಮಾರ್ಗಣಭಯಾತ್ ಸ್ತುತ್ಯಾ ಅಪಿ) (from fear of being asked for money, even by praise (vitta-margana-bhayat stutya api))
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಪ್ರೀಯತೇ (प्रीयते, prīyate) = ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ (is pleased)
- ಕೀನಾಶೋ (कीनाशो, kīnāśo) = ಜಿಪುಣ (the miser)
- ವಿಭವವ್ಯಯವ್ಯತಿಕರತ್ರಸ್ತಃ (विभवव्ययव्यतिकरत्रस्तः, vibhavavyayavyatikaratrastaḥ) = ಸಂಪತ್ತು ಖರ್ಚಾಗುವ ಸಂಬಂಧದ ಭಯದಿಂದ ಬೆದರಿದವನು (terrified of any dealing that spends his wealth)
- ಕಥಂ (कथं, kathaṃ) = ಹೇಗೆ (how)
- ಪ್ರಾಣಿತಿ (प्राणिति, prāṇiti) = ಬದುಕುತ್ತಾನೆ (does he live)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುವ ಆತಂಕದಿಂದ ಜಿಪುಣ ಗೆಳೆಯನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದೀತೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಣ ಕೇಳುವರೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಹೊಗಳಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಸಂತೋಷಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಪತ್ತು ಖರ್ಚಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಹೆದರುವ ಈ ಜಿಪುಣ ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
For fear of spending money, the miser shows no affection to a friend. For fear of having to return a favour, he is not drawn to accept service. For fear of being asked for money he tells lies, and he is not pleased even by praise. Frightened of every occasion that would spend his wealth, how does such a miser live.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಯಗಳು ಸಾಲಾಗಿವೆ: ಪ್ರೀತಿ, ಸೇವೆ, ಮಾತು, ಹೊಗಳಿಕೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣ, ಖರ್ಚು. ಕವಿ ಒಂದೇ ಬೇರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Four fears stand in a row here: affection, service, speech and praise. Behind each lies one reason, expense. The poet shows a single root through four branches.
ಕೀನಾಶ ಎಂಬ ಪದ ಜಿಪುಣನನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಯಮನನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜಿಪುಣ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ.
The word kinasha is said to mean both a miser and Yama, the lord of death. We take it here as miser.
ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉತ್ತರ ಕೇಳದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಹೀಗೆ ಬದುಕುವುದು ಬದುಕಲೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವ ಅದರಲ್ಲಿದೆ.
The closing question wants no answer. It carries the feeling that to live so is hardly living.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 72. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 72. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಣದ ಲೆಕ್ಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೂ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
The verse shows that when the counting of money sits on every relationship in the mind, none stays natural.
ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುವ ವೈದ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ, ಋಣ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಋಣ ಎಂದು ಎಣಿಸದೆ ಸಹಾಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತಂಡದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
Some doctors hesitate to accept a colleague’s small help for fear of owing something. Taking help without counting it as a debt seems good for the health of a team.

