ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಿದ ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಇರುವೆಗಳು ಒಂದರ ಹಿಂದೊಂದು ಸಾಲಾಗಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮುಗುಳ್ನಗದವರು ಕಡಿಮೆ. ಯಾರೂ ಹೇಳಿಕೊಡದ ಶಿಸ್ತು ಅದು.
ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಥದೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಿಷ್ವಕ್ತಪೋವನಕುಮಾರಸಮರ್ಪ್ಯಮಾಣಶ್ಯಾಮಾಕತಂಡುಲಹೃತಾಂ ಚ ಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಮ್
ಶ್ರೇಣೀಭಿರಾಶ್ರಮಪಥಾಃ ಪ್ರಥಮಾನಚಿತ್ರಪತ್ತ್ರಾವಲೀವಲಯಿನೋ ಮುದಮುದ್ವಹಂತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
विष्वक्तपोवनकुमारसमर्प्यमाणश्यामाकतण्डुलहृतां च पिपीलिकानाम्
श्रेणीभिराश्रमपथाः प्रथमानचित्रपत्त्रावलीवलयिनो मुदमुद्वहन्ति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
viṣvaktapovanakumārasamarpyamāṇaśyāmākataṇḍulahṛtāṃ ca pipīlikānām
śreṇībhirāśramapathāḥ prathamānacitrapattrāvalīvalayino mudamudvahanti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಿಷ್ವಕ್ (विष्वक्, viṣvak) = ಎಲ್ಲೆಡೆ (everywhere)
- ತಪೋವನಕುಮಾರಸಮರ್ಪ್ಯಮಾಣ (तपोवनकुमारसमर्प्यमाण, tapovanakumārasamarpyamāṇa) = ತಪೋವನದ ಬಾಲಕರು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ (being offered by the boys of the penance grove)
- ಶ್ಯಾಮಾಕತಂಡುಲಹೃತಾಂ (श्यामाकतण्डुलहृतां, śyāmākataṇḍulahṛtāṃ) = ಶ್ಯಾಮಾಕ ಧಾನ್ಯದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ (carrying off the grains of shyamaka millet)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಮ್ (पिपीलिकानाम्, pipīlikānām) = ಇರುವೆಗಳ (of the ants)
- ಶ್ರೇಣೀಭಿಃ (श्रेणीभिः, śreṇībhiḥ) = ಸಾಲುಗಳಿಂದ (by the lines)
- ಆಶ್ರಮಪಥಾಃ (आश्रमपथाः, āśramapathāḥ) = ಆಶ್ರಮದ ದಾರಿಗಳು (the paths of the hermitage)
- ಪ್ರಥಮಾನಚಿತ್ರಪತ್ತ್ರಾವಲೀ (प्रथमानचित्रपत्त्रावली, prathamānacitrapattrāvalī) = ಹರಡಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರ ಪತ್ರಾವಳಿಯ ಸಾಲಿನ (the spreading rows of painted leaf-patterns)
- ವಲಯಿನೋ (वलयिनो, valayino) = ಸುತ್ತುವರಿದ, ಬಳೆಯಂತೆ ಸುತ್ತಿದ (ringed, encircled)
- ಮುದಮುದ್ವಹಂತಿ (मुदमुद्वहन्ति, mudamudvahanti) = ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ (ಮುದಂ + ಉದ್ವಹಂತಿ) (bring delight (mudam + udvahanti))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತಪೋವನದ ಬಾಲಕರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ಯಾಮಾಕ ಧಾನ್ಯದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಇರುವೆಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ, ಆಶ್ರಮದ ದಾರಿಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರ ಪತ್ರಾವಳಿಯ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
With the lines of ants carrying off the grains of shyamaka millet that the boys of the penance grove offer on every side, the paths of the hermitage look ringed with spreading rows of painted leaf-patterns, and bring delight.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಶ್ಯಾಮಾಕ ಎಂದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಿರಿಧಾನ್ಯ. ಋಷಿಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಅದನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಪದ್ಯದ ಚಿತ್ರ.
Shyamaka is a kind of wild millet. That the sages’ boys scattered it out is the picture the verse gives.
ಚಿತ್ರಪತ್ರಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಬಳ್ಳಿಯ ಅಲಂಕಾರದ ಗೆರೆ. ಇರುವೆಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಅಂಥ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದು ಪದ್ಯದ ಚಮತ್ಕಾರ. ಇದೊಂದು ಹೋಲಿಕೆ, ದಾರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರೂ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿಲ್ಲ.
Chitrapatravali means a decorative line of painted leaves and creepers. Comparing the ants’ lines to such decoration is the verse’s small stroke. It is only a comparison, as no one has painted the path.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 141. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 141. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಯಾರೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಇರುವೆಗಳ ಸಾಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೆಲಸ ಸಾಗುವುದು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ.
Even with no one supervising, a line of ants usually stays straight. In a good ward, work goes on without the seniors present through the same kind of discipline.
ದೈನಂದಿನ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸೌಂದರ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕಾಣಲು ನಿಂತು ನೋಡುವ ವ್ಯವಧಾನ ಬೇಕು.
The verse says there is beauty even in small daily labours. To see it, one needs the patience to stand and look.

