ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆವರಿ ಬಂದವನಿಗೆ ದಾರಿಯ ಬದಿಯ ಮರದ ನೆರಳು ಮತ್ತು ತಣ್ಣನೆಯ ಒರತೆಯ ನೀರು ಅರಮನೆಯ ಔತಣಕ್ಕಿಂತ ಹಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಹಿತವನ್ನೇ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ತಾನಾಗಿ ಇರುವಾಗ ಜನ ರಾಜನ ಸೇವೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂತಿ ಸ್ವಾದುಫಲಾ ವನೇಷು ತರವಃ ಸ್ವಚ್ಛಂ ಪಯೋ ನೈರ್ಝರಂ ವಾಸೋ ವಲ್ಕಲಮಾಶ್ರಯೋ ಗಿರಿಗುಹಾ ಶಯ್ಯಾ ಲತಾವಲ್ಲರೀ
ಆಲೋಕಾಯ ನಿಶಾಸು ಚಂದ್ರಕಿರಣಾಃ ಸಖ್ಯಂ ಕುರಂಗೈಃ ಸಹ ಸ್ವಾಧೀನೇ ವಿಭವೇಽಪ್ಯಹೋ ನರಪತಿಂ ಸೇವಂತ ಇತ್ಯದ್ಭುತಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
सन्ति स्वादुफला वनेषु तरवः स्वच्छं पयो नैर्झरं वासो वल्कलमाश्रयो गिरिगुहा शय्या लतावल्लरी
आलोकाय निशासु चन्द्रकिरणाः सख्यं कुरङ्गैः सह स्वाधीने विभवेऽप्यहो नरपतिं सेवन्त इत्यद्भुतम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
santi svāduphalā vaneṣu taravaḥ svacchaṃ payo nairjharaṃ vāso valkalamāśrayo giriguhā śayyā latāvallarī
ālokāya niśāsu candrakiraṇāḥ sakhyaṃ kuraṅgaiḥ saha svādhīne vibhave’pyaho narapatiṃ sevanta ityadbhutam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಂತಿ (सन्ति, santi) = ಇವೆ (there are)
- ಸ್ವಾದುಫಲಾ (स्वादुफला, svāduphalā) = ರುಚಿಯಾದ ಹಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ (with sweet fruit)
- ವನೇಷು (वनेषु, vaneṣu) = ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ (in the forests)
- ತರವಃ (तरवः, taravaḥ) = ಮರಗಳು (trees)
- ಸ್ವಚ್ಛಂ (स्वच्छं, svacchaṃ) = ತಿಳಿಯಾದ (clear)
- ಪಯೋ (पयो, payo) = ನೀರು (water)
- ನೈರ್ಝರಂ (नैर्झरं, nairjharaṃ) = ಜರಿಯಿಂದ ಬಂದ (from a spring)
- ವಾಸೋ (वासो, vāso) = ಬಟ್ಟೆ (clothing)
- ವಲ್ಕಲಮಾಶ್ರಯೋ (वल्कलमाश्रयो, valkalamāśrayo) = ತೊಗಟೆ, ವಾಸಸ್ಥಾನ (ವಲ್ಕಲಂ ಆಶ್ರಯಃ) (bark, a shelter)
- ಗಿರಿಗುಹಾ (गिरिगुहा, giriguhā) = ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆ (a mountain cave)
- ಶಯ್ಯಾ (शय्या, śayyā) = ಹಾಸಿಗೆ (a bed)
- ಲತಾವಲ್ಲರೀ (लतावल्लरी, latāvallarī) = ಬಳ್ಳಿಯ ಗೊಂಚಲು (a bower of creepers)
- ಆಲೋಕಾಯ (आलोकाय, ālokāya) = ಬೆಳಕಿಗೆ (for light)
- ನಿಶಾಸು (निशासु, niśāsu) = ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ (in the nights)
- ಚಂದ್ರಕಿರಣಾಃ (चन्द्रकिरणाः, candrakiraṇāḥ) = ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳು (moonbeams)
- ಸಖ್ಯಂ (सख्यं, sakhyaṃ) = ಗೆಳೆತನ (friendship)
- ಕುರಂಗೈಃ ಸಹ (कुरङ्गैः सह, kuraṅgaiḥ saha) = ಜಿಂಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ (with deer)
- ಸ್ವಾಧೀನೇ (स्वाधीने, svādhīne) = ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇರುವ (in one’s own keeping)
- ವಿಭವೇಽಪ್ಯಹೋ (विभवेऽप्यहो, vibhave’pyaho) = ಸಂಪತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಯ್ಯೋ (ವಿಭವೇ ಅಪಿ ಅಹೋ) (even with such wealth, ah)
- ನರಪತಿಂ (नरपतिं, narapatiṃ) = ರಾಜನನ್ನು (a king)
- ಸೇವಂತ (सेवन्त, sevanta) = ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ (they serve)
- ಇತ್ಯದ್ಭುತಮ್ (इत्यद्भुतम्, ityadbhutam) = ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯ (ಇತಿ ಅದ್ಭುತಂ) (this is a marvel)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ರುಚಿಯಾದ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳಿವೆ, ಜರಿಯ ತಿಳಿ ನೀರಿದೆ, ತೊಗಟೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಇದೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ, ಬಳ್ಳಿಗಳ ಗೊಂಚಲು ಹಾಸಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿವೆ, ಜಿಂಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೆಳೆತನವಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇರುವಾಗಲೂ ಜನ ರಾಜನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಆಶ್ಚರ್ಯ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
In the forests there are trees with sweet fruit, clear spring water, bark for clothing, a mountain cave for shelter and a bower of creepers for a bed. At night there are moonbeams for light and friendship with the deer. With such wealth in one’s own keeping, that people still serve a king is a marvel.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲ ಯಾರಿಗೂ ಸೇರಿದವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೇ ಸ್ವಾಧೀನ ಎಂಬ ಪದ ಮುಖ್ಯ. ಸೇವೆ ಅಧೀನತೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಕಾಡು ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಎದುರು ಸ್ಪಷ್ಟ.
None of the things listed belongs to anyone. That is why the word svadhina, in one’s own keeping, matters. Service brings dependence, the forest gives freedom: the contrast is clear.
ನರಪತಿ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರ ಒಡೆಯ, ಅಂದರೆ ರಾಜ. ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಬೇಡುವುದರ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.
Narapati means lord of men, that is a king. We read the poet as suggesting that serving him is another form of begging.
ವಲ್ಲರೀ ಎಂದರೆ ಬಳ್ಳಿಯ ಗೊಂಚಲು. ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಸಿರು ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದು, ಸಿರಿವಂತರ ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಕವಿ ಇಟ್ಟ ಎದುರು ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
Vallari means a cluster of creepers. We take the bed of creepers as the poet’s answer to the beds of the wealthy.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 74. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 74. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಷ್ಟು ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಸಂಬಳದ ಜೊತೆ ಏನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
It is worth looking now and then at how much freedom we keep where we work. What we have given up along with the pay also counts.
ಇದು ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯಲ್ಲ. ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸರಳ ಸುಖಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ದೂರದ ಒಡೆಯನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಓಡುವ ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರ ಇದು.
This is not advice to leave work for the forest. It is a caution about the habit of running to please a distant master while ignoring simple pleasures within reach.

