ಅದು ಸುಮಾರು 2014ರ ಇಸವಿ ಇರಬೇಕು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಗಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಬಹುಶಃ ನವದೆಹಲಿ ಇರಬೇಕು. ಅಲ್ಲೊಂದು ಪುಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಅದರ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮುಖವಿತ್ತು, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ: ‘ನಾನು ಯಾರು?’
ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿ, ಇನ್ನಾರು? ಅವರ ಮುಖವೇ ಅಲ್ಲಿ ಎದುರಿಗಿತ್ತಲ್ಲ.
ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆ ಪುಸ್ತಕ ತೆರೆದೆ.
ಆಮೇಲೆ ನಡೆದದ್ದು ಕೆಡವುವ ಕೆಲಸ. ನಾನು ಎಂದರೆ ನನ್ನ ಹೆಸರಲ್ಲ. ನಾನು ಈ ಶರೀರವಲ್ಲ. ನಾನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಈ ಪಾತ್ರವಾಗಲೀ, ಆ ಪಾತ್ರವಾಗಲೀ ನಾನಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲ, ಉಸಿರಲ್ಲ, ಯೋಚಿಸುವ ಮನಸ್ಸೂ ನಾನಲ್ಲ. ನಾನು ಉತ್ತರವೆಂದು ಏನೆಲ್ಲ ಕೊಡಬಹುದಾಗಿತ್ತೋ, ಪುಸ್ತಕವು ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಳಚಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಡುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಇದಲ್ಲ. ಇದೂ ಅಲ್ಲ. ಕೆಲವೇ ಪುಟಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ, ‘ನೀನು ಅಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೂ ನೀನಲ್ಲ’ ಎಂದು ತೀರಾ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮರಳಿ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು, ನನ್ನ ವಿಮಾನ ಹತ್ತಲು ಹೊರಟುಬಿಟ್ಟೆ.
ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಆ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವೂ, ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಆಮೇಲೆ ಕಲಿತೆ. ನಾನು ಯಾರು? ನನ್ನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಈ ಜಗತ್ತು ಏನು? ದೇವರು ಯಾರು? ಮತ್ತು ಈ ಮೂರಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೇನು? ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಂಥವೂ ಇವಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಅವೇ, ಮತ್ತು ಅವು ಬರುವುದು ಕೂಡ ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಆರಾರರಂತೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ: ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ನಡುವಿನ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ. ಕೊನೆಯ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ: ಈ ಜಗತ್ತು ಎಂದರೇನು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಚಾರ. ಕರ್ಮ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಜ್ಞಾನವೇ ಮುಕ್ತಿ, ಮೋಕ್ಷ.
ಈ ಬರಹ ಇರುವುದು ಆ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಉಳಿದವುಗಳ ಸರದಿ ಆಮೇಲೆ ಬರಲಿದೆ.
ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಾಗಿ, ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾನು ‘ನೀವು ಯಾರು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ.
ರೋಗಿಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಬಳಿ ಇದೊಂದು ವಾಡಿಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ. ರೋಗಿ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮುನ್ನ, ನಾವು ಆತನ ಹೆಸರು, ಆತ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಯಾವ ದಿನ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಇದನ್ನು ನಾವು ವ್ಯಕ್ತಿ ‘ಓರಿಯೆಂಟೆಡ್’ ಆಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ‘ಓರಿಯೆಂಟೆಡ್ ಟು ಪರ್ಸನ್’ ಎಂದರೆ ಆತನಿಗೆ ತಾನು ಯಾರೆಂಬ ಅರಿವಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.
ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ, ಆತನಿಗೆ ಅದು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಮರೆವಿನ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವ ವೃದ್ಧರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮ್ಮನ್ನೇ ಮರೆತಿರಬಹುದು. ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಆದ ಯುವಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಕೆಲವರು ನನ್ನನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ‘ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತಾನೇ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಇವೆ. ಆತ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಕೇಳಿರಲೇಬೇಕು.
ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿರುವ ನನಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಖ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಅಂಶ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ. ವೈದ್ಯರು ಇದಕ್ಕೆ ‘ಹೈಪೋನೇಟ್ರೀಮಿಯಾ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸೋಡಿಯಂ ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಾಗ ಮೆದುಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ತೂಕಡಿಕೆ ಆವರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ತಪ್ಪಬಹುದು.
ನಾನು ಆತನ ಬಳಿ, ‘ನೀವು ಯಾರು?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಆತ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದ.
ನಾವು ಆತನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಸೋಡಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದೆವು. ಸೋಡಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆತನೂ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದ. ಮತ್ತೆ ತನ್ನದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಲಾರಂಭಿಸಿದ. ‘ನೀವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ’ ಎಂದು ನಾನು ಆತನಿಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿದೆ. ಆತ ಮುಜುಗರದಿಂದ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿದ.
ನಾವು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಆಟವಷ್ಟೇ ಆಗಿರಬಹುದೇ ಎಂದು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು ನೆನಪಿದೆ.
ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಆಗಾಗ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯೂ ಇದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಅವರು ಅದೇ ಎರಡು ಮಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಗ ತಮ್ಮನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೂರು ಒಂದು; ಮತ್ತೊಂದು, ಅಪಾಯಿಂಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಭೇಟಿಯಲ್ಲೂ ನನಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳುವುದು. ಅವರ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಸಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಅದನ್ನು ಮರೆವಿನ ಕಾಯಿಲೆ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಕುಸಿದಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆಮೇಲೆ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅವರನ್ನು ನಾನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ.
ನಂತರ ಅವರನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ. ಅವರ ಮಗ ಅವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ. ಅವರ ಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾರೇ ಮಾತನಾಡಿಸಿದರೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೆ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಷ್ಟೇ.
ಮಗನ ಮೇಲಿನ ದೂರು ಇಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯೂ ಇಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ಯಾವುದನ್ನು ಅವರು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೋ, ಅದೆಲ್ಲವೂ ಮೌನವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.
ಆದರೂ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು. ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಾಗ ನನಗೆ ಹಾಗೆ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಅವರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರನ್ನು ತಲುಪಲು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟೇ.
ನಾನು ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡೆ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಇದನ್ನು ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಹೀಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ:
ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ।
ಏತದ್ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ ತದ್ವಿದಃ
ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಕೌಂತೇಯ, ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಯಾರು ಅರಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಎಂದು ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (13.1)
ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೇ:
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಭಾರತ।
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಜ್ಞಾನಂ ಯತ್ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಮತಂ ಮಮ
ಭಾರತ, ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನೂ ನಾನೆಂದೇ ತಿಳಿ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ಯಾವ ಅರಿವು ಇದೆಯೋ ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಮತ. (13.2)
ಶರೀರವೇ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಉಸಿರು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅದರ ನೆನಪುಗಳೂ ಕೂಡ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂಥದ್ದು, ಅಳೆಯಬಹುದಾದದ್ದು, ಕಳೆದುಹೋಗುವಂಥದ್ದು ಅಥವಾ ಡ್ರಿಪ್ ಮೂಲಕ ಮರಳಿ ತರಬಹುದಾದದ್ದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಆದರೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಬೇರೆಯೇ. ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ: ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅರಿಯುವವನು, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅರಿಯುವವನು, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರೊಳಗಿರುವ ಆ ಅರಿಯುವವನು ಒಬ್ಬನೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಪುಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲಸವೂ ಇದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲ. ಇದೂ ಅಲ್ಲ. ಅದು ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಚೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿತ್ತು.
ನನ್ನ ನಿಲುವು ಇದು.
ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ‘ನಾನು’ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಅವು ಕಳೆದುಹೋದರೂ ನಾವು ನಿಜವಾಗಿ ಏನಾಗಿದ್ದೇವೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಮರೆತ ಆ ಮನುಷ್ಯನಾಗಲೀ, ಸುಮ್ಮನೆ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಿಳೆಯಾಗಲೀ, ಅವರು ಏನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ನಾನು ವೈದ್ಯ; ನನಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ‘ನಾವು’ ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ, ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ, ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ‘ಅವರು’ ಯಾರೆಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?
ಇದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಬಳಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಬಳಿ ಅಂಥ ಉತ್ತರ ಇರಬೇಕೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ಬಯಸುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ, ನನಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅದು ಬಯಸುತ್ತದೆ.
ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮರಳಿ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿಟ್ಟ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 2025ರಲ್ಲಿ, ನಾನು ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನಲ್ಲಿರುವ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಅವರ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಹೊತ್ತು ತಂದೆ.
ಅವರ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಈಗ ನನಗಿಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದೆ. ನಾವು ಹಲವು ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ: ಹೆಸರು, ಶರೀರ, ಕುಟುಂಬ, ವೃತ್ತಿ, ಜೀವಮಾನದ ನೆನಪುಗಳು. ಕಾಯಿಲೆಯು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಳಚಬಲ್ಲದು, ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಕಳಚುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಆ ಯಾವ ಪದರಗಳೂ ನಾವಲ್ಲ.
ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾನೀಗ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
Somewhere around 2014, I was killing time in an airport bookshop. New Delhi, I think. A small book caught my eye. On the cover was the face of Ramana Maharshi, and under it, three words: ‘Who am I?’
I knew the answer. Ramana Maharshi, obviously. His face was right there.
Out of curiosity, I opened it.
What followed was a demolition. I am not my name. I am not this body. I am not this role, or that one. Not the senses, not the breath, not even the mind that thinks. One by one, everything I might have offered as an answer was taken apart and set aside. Not this. Not this either. By the end of a few pages, the man on the cover was telling me, quite politely, that I was not any of the things I thought I was.
I put the book back on the shelf and went to catch my flight.
The question did not stay on the shelf.
I was taught later that every shastra, sooner or later, asks four questions. Who am I? What is this world around me? Who is God? And how are the three connected? Each school of Indian thought gives its own answers. But the questions are the same, and they come in that order.
The Bhagavad Gita, too, is often read as moving through them. Its eighteen chapters fall into three sets of six. The first six are mostly about action, karma: how to live and work in this world. The middle six are mostly about devotion, bhakti. The last six are about knowledge, jnana: what this world is, and who it is that knows it. Action, devotion and detachment each prepare the mind in their own way. They lead to knowledge of the self, and that knowledge is freedom, moksha.
This essay is about the first question. The others will come in their turn.
As a doctor, I ask ‘Who are you?’ more often than most people.
At the bedside it is a routine check. Before we decide whether a patient is confused, we ask him his name, where he is and what day it is. We call this checking whether a person is ‘oriented’. ‘Oriented to person’ means he knows who he is.
Very often, he doesn’t.
An elderly man with dementia may have forgotten not only his children but himself. A young man, after a stroke, may not be able to say his own name. Some patients just stare at me. Others say, simply, ‘ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.’ I don’t know.
A few times, the man who could not tell me his name had been a doctor himself, long ago. He must have asked this very question thousands of times.
And sometimes, standing there with my question hanging in the air, I remember the face on that book.
Not long ago, a man was admitted with very low sodium in his blood. Doctors call it hyponatremia. When the sodium falls far enough, the brain cannot work properly, and a person can become confused, drowsy, even unconscious.
I asked him who he was. He told me his brother’s name.
We corrected his sodium. As the number came back to normal, so did he. He began telling me his own name again. I reminded him, gently, that he had told me he was his brother. He smiled awkwardly and looked down.
I remember thinking, at that moment, that perhaps we are just a play of our biochemistry.
There was also a woman I used to see often. She was elderly, and she came with the same two things every time. She complained that her son did not take care of her. And she thanked me, every single visit, for seeing her without an appointment. Her memory was slipping a little, but not enough for anyone to call it dementia.
Then I didn’t see her for more than six months.
When I saw her next, it was in the emergency room. Her son had brought her in. She had worsened. She could not speak. She could not understand what was said to her. She just stared.
The complaint about her son was gone. So was the gratitude. Everything she had held on to so tightly had gone quiet.
And yet she was there. That was my feeling, standing at her bed. She was still there. We just could not reach her.
I looked away.
The Bhagavad Gita says it in two verses. The thirteenth chapter begins:
ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ।
ಏತದ್ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ ತದ್ವಿದಃ
This body, O son of Kunti, is called the field. The one who knows it, those who know this truth call the knower of the field. (13.1)
And in the very next verse:
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಭಾರತ।
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಜ್ಞಾನಂ ಯತ್ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಮತಂ ಮಮ
Know me too, O Bharata, as the knower of the field in all fields. The knowledge of the field and its knower is true knowledge, in my view. (13.2)
The body is the field. So are the senses, the breath, the mind and its memories. Everything that can be seen, measured, lost or brought back with a drip belongs to the field. The one who knows the field is something else. And in the second verse, quietly, the first question touches the last: the knower in me, the knower in you, the knower in all of us, is said to be one.
That is what the little book in the airport was doing to me. Not this. Not this. It was walking me out of the field.
Here is where I stand.
I believe that our name and our memories were never the ‘I’. Losing them doesn’t touch what we really are. The man who forgot his name, the woman who could only stare: whatever they had lost, they had not lost themselves.
But I am a doctor, and I have to be honest about what I don’t know. We cannot easily know who ‘we’ are, even on a good day, with our sodium normal and our memory intact. How, then, can we know who ‘they’ are, lying in a bed, unable to answer?
I don’t have a tidy answer to that. I am not sure the shastra wants me to have one. It wants me to keep asking.
In 2025, eleven years after I put that book back on the shelf, I visited Ramana Maharshi’s ashram at Tiruvannamalai. I came home with many of his books.
I still cannot answer his question.
But I know this much now. We wear many layers: a name, a body, a family, a profession, a lifetime of memories. Illness can take them off one by one, and I have watched it happen. None of those layers is who we are.
And I no longer answer the question with his name.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ