ಜ್ವರದ ರೋಗಿ ಬಂದಾಗ ವೈದ್ಯ ಮೊದಲು ಕೇಳುವುದು ಹಸಿವೆ ಹೇಗಿದೆ, ನಾಲಿಗೆ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು. ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬೇರೊಂದು ರೋಗಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ ನೋಡುವ ಶ್ಲೋಕ ಇದು.
ಆ ರೋಗಿ ಯಾರೆಂದರೆ ಸಿರಿವಂತ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಇರುವುದು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಪದ್ಯದ ಜಾಣ್ಮೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಭಕ್ತೇ ದ್ವೇಷೋ ಜಡೇ ಪ್ರೀತಿರರುಚಿರ್ಗುರುಲಂಘನಮ್
ಮುಖೇ ಚ ಕಟುತಾ ನಿತ್ಯಂ ಧನಿನಾಂ ಜ್ವರಿಣಾಮಿವ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
भक्ते द्वेषो जडे प्रीतिररुचिर्गुरुलङ्घनम्
मुखे च कटुता नित्यं धनिनां ज्वरिणामिव
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
bhakte dveṣo jaḍe prītirarucirgurulaṅghanam
mukhe ca kaṭutā nityaṃ dhanināṃ jvariṇāmiva
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಭಕ್ತೇ (भक्ते, bhakte) = ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ (ಅಥವಾ ಅನ್ನದ ಮೇಲೆ) (towards devotees (or towards cooked rice))
- ದ್ವೇಷೋ (द्वेषो, dveṣo) = ದ್ವೇಷ (dislike)
- ಜಡೇ (जडे, jaḍe) = ಜಡರ ಮೇಲೆ (ಅಥವಾ ತಂಪು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ) (towards the dull (or towards cold water))
- ಪ್ರೀತಿರರುಚಿರ್ಗುರುಲಂಘನಮ್ (प्रीतिररुचिर्गुरुलङ्घनम्, prītirarucirgurulaṅghanam) = ಪ್ರೀತಿ, ಅರುಚಿ, ಗುರುಲಂಘನ (ಪ್ರೀತಿಃ + ಅರುಚಿಃ + ಗುರುಲಂಘನಮ್) (fondness, distaste, transgressing the elder or fasting on heavy food)
- ಮುಖೇ (मुखे, mukhe) = ಬಾಯಲ್ಲಿ (in the mouth)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಕಟುತಾ (कटुता, kaṭutā) = ಕಹಿ (ಕಠೋರ ಮಾತು) (bitterness (or harshness of speech))
- ನಿತ್ಯಂ (नित्यं, nityaṃ) = ಯಾವಾಗಲೂ (always)
- ಧನಿನಾಂ (धनिनां, dhanināṃ) = ಧನಿಕರಿಗೆ (of the wealthy)
- ಜ್ವರಿಣಾಮಿವ (ज्वरिणामिव, jvariṇāmiva) = ಜ್ವರಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ (ಜ್ವರಿಣಾಂ + ಇವ) (as of those in fever)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಧನಿಕರಿಗೆ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ, ಜಡರ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಅರುಚಿ, ಗುರುಗಳ ಮಾತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಹಿ. ಜ್ವರ ಬಂದವರಿಗೆ ಅನ್ನದ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ, ತಂಪಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ, ಅರುಚಿ, ಭಾರವಾದ ಊಟದ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಇರುವಂತೆಯೇ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The wealthy dislike their devotees, favour the dull, feel distaste for everything, brush aside their elders, and always have bitterness in the mouth. It is just so with those in fever: dislike of food, a liking for cold water, no appetite, a fast from heavy meals, and a bitter mouth.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಶ್ಲೇಷೆಯ ಪದ್ಯ. ಪ್ರತಿ ಪದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಇದೆ. ಭಕ್ತ ಎಂದರೆ ಸೇವಕ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ. ಗುರು ಎಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಅಥವಾ ಭಾರವಾದ ಆಹಾರ. ಕಟುತಾ ಎಂದರೆ ಕಠೋರ ಮಾತು ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯ ಕಹಿ.
This is a verse of double meaning. Each key word carries two senses. Bhakta is a devotee or cooked rice. Guru is an elder or heavy food. Katuta is harsh speech or a bitter taste in the mouth.
ಜಡ ಎಂದರೆ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನು. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ನೀರು, ಏಕೆಂದರೆ ಡ ಮತ್ತು ಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. ಲಂಘನ ಎಂದರೆ ದಾಟುವುದು ಅಥವಾ ಉಪವಾಸ. ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Jada means dull-witted. In the other sense it is cold water, since the letters da and la are treated as interchangeable by convention. Langhana means overstepping or fasting. Fasting in fever is well known in the Ayurvedic tradition.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 64. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 64. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಜ್ವರದ ರೋಗಿಯ ಲಕ್ಷಣ ನೋಡಿ ಕಾಯಿಲೆ ಗುರುತಿಸುವ ವೈದ್ಯನ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಕವಿ ಸ್ವಭಾವ ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ನಮ್ಮೊಳಗೂ ಇಂತಹ ಲಕ್ಷಣ ಇವೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
The poet borrows the physician’s way of naming a disease from its signs and uses it to name a temperament. It is good to check whether any of these signs show up in ourselves.
ಇದು ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಹೋಲಿಕೆ. ಎಲ್ಲ ಧನಿಕರ ಮೇಲಿನ ತೀರ್ಪು ಅಲ್ಲ, ಹಣ ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ.
This is a playful comparison. It is no verdict on every rich person but a caution about how the mind may change when money arrives.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ