ಅಹೋ ಕಿಮಪಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ: ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹುಲ್ಲೆಂದವರು

ಸಿರಿ ಬಂದವರು ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವ. ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಸರಳವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಕೆಲವರ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಂದು ವಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 1 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 1

ವಿಷಯ: ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವಿನಯ · Wealth and humility

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅಹೋ ಕಿಮಪಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಚರಿತ್ರಾಣಿ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ತೃಣಾಯ ಮನ್ಯನ್ತೇ ತದ್ಭರೇಣ ನಮನ್ತ್ಯಪಿ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अहो किमपि चित्राणि चरित्राणि महात्मनाम् ।
लक्ष्मीं तृणाय मन्यन्ते तद्भरेण नमन्त्यपि ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

aho kimapi citrāṇi caritrāṇi mahātmanām |
lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhareṇa namantyapi ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅಹೋ (अहो, aho) = ಆಹಾ (ah)
ಕಿಮಪಿ (किमपि, kimapi) = ಏನೋ ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ (in some manner past saying)
ಚಿತ್ರಾಣಿ (चित्राणि, citrāṇi) = ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿವೆ (are strange)
ಚರಿತ್ರಾಣಿ (चरित्राणि, caritrāṇi) = ನಡವಳಿಕೆಗಳು (the ways, the doings)
ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ (महात्मनाम्, mahātmanām) = ಮಹಾತ್ಮರ (of great souls)
ಲಕ್ಷ್ಮೀಮ್ (लक्ष्मीम्, lakṣmīm) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು, ಸಂಪತ್ತನ್ನು (Lakshmi, that is wealth)
ತೃಣಾಯ (तृणाय, tṛṇāya) = ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಗೆ ಸಮ ಎಂದು (as worth a blade of grass)
ಮನ್ಯನ್ತೇ (मन्यन्ते, manyante) = ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ (they reckon)
ತತ್ (तत्, tat) = ಅದರ (of that)
ಭರೇಣ (भरेण, bhareṇa) = ಭಾರದಿಂದ (by the weight)
ನಮನ್ತಿ (नमन्ति, namanti) = ಬಾಗುತ್ತಾರೆ (they bow down)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಆದರೂ (and yet)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆಹಾ, ಮಹಾತ್ಮರ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಏನೋ ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಗೆ ಸಮ ಎಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅದೇ ಹುಲ್ಲಿನ ಭಾರದಿಂದ ಬಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Ah, the ways of great souls are strange in some manner past saying. They reckon Lakshmi as worth a blade of grass. And yet they bow under the weight of that same grass.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ತೃಣಾಯ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಒಂದು ನುಡಿಗಟ್ಟು. ಚತುರ್ಥಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂದು ಎಣಿಸುವುದು. ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಬೆಲೆಯ ಕೊನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು.

Trinaya manyante is a Sanskrit idiom. The dative marks a price: to count a thing as worth so much. A blade of grass is the lowest rung of that ladder.

ಶ್ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ಬಲವೂ ವಿರೋಧದಲ್ಲಿದೆ. ಹುಲ್ಲಿಗೆ ಭಾರವೇ ಇಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಯಾರನ್ನೂ ಬಾಗಿಸಲಾರದು. ಆದರೂ ಇವರು ಬಾಗುತ್ತಾರೆ.

The whole force of the verse is in the contradiction. Grass has no weight, so it cannot bend anyone. And yet these men bend.

ನಮ್ ಎಂಬ ಧಾತು ಹೊರೆಯ ಕೆಳಗೆ ಬಗ್ಗುವುದನ್ನೂ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಶ್ಲೋಕ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ: ಸಂಪತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಇವರ ತಲೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ.

The root nam means both to stoop under a load and to make obeisance. The verse rests on those two senses at once: the more wealth comes, the lower these men hold their heads.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇದನ್ನು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಒಬ್ಬರ ಸ್ಥಾನ ಏರಿದ ಮೇಲೆ ಅವರ ನಮಸ್ಕಾರ ಚಿಕ್ಕದಾಯಿತೇ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತೇ ಎಂದು ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕು.

This can be used as a test. After a person has risen, see only whether their greeting has grown smaller or larger.

ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಿನಯ ಇದಲ್ಲ. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇರೆ, ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಬೇರೆ.

This is not humility put on for show. Announcing that one has turned away from wealth is one thing; genuinely not counting it is another.