ಛಾಯಾವನ್ತೋ ಗತವ್ಯಾಲಾಃ: ದಾರಿಬದಿಯ ಮರಗಳು

ಊರಿನ ಹೊರಗಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದು ಯಾರನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರ ಲೆಕ್ಕವನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಆ ಮರದ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪಟ್ಟಿಗೆ ದೊಡ್ಡವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 7 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 7

ವಿಷಯ: ಬೇರೆಯವರ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ · For the good of others

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಛಾಯಾವನ್ತೋ ಗತವ್ಯಾಲಾಃ ಸ್ವಾರೋಹಾಃ ಫಲದಾಯಿನಃ ।
ಮಾರ್ಗದ್ರುಮಾ ಮಹಾನ್ತಶ್ಚ ಪರೇಷಾಮೇವ ಭೂತಯೇ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

छायावन्तो गतव्यालाः स्वारोहाः फलदायिनः ।
मार्गद्रुमा महान्तश्च परेषामेव भूतये ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

chāyāvanto gatavyālāḥ svārohāḥ phaladāyinaḥ |
mārgadrumā mahāntaśca pareṣāmeva bhūtaye ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಛಾಯಾವನ್ತಃ (छायावन्तः, chāyāvantaḥ) = ನೆರಳು ಉಳ್ಳವು (possessing shade)
ಗತವ್ಯಾಲಾಃ (गतव्यालाः, gatavyālāḥ) = ಹಾವು ಹೋಗಿರುವವು (with the snakes gone from them)
ಸ್ವಾರೋಹಾಃ (स्वारोहाः, svārohāḥ) = ಹತ್ತಲು ಸುಲಭವಾದವು (easy to climb)
ಫಲದಾಯಿನಃ (फलदायिनः, phaladāyinaḥ) = ಹಣ್ಣು ಕೊಡುವವು (giving fruit)
ಮಾರ್ಗದ್ರುಮಾಃ (मार्गद्रुमाः, mārgadrumāḥ) = ದಾರಿಬದಿಯ ಮರಗಳು (the trees along the road)
ಮಹಾನ್ತಃ (महान्तः, mahāntaḥ) = ದೊಡ್ಡವರು (the great)
ಚ (च, ca) = ಕೂಡ (too)
ಪರೇಷಾಮ್ (परेषाम्, pareṣām) = ಬೇರೆಯವರ (of others)
ಏವ (एव, eva) = ಮಾತ್ರ (alone)
ಭೂತಯೇ (भूतये, bhūtaye) = ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ (for the thriving)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನೆರಳು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಹತ್ತುವುದು ಸುಲಭ, ಹಣ್ಣನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ದಾರಿಬದಿಯ ಮರಗಳು ಹಾಗೆ, ದೊಡ್ಡವರೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಇಬ್ಬರೂ ಇರುವುದು ಬೇರೆಯವರ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿಯೇ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

They give shade, they hold no snakes, they are easy to climb, they give fruit. Such are the trees along the road, and such too are the great. Both stand only for the thriving of others.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವ್ಯಾಲ ಎಂದರೆ ಹಾವು, ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಗತವ್ಯಾಲ ಎಂದರೆ ಆ ಭಯ ಇಲ್ಲದ ಮರ. ನೆರಳು ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆದರಿಕೆ ಇರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಈ ಪದದ ಒಳಗಿನ ಮಾತು.

Vyala is a snake, and can also be a beast of prey. Gatavyala is a tree without that fear in it. Shade is not enough: there must be no dread in sitting down there. That is what the word carries.

ಸ್ವಾರೋಹ ಎಂದರೆ ಹತ್ತಲು ಸುಲಭವಾದದ್ದು. ಹಣ್ಣು ಇದ್ದೂ ಕೈಗೆ ಸಿಗದ ಎತ್ತರದ ಮರದಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಸಿಗುವಂತೆ ಇರುವುದೂ ಒಂದು ಗುಣ.

Svaroha means easy to climb. A tall tree whose fruit never comes to hand is of no use. Being reachable is itself a virtue.

ಮಾರ್ಗದ್ರುಮ ಎಂಬುದು ತೋಟದ ಮರವಲ್ಲ, ದಾರಿಬದಿಯ ಮರ. ಯಾರ ಬೇಲಿಯ ಒಳಗೂ ಇಲ್ಲದ ಮರ. ಅದಕ್ಕೇ ಅದು ಎಲ್ಲರದ್ದು.

A margadruma is not a tree in a garden but a tree by the road. It stands inside no one’s fence. That is why it belongs to everyone.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಇದೇ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಅವರ ಜೊತೆ ನಿಂತಾಗ ನೆಮ್ಮದಿ ಇದೆಯೇ. ಕೇಳಲು ಹೆದರಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ. ಸಮಯ ಕೇಳಿದರೆ ಸಿಗುತ್ತಾರೆಯೇ. ಕೊನೆಗೆ ಕೈಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ. ನಾಲ್ಕೂ ಬೇಕು.

The same four questions can be asked of a senior doctor. Is there ease in standing beside them. Is there no fear in asking. Do they give time when asked. Does something come to hand at the end. All four are needed.

ಮರ ತನ್ನ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಾನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸರಿ. ಆದರೆ ಅದು ಮೊದಲು ಬೇರು ಬಿಟ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಬೆಳೆಯುವುದೂ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.

It is true that a tree does not eat its own fruit. But it first put down roots and grew. That one must grow before one can give is something the verse takes for granted without saying it.