ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾದು ನಿಂತು ಹೊಗಳುವ ದೃಶ್ಯ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇತ್ತು. ಹೊಗಳಿದವನಿಗೆ ಸಿಗುವುದು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಒಂದು ಹಿಡಿ ಕಾಳು.
ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಈ ಪದ್ಯ ಅಂಥ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಕಟುವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ವರ ಕೊಡುವ ದೇವತೆಗಳಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಬಳಿ ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ಅದು ಕೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯಃ ಪ್ರಶಂಸತಿ ನರೋ ನರಮನ್ಯಂ ದೇವತಾಸು ವರದಾಸು ಸತೀಷು
ಮುಗ್ಧಧೀರ್ಧನಲವಸ್ಪೃಹಯಾಲುಸ್ತಂ ನೃಶಂಸಮಹಮಾದ್ಯಮವೈಮಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यः प्रशंसति नरो नरमन्यं देवतासु वरदासु सतीषु
मुग्धधीर्धनलवस्पृहयालुस्तं नृशंसमहमाद्यमवैमि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yaḥ praśaṃsati naro naramanyaṃ devatāsu varadāsu satīṣu
mugdhadhīrdhanalavaspṛhayālustaṃ nṛśaṃsamahamādyamavaimi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
- ಪ್ರಶಂಸತಿ (प्रशंसति, praśaṃsati) = ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ (praises)
- ನರೋ (नरो, naro) = ಮನುಷ್ಯ (a man)
- ನರಮನ್ಯಂ (नरमन्यं, naramanyaṃ) = ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು (ನರಂ + ಅನ್ಯಂ) (another man (naram + anyam))
- ದೇವತಾಸು (देवतासु, devatāsu) = ದೇವತೆಗಳು (while the goddesses)
- ವರದಾಸು (वरदासु, varadāsu) = ವರ ಕೊಡುವವರಾಗಿ (who grant boons)
- ಸತೀಷು (सतीषु, satīṣu) = ಇರುವಾಗ (exist)
- ಮುಗ್ಧಧೀರ್ಧನಲವಸ್ಪೃಹಯಾಲುಸ್ತಂ (मुग्धधीर्धनलवस्पृहयालुस्तं, mugdhadhīrdhanalavaspṛhayālustaṃ) = ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯವನು, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣದ ಆಸೆಯವನು, ಅಂಥವನನ್ನು (ಮುಗ್ಧಧೀಃ + ಧನಲವಸ್ಪೃಹಯಾಲುಃ + ತಂ) (the deluded in mind, craving a trace of wealth, him (mugdhadhih + dhanalavasprihayaluh + tam))
- ನೃಶಂಸಮಹಮಾದ್ಯಮವೈಮಿ (नृशंसमहमाद्यमवैमि, nṛśaṃsamahamādyamavaimi) = ಕ್ರೂರ, ನಾನು (ಕವಿ), ಮೊದಲಿಗ, ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ (ನೃಶಂಸಂ + ಅಹಂ + ಆದ್ಯಂ + ಅವೈಮಿ) (cruel, I (the poet), foremost, consider (nrishamsam + aham + adyam + avaimi))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವರ ಕೊಡುವ ದೇವತೆಗಳು ಇರುವಾಗಲೂ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೋ, ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯ ಆ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣದ ಆಸೆಯವನು. ಅಂಥವನನ್ನು ಕವಿ ಕ್ರೂರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The man who praises another man while boon-giving goddesses exist is deluded and craves a trace of wealth. The poet counts such a person the foremost among the cruel.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ನೃಶಂಸ ಎಂದರೆ ಕ್ರೂರ ಅಥವಾ ಅಧಮ. ಹೊಗಳಿಕೆ ಯಾರಿಗೆ ಕ್ರೂರ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಘನತೆಗೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಚಾರ ಎಂಬ ಭಾವ ಇರಬಹುದು. ಇದು ನಮ್ಮ ಊಹೆ.
Nrishamsa means cruel or base. The verse does not spell out to whom the flattery is cruel. The thought may be that it wrongs one’s own dignity. That is our inference.
ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಎಂದರೆ ಕೇಳಿದರೆ ವರ ಕೊಡುವವರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಕವಿ ಅದನ್ನೇ ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮನುಷ್ಯನ ಬಾಗಿಲು ಬಡಿಯುವುದನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ಲೋಕದ ಧ್ವನಿ ಕಟುವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅದೇ ಕಟುತನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The goddesses here stand for the belief that they grant boons when asked. The poet builds on that belief to criticise knocking at a mortal’s door. The tone is sharp, and we have recorded it with the same sharpness.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 70. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 70. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹೊಗಳುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಮಾತಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯರ ಮುಂದೆ ನಿಜವಲ್ಲದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹೇಳದಿರುವುದೇ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.
Praising is not wrong. The verse criticises cheapening one’s word for a small gain. Not offering insincere admiration to seniors is what preserves the trust of colleagues.
ವರ ಕೊಡುವ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ನಂಬಿಕೆಯ ಮಾತು ಎಂದು ಬಿಟ್ಟರೂ, ತನ್ನ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೌಶಲದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೊಗಳುವವರೆಲ್ಲ ಕ್ರೂರರು ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ.
Setting aside the belief about boon-giving goddesses, one can see here a self-respect that rests on one’s own effort and skill. We need not take every person who praises as cruel.

