ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಐದು ಚಿತ್ರಗಳು: ರಾಮನನ್ನು ನೆನೆದಾಗ ಆನಂದಬಾಷ್ಪ ಸುರಿಸುವ ಭಕ್ತ, ಕರುಣೆ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳ ಅಂಜನೆಯ ಮಗ, ಕಾಮನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಸೀತೆಯ ದುಃಖ ತೀರಿಸಿದ ದೂತ, ದೀನರನ್ನು ಕಾಯುವ ವಾನರನಾಯಕ. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ.
Five verses, five pictures of Hanuman: the devotee who weeps tears of joy at the thought of Rama, Anjana’s son with eyes full of compassion, the celibate beyond the arrows of desire, the messenger who ended Sita’s grief, and the leader of the monkeys sworn to protect the helpless. A phalashruti closes the hymn.
ಪಂಚರತ್ನ ಎಂದರೆ ಐದು ರತ್ನಗಳು. ಶ್ಲೋಕಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ: ವೀತಾ, ಜಾತಾ, ಸೀತಾ, ವಾತಾ ಎಂಬಂತೆ ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಆರಂಭದ ಧ್ವನಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪ್ರಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಹನುಮಂತನ ಪೂಜೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
Pañcaratna means five jewels. The verses are short but full of sound play: the openings of the quarters rhyme with one another, as in vītā, jātā, sītā, vātā. It is often recited on days of Hanuman worship.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ವೀತಾಖಿಲವಿಷಯೇಚ್ಛಂ ಜಾತಾನಂದಾಶ್ರುಪುಲಕಮತ್ಯಚ್ಛಮ್ ।
ಸೀತಾಪತಿದೂತಾದ್ಯಂ ವಾತಾತ್ಮಜಮದ್ಯ ಭಾವಯೇ ಹೃದ್ಯಮ್ ॥ 1 ॥
ತರುಣಾರುಣಮುಖಕಮಲಂ ಕರುಣಾರಸಪೂರಪೂರಿತಾಪಾಂಗಮ್ ।
ಸಂಜೀವನಮಾಶಾಸೇ ಮಂಜುಲಮಹಿಮಾನಮಂಜನಾಭಾಗ್ಯಮ್ ॥ 2 ॥
ಶಂಬರವೈರಿಶರಾತಿಗಮಂಬುಜದಳವಿಪುಲಲೋಚನೋದಾರಮ್ ।
ಕಂಬುಗಳಮನಿಲದಿಷ್ಟಂ ಬಿಂಬಜ್ವಲಿತೋಷ್ಠಮೇಕಮವಲಂಬೇ ॥ 3 ॥
ದೂರೀಕೃತಸೀತಾರ್ತಿಃ ಪ್ರಕಟೀಕೃತರಾಮವೈಭವಸ್ಫೂರ್ತಿಃ ।
ದಾರಿತದಶಮುಖಕೀರ್ತಿಃ ಪುರತೋ ಮಮ ಭಾತು ಹನುಮತೋ ಮೂರ್ತಿಃ ॥ 4 ॥
ವಾನರನಿಕರಾಧ್ಯಕ್ಷಂ ದಾನವಕುಲಕುಮುದರವಿಕರಸದೃಶಮ್ ।
ದೀನಜನಾವನದೀಕ್ಷಂ ಪವನತಪಃಪಾಕಪುಂಜಮದ್ರಾಕ್ಷಮ್ ॥ 5 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
ಏತತ್ಪವನಸುತಸ್ಯ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಯಃ ಪಠತಿ ಪಂಚರತ್ನಾಖ್ಯಮ್ ।
ಚಿರಮಿಹ ನಿಖಿಲಾನ್ಭೋಗಾನ್ಭುಂಕ್ತ್ವಾ ಶ್ರೀರಾಮಭಕ್ತಿಭಾಗ್ಭವತಿ ॥ 6 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
वीताखिलविषयेच्छं जातानंदाश्रुपुलकमत्यच्छम् ।
सीतापतिदूताद्यं वातात्मजमद्य भावये हृद्यम् ॥ 1 ॥
तरुणारुणमुखकमलं करुणारसपूरपूरितापांगम् ।
संजीवनमाशासे मंजुलमहिमानमंजनाभाग्यम् ॥ 2 ॥
शंबरवैरिशरातिगमंबुजदळविपुललोचनोदारम् ।
कंबुगळमनिलदिष्टं बिंबज्वलितोष्ठमेकमवलंबे ॥ 3 ॥
दूरीकृतसीतार्तिः प्रकटीकृतरामवैभवस्फूर्तिः ।
दारितदशमुखकीर्तिः पुरतो मम भातु हनुमतो मूर्तिः ॥ 4 ॥
वानरनिकराध्यक्षं दानवकुलकुमुदरविकरसदृशम् ।
दीनजनावनदीक्षं पवनतपःपाकपुंजमद्राक्षम् ॥ 5 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
एतत्पवनसुतस्य स्तोत्रं यः पठति पंचरत्नाख्यम् ।
चिरमिह निखिलान्भोगान्भुंक्त्वा श्रीरामभक्तिभाग्भवति ॥ 6 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
vītākhilaviṣayecchaṃ jātānaṃdāśrupulakamatyaccham |
sītāpatidūtādyaṃ vātātmajamadya bhāvaye hṛdyam || 1 ||
taruṇāruṇamukhakamalaṃ karuṇārasapūrapūritāpāṃgam |
saṃjīvanamāśāse maṃjulamahimānamaṃjanābhāgyam || 2 ||
śaṃbaravairiśarātigamaṃbujadaḷavipulalocanodāram |
kaṃbugaḷamaniladiṣṭaṃ biṃbajvalitoṣṭhamekamavalaṃbe || 3 ||
dūrīkṛtasītārtiḥ prakaṭīkṛtarāmavaibhavasphūrtiḥ |
dāritadaśamukhakīrtiḥ purato mama bhātu hanumato mūrtiḥ || 4 ||
vānaranikarādhyakṣaṃ dānavakulakumudaravikarasadṛśam |
dīnajanāvanadīkṣaṃ pavanatapaḥpākapuṃjamadrākṣam || 5 ||
ಫಲಶ್ರುತಿ
etatpavanasutasya stotraṃ yaḥ paṭhati paṃcaratnākhyam |
ciramiha nikhilānbhogānbhuṃktvā śrīrāmabhaktibhāgbhavati || 6 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನೂ ತೊರೆದವನು, ರಾಮನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಬಾಷ್ಪವೂ ರೋಮಾಂಚನವೂ ಉಂಟಾದವನು, ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲನು, ಸೀತಾಪತಿಯ ದೂತರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನು. ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ವಾಯುಪುತ್ರನನ್ನು ಇಂದು ನಾನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.
He has let go of every desire for the objects of the senses. Tears of joy and the thrill of raised hair have come upon him, he is utterly pure, the foremost of the messengers of Sita’s lord. On that son of the Wind, dear to the heart, I meditate today. - 2 ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಕಮಲಮುಖ, ಕರುಣೆಯ ರಸದ ಪ್ರವಾಹ ತುಂಬಿದ ಕಡೆಗಣ್ಣುಗಳು. ಮನೋಹರವಾದ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ, ಅಂಜನೆಯ ಭಾಗ್ಯವಾದ ಆ ಸಂಜೀವನನನ್ನು, ಅಂದರೆ ಜೀವ ಕೊಡುವವನನ್ನು, ನಾನು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ. ಸಂಜೀವನ ಎಂಬ ಮಾತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಲು ಅವನು ತಂದ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
His lotus face is red as the rising sun, the corners of his eyes brim with a flood of compassion. I long for him, the sañjīvana, the giver of life, of charming greatness, the good fortune of Anjana. The word also recalls the sañjīvanī herb he brought to save Lakshmana’s life. - 3 ಮನ್ಮಥನ (ಶಂಬರಾಸುರನ ಶತ್ರುವಿನ) ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ಕಮಲದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಉದಾರನಾಗಿ ಕಾಣುವವನು, ಶಂಖದಂತಹ ಕಂಠವುಳ್ಳವನು, ವಾಯುದೇವನ ಭಾಗ್ಯವಾದವನು (ಅಥವಾ ವಾಯುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನು), ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ತುಟಿಗಳುಳ್ಳವನು. ಅಂತಹ ಅದ್ವಿತೀಯನನ್ನು ನಾನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ.
He has passed beyond the arrows of Kama, the foe of Shambara. Noble, with wide eyes like lotus petals, a neck shaped like a conch, the good fortune of the Wind god (or dear to the Wind), his lips glowing like the bimba fruit: in him, the one and only, I take refuge. - 4 ಸೀತೆಯ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದ, ರಾಮನ ವೈಭವದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದ, ಹತ್ತು ತಲೆಯ ರಾವಣನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಳಿಹಾಕಿದ ಹನುಮಂತನ ಮೂರ್ತಿ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಬೆಳಗಲಿ.
He drove away Sita’s grief, made the splendour of Rama’s glory shine out for all to see, and tore apart the fame of ten-headed Ravana. May that form of Hanuman shine before me. - 5 ವಾನರರ ಸಮೂಹದ ಅಧಿಪತಿ, ರಾಕ್ಷಸಕುಲವೆಂಬ ನೈದಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದಂತಿರುವವನು (ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ನೈದಿಲೆ ಮುದುಡುವಂತೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ), ದೀನರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದನ್ನೇ ವ್ರತವಾಗಿ ಹಿಡಿದವನು, ವಾಯುದೇವನ ತಪಸ್ಸು ಮಾಗಿ ಫಲಿಸಿದ ರಾಶಿಯಂತಿರುವವನು. ಅವನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು.
Chief of the hosts of monkeys, like the rays of the sun to the night lilies of the demon race (as the lilies close at sunrise, the demons shrink before him), vowed to protect the helpless, the ripened fruit of the Wind god’s penance: him I have beheld. - 6 ವಾಯುಪುತ್ರನ ಪಂಚರತ್ನ ಎಂಬ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಎಲ್ಲ ಸುಖಭೋಗಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Whoever recites this hymn to the son of the Wind, called the Five Jewels, enjoys every good thing here for a long time and comes to share in devotion to Sri Rama.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ನಮ್ಮ ಆಕರದ ಸಮಾಪ್ತಿವಾಕ್ಯ ಇದನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಶಂಕರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಂತೆ ಇದರ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
The colophon in our source names Shankaracharya as its author. As with many short hymns carried under Shankara’s name, the attribution cannot be fixed with certainty.
ಶ್ಲೋಕಗಳು ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇದು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಛಂದಸ್ಸು: ಮೊದಲ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಮೂವತ್ತು, ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಮಾತ್ರೆಗಳು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
The verses are in the arya metre, which counts syllable lengths rather than syllables: thirty morae in the first half, twenty-seven in the second. That is why the lines are of uneven length.
ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಅಂಬುಜದಳವಿಪುಲ, ಕಂಬುಗಳ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಳ ಕಾರದಿಂದ, ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ (ಆಕರದಲ್ಲಿ ದಲ, ಗಲ ಎಂದು ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಇವೆ). ಐದನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಪವನತಪಃಪಾಕಪುಂಜಂ ಅನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಾಸವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಶಂಬರವೈರಿ ಎಂದರೆ ಶಂಬರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದ ಮನ್ಮಥ (ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಾಗಿ). ಅವನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನು ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾದ ಹನುಮಂತ.
In verse 3 we spell ambujadaḷavipula and kambugaḷa with ḷa and as single words (our source has dala and gala, split by a space). In verse 5 we join pavanatapaḥpākapuñjam as one compound. Śambara-vairi in verse 3 is Kama, who as Pradyumna killed the demon Shambara. The one beyond his arrows is Hanuman the lifelong celibate.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಯಾರೋ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಎದ್ದು, ಯಾರೂ ಗಮನಿಸದೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹನುಮಂತನ ಸೇವೆಯೂ ಹೀಗೆಯೇ: ಸೀತೆಯ ದುಃಖ ತೀರಿದರೆ ಸಾಕು, ಕೀರ್ತಿ ರಾಮನಿಗೆ. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಇಂತಹ ಸದ್ದಿಲ್ಲದ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಒಂದು ಮಾತಿನ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೇಳುವುದೂ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ನೆನಪಾಗಬಹುದು.
In many kitchens someone rises before everyone else each morning and has the work done before anyone notices. Hanuman’s service is like that: it is enough that Sita’s grief is ended, and the glory goes to Rama. Noticing the quiet helpers around us, and saying a word of thanks, can be one way of remembering this hymn.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ