ಏಕೈಕಾತಿಶಯಾಲವಃ: ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಲು ಹೆದರುವ ಶ್ರೀಮಂತರು

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಭಾಷಣ ಕೇಳಿದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಖರ್ಚಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ಆ ತಲೆಯ ಒಂದು ಅಲುಗಾಟವೂ ದುಬಾರಿ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಗೆ ಕಾದಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೃಪಣನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 59 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Miser, verse 59

ವಿಷಯ: ಮೆಚ್ಚದ ಶ್ರೀಮಂತರು · The rich who will not nod

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಏಕೈಕಾತಿಶಯಾಲವಃ ಪರಗುಣಜ್ಞಾನೈಕವೈಜ್ಞಾನಿಕಾಃ ಸಂತ್ಯೇತೇ ಧನಿಕಾಃ ಕಲಾಸು ಸಕಲಾಸ್ವಾಚಾರ್ಯಚರ್ಯಾಚಣಾಃ
ಅಪ್ಯೇತೇ ಸುಮನೋಗಿರಾಂ ನಿಶಮನಾದ್ಬಿಭ್ಯತ್ಯಹೋ ಶ್ಲಾಘಯಾ ಧೂತೇ ಮೂರ್ಧನಿ ಕುಂಡಲೇ ಕಷಣತಃ ಕ್ಷೀಣೇ ಭವೇತಾಮಿತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

एकैकातिशयालवः परगुणज्ञानैकवैज्ञानिकाः सन्त्येते धनिकाः कलासु सकलास्वाचार्यचर्याचणाः
अप्येते सुमनोगिरां निशमनाद्बिभ्यत्यहो श्लाघया धूते मूर्धनि कुण्डले कषणतः क्षीणे भवेतामिति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ekaikātiśayālavaḥ paraguṇajñānaikavaijñānikāḥ santyete dhanikāḥ kalāsu sakalāsvācāryacaryācaṇāḥ
apyete sumanogirāṃ niśamanādbibhyatyaho ślāghayā dhūte mūrdhani kuṇḍale kaṣaṇataḥ kṣīṇe bhavetāmiti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಏಕೈಕಾತಿಶಯಾಲವಃ (एकैकातिशयालवः, ekaikātiśayālavaḥ) = ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಒಂದೊಂದು ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಲವುಳ್ಳವರು (ಏಕೈಕ ಅತಿಶಯ ಆಲವಃ, ಈ ಪದದ ನಿಖರ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ) (each inclined to some excellence of his own (the exact sense of this word is a little uncertain))
ಪರಗುಣಜ್ಞಾನೈಕವೈಜ್ಞಾನಿಕಾಃ (परगुणज्ञानैकवैज्ञानिकाः, paraguṇajñānaikavaijñānikāḥ) = ಇತರರ ಗುಣ ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಪರಿಣತರು (sole experts in recognising the merits of others)
ಸಂತ್ಯೇತೇ (सन्त्येते, santyete) = ಇದ್ದಾರೆ ಇವರು (ಸಂತಿ ಏತೇ) (these are (santi ete))
ಧನಿಕಾಃ (धनिकाः, dhanikāḥ) = ಹಣವಂತರು (the rich)
ಕಲಾಸು (कलासु, kalāsu) = ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ (in the arts)
ಸಕಲಾಸ್ವಾಚಾರ್ಯಚರ್ಯಾಚಣಾಃ (सकलास्वाचार्यचर्याचणाः, sakalāsvācāryacaryācaṇāḥ) = ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಚಾರ್ಯರ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು (ಸಕಲಾಸು ಆಚಾರ್ಯಚರ್ಯಾಚಣಾಃ) (famed for a teacher’s manner in all of them (sakalasu acharya-charya-chanah))
ಅಪ್ಯೇತೇ (अप्येते, apyete) = ಆದರೂ ಇವರು (ಅಪಿ ಏತೇ) (yet these (api ete))
ಸುಮನೋಗಿರಾಂ (सुमनोगिरां, sumanogirāṃ) = ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನವರ ಮಾತುಗಳ (of the speech of the good-minded)
ನಿಶಮನಾದ್ಬಿಭ್ಯತ್ಯಹೋ (निशमनाद्बिभ्यत्यहो, niśamanādbibhyatyaho) = ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ, ಆಹಾ (ನಿಶಮನಾತ್ ಬಿಭ್ಯತಿ ಅಹೋ) (are afraid of listening, ah (nishamanat bibhyati aho))
ಶ್ಲಾಘಯಾ (श्लाघया, ślāghayā) = ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ (in praise)
ಧೂತೇ (धूते, dhūte) = ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದರೆ (when shaken)
ಮೂರ್ಧನಿ (मूर्धनि, mūrdhani) = ತಲೆಯನ್ನು (the head)
ಕುಂಡಲೇ (कुण्डले, kuṇḍale) = ಕಿವಿಯ ಎರಡು ಕುಂಡಲಗಳು (the two earrings)
ಕಷಣತಃ (कषणतः, kaṣaṇataḥ) = ಉಜ್ಜುವುದರಿಂದ (from rubbing)
ಕ್ಷೀಣೇ (क्षीणे, kṣīṇe) = ಸವೆದವು (worn away)
ಭವೇತಾಮಿತಿ (भवेतामिति, bhavetāmiti) = ಆದಾವು ಎಂದು (ಭವೇತಾಂ ಇತಿ) (might become, so (bhavetam iti))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಈ ಹಣವಂತರು ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ ತಾವೇ ಆಚಾರ್ಯರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಇತರರ ಗುಣ ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಪರಿಣತರು. ಆದರೂ ಕವಿಗಳ ಮಾತು ಕೇಳಲು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ. ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದರೆ ಕಿವಿಯ ಕುಂಡಲಗಳು ಉಜ್ಜಿ ಸವೆದಾವು ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಭಯ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

These rich men present themselves as masters of every art and as the only judges of other people’s merits. And yet they are afraid to listen to the words of poets. Their fear is that if they shake the head in praise, their two earrings will rub and wear away.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವುದು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಸಹಜ ಸೂಚನೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆದರುವ ಶ್ರೀಮಂತರ ಜಿಪುಣತನವನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ಈ ಪದ್ಯದ ಹಾಸ್ಯ. ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಖರ್ಚೇ.

Shaking the head is the natural sign of approval. The humour is in rich men who fear even that. Praise is an expense to them too.

ಪುಸ್ತಕದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಶ್ಲಾಘಯಾ ಎಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಏಕೈಕಾತಿಶಯಾಲವಃ ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪದದ ನಿಖರ ಅರ್ಥ ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

The printed book reads shlaghaya and it fits well here. We are not certain of the exact sense of the opening word ekaikatishayalavah, so we have given only its general drift.

ಸುಮನಸ್ ಪದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ, ಹೂವು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ.

The word sumanas means a good-minded person and also a flower. We have taken it here as poets and scholars.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 72. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 72. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹೇಳುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ. ಅದನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಉಳಿಯುವವರು ತಮ್ಮಿಂದಲೇ ತಮಗೆ ಏನೋ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

Saying a word of appreciation is a good deed that costs very little. Those who will not even do that lose something of their own.

ಕ್ಲಿನಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯ ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೋಗಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಮಾತು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಕೊಡುವುದು ಬೋಧಕನ ಕೆಲಸದ ಭಾಗ. ಅದನ್ನು ಕೊಡದ ಹಿರಿಯರ ತರಗತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಅನಿಸಬಹುದು.

When a trainee doctor takes a good history, a word of appreciation is part of a teacher’s work. A class whose seniors never give it may feel somewhat wilted.