ಹೆಸರಿನ ಮುಂದೆ ಪದವಿ ಇದ್ದರೆ ಜನ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಗೌರವ ಯಾವಾಗ ನಿಜ ಎಂಬುದು ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ನಾಲ್ಕು ಗೌರವದ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ನಡತೆಯ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸ ದೀಕ್ಷಿತೋ ಯಃ ಸಕಲಂ ಸದೀಕ್ಷತೇ ಸ ಪಂಡಿತೋ ಯಃ ಕರಣೈರಖಂಡಿತಃ
ಸ ತಾಪಸೋ ಯಃ ಪರತಾಪಕರ್ಷಣಃ ಸ ಧಾರ್ಮಿಕೋ ಯಃ ಪರಮರ್ಮ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
स दीक्षितो यः सकलं सदीक्षते स पण्डितो यः करणैरखण्डितः
स तापसो यः परतापकर्षणः स धार्मिको यः परमर्म न स्पृशेत्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
sa dīkṣito yaḥ sakalaṃ sadīkṣate sa paṇḍito yaḥ karaṇairakhaṇḍitaḥ
sa tāpaso yaḥ paratāpakarṣaṇaḥ sa dhārmiko yaḥ paramarma na spṛśet
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸ (स, sa) = ಅವನೇ (he)
- ದೀಕ್ಷಿತೋ (दीक्षितो, dīkṣito) = ದೀಕ್ಷಿತ (ದೀಕ್ಷಿತಃ) (the initiated)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
- ಸಕಲಂ (सकलं, sakalaṃ) = ಎಲ್ಲವನ್ನೂ (everything)
- ಸದೀಕ್ಷತೇ (सदीक्षते, sadīkṣate) = ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ (ಸತ್ ಈಕ್ಷತೇ) (sees as good)
- ಸ (स, sa) = ಅವನೇ (he)
- ಪಂಡಿತೋ (पण्डितो, paṇḍito) = ಪಂಡಿತ (ಪಂಡಿತಃ) (the learned)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
- ಕರಣೈರಖಂಡಿತಃ (करणैरखण्डितः, karaṇairakhaṇḍitaḥ) = ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮುರಿಯದವನು (ಕರಣೈಃ ಅಖಂಡಿತಃ) (not broken by the senses)
- ಸ (स, sa) = ಅವನೇ (he)
- ತಾಪಸೋ (तापसो, tāpaso) = ತಪಸ್ವಿ (ತಾಪಸಃ) (the ascetic)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
- ಪರತಾಪಕರ್ಷಣಃ (परतापकर्षणः, paratāpakarṣaṇaḥ) = ಇತರರ ತಾಪವನ್ನು ಸೆಳೆದು ತೆಗೆಯುವವನು (who draws out others’ distress)
- ಸ (स, sa) = ಅವನೇ (he)
- ಧಾರ್ಮಿಕೋ (धार्मिको, dhārmiko) = ಧಾರ್ಮಿಕ (ಧಾರ್ಮಿಕಃ) (the righteous)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
- ಪರಮರ್ಮ (परमर्म, paramarma) = ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮರ್ಮವನ್ನು (another’s vital spot)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಸ್ಪೃಶೇತ್ (स्पृशेत्, spṛśet) = ಮುಟ್ಟಬಾರದು, ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ (would touch)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿ ನೋಡುವವನೇ ದೀಕ್ಷಿತ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮುರಿಯದವನೇ ಪಂಡಿತ. ಇತರರ ತಾಪವನ್ನು ಸೆಳೆದು ತೆಗೆಯುವವನೇ ತಪಸ್ವಿ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮರ್ಮವನ್ನು ಮುಟ್ಟದವನೇ ಧಾರ್ಮಿಕ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
He is the initiated who sees everything as good. He is the learned who is not broken by the senses. He is the ascetic who draws out the distress of others. He is the righteous who does not touch another’s tender spot.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಶಬ್ದದ ಹಿಂದಿನ ಧ್ವನಿಯ ಆಟ. ದೀಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಈಕ್ಷತೇ, ತಾಪಸ ಮತ್ತು ತಾಪ, ಪಂಡಿತ ಮತ್ತು ಅಖಂಡಿತ ಇವು ಹತ್ತಿರದ ಧ್ವನಿಗಳು. ಇಂಥ ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ವಿವರಣೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿ. ಅದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸತ್ಯ ಬೇರೆ ವಿಷಯ.
This is a play on sound behind the words. Dikshita and ikshate, tapasa and tapa, pandita and akhandita are close in sound. Such explaining of a word by sound is a favourite device of Sanskrit verse. Whether it is correct as strict etymology is another matter.
ಸದೀಕ್ಷತೇ ಪದವನ್ನು ಸತ್ ಮತ್ತು ಈಕ್ಷತೇ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯ ಎನಿಸುವ ಅರ್ಥ, ಆದರೆ ಈ ಪದದ ವಿಭಜನೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಕರಣ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು.
We have read sadikshate as sat plus ikshate. This seems the likelier sense, but the way to split the word is slightly uncertain. Karana here means the senses.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 175. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 175. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಾಲ್ಕು ಬಿರುದುಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಒತ್ತು: ಪದವಿಗಿಂತ ನಡತೆ. ವೈದ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ರೋಗಿಯ ನೋವು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವವನೇ ನಿಜವಾದ ವೈದ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದು.
All four titles carry the same stress: conduct over rank. It applies to the name doctor too. One may say that the one who lessens a patient’s suffering is truly a doctor.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟದಿರುವುದೇ ಸಭ್ಯತೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The last line is very delicate. We may know another person’s weak spot. The verse says that not touching it is decency.

