ಪರೀಕ್ಷೆ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊಠಡಿಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಾಲು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಬಾಗಿಲು ಖಾಲಿ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಸುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಗುರುಂ ಪ್ರಯೋಜನೋದ್ದೇಶಾದರ್ಜಯಂತಿ ನ ಭಕ್ತಿತಃ
ದುಗ್ಧದಾತ್ರೀತಿ ಗೌರ್ಗೇಹೇ ಪೋಷ್ಯತೇ ನ ತು ಧರ್ಮತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
गुरुं प्रयोजनोद्देशादर्जयन्ति न भक्तितः
दुग्धदात्रीति गौर्गेहे पोष्यते न तु धर्मतः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
guruṃ prayojanoddeśādarjayanti na bhaktitaḥ
dugdhadātrīti gaurgehe poṣyate na tu dharmataḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಗುರುಂ (गुरुं, guruṃ) = ಗುರುವನ್ನು (a teacher)
- ಪ್ರಯೋಜನೋದ್ದೇಶಾದರ್ಜಯಂತಿ (प्रयोजनोद्देशादर्जयन्ति, prayojanoddeśādarjayanti) = ಪ್ರಯೋಜನದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ಪ್ರಯೋಜನೋದ್ದೇಶಾತ್ + ಅರ್ಜಯನ್ತಿ) (they win over, for the sake of some purpose)
- ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
- ಭಕ್ತಿತಃ (भक्तितः, bhaktitaḥ) = ಭಕ್ತಿಯಿಂದ (out of devotion)
- ದುಗ್ಧದಾತ್ರೀತಿ (दुग्धदात्रीति, dugdhadātrīti) = ಹಾಲು ಕೊಡುವವಳು ಎಂದು (ದುಗ್ಧದಾತ್ರೀ + ಇತಿ) (because she gives milk)
- ಗೌರ್ಗೇಹೇ (गौर्गेहे, gaurgehe) = ಹಸು ಮನೆಯಲ್ಲಿ (ಗೌಃ + ಗೇಹೇ) (the cow in the house)
- ಪೋಷ್ಯತೇ (पोष्यते, poṣyate) = ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ (is kept and fed)
- ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
- ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
- ಧರ್ಮತಃ (धर्मतः, dharmataḥ) = ಧರ್ಮದ ಭಾವನೆಯಿಂದ (out of a sense of duty)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಜನರು ಗುರುವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಲೆಂದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ. ಹಾಲು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಸುವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ, ಧರ್ಮದ ಭಾವನೆಯಿಂದಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
People attach themselves to a teacher for the sake of some purpose of their own, not out of devotion. A cow is kept at home because she gives milk, and not out of a sense of duty.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅರ್ಜಯನ್ತಿ ಎಂದರೆ ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಬಳಿ ಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಹಸುವಿಗೂ ಗುರುವಿಗೂ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಚುರುಕು.
Arjayanti means they earn or acquire. We take winning a teacher here to mean securing a place near him. The sting lies in comparing a teacher with a cow.
ಹಸುವನ್ನು ಪೂಜ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಆದರೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪೋಷಣೆ ಹಾಲಿನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಎಂಬುದು ಕವಿ ತೋರಿಸುವ ವ್ಯಂಗ್ಯ.
There is a tradition of calling the cow sacred. Even so, her upkeep at home runs on the account of milk, which is the irony the poet shows.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 169. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 169. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಲಿಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಹಿಯಾದ ಸತ್ಯ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬರುವುದು ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕ ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯೋಜನದಿಂದ ಬಂದವರೂ ಮುಂದೆ ನಿಜವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
For those who teach this is a somewhat bitter truth. A good teacher teaches knowing that the student has come for marks. Sometimes even those who came for a purpose grow a real interest later.
ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಇದು ಕನ್ನಡಿ. ಹಿರಿಯರ ಬಳಿ ನಾವು ಹೋಗುವುದು ಅವರಿಂದ ಏನನ್ನಾದರೂ ಪಡೆಯಲು ಮಾತ್ರವೇ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
For those who learn this is a mirror. We may ask whether we go to our elders only to get something from them.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ