ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್ ತಮಿಳು ಸುಗ್ಗಿಯ ದನಗಳ ಹಬ್ಬ. ಇದು ತಮಿಳು ಸೌರಮಾಸ ತೈ ತಿಂಗಳ ಎರಡನೆಯ ದಿನ, ಪೊಂಗಲ್ನ ಮರುದಿನ ಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡು ಎಂದರೆ ಹಸು ಅಥವಾ ದನ. ಹೊಲ ಉಳುವ, ಗಾಡಿ ಎಳೆಯುವ, ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಈ ದಿನ ಮೀಸಲು. ಮಾರ್ಗಳಿ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಭೋಗಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಾಣುಂ ಪೊಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಪೊಂಗಲ್ ಹಬ್ಬದ ಮೂರನೆಯ ದಿನ ಇದು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಕುಟುಂಬಗಳು ಇರುವಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದರ ಆಚರಣೆ.
ಆಚರಣೆ
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದನಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಕೊಂಬಿನ ತುದಿಗೆ ಲೋಹದ ಕವಚ ತೊಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊರಳಿಗೆ ಹೂವಿನ ಹಾರ, ಮಣಿಸರ, ಸಣ್ಣ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಹಣೆಗೆ ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾವಿನ ಎಲೆಯಿಂದ ಅರಿಶಿನದ ಅಥವಾ ಕೇಸರಿಯ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ಮನೆಯವರು ಆರತಿ ಎತ್ತಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಹೆಸರುಬೇಳೆ, ಬೆಲ್ಲದ ಸಿಹಿ ಪೊಂಗಲನ್ನೂ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತಿತರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಗಷ್ಟೇ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಅನೇಕರು ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ದನಗಳನ್ನು ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯೂ ಸೇರಿದೆ: ಕಣು ಪಿಡಿ. ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಅರಿಶಿನದ ಎಲೆ ಇಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಾಗೆ ಮತ್ತಿತರ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅನ್ನದ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ, ಸಹೋದರರ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಹೋದರರು ಮದುವೆಯಾದ ಸಹೋದರಿಯರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಇದನ್ನು ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್ನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಮರುದಿನದ ಕಾಣುಂ ಪೊಂಗಲ್‌ನಂದು.
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್ನ ಸಂಜೆ, ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುಂ ಪೊಂಗಲ್‌ನಂದು, ಹೋರಿ ಹಿಡಿಯುವ ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಓಡುವ ಹೋರಿಯ ಡುಬ್ಬ ಅಥವಾ ಕೊಂಬು ಹಿಡಿದು ತೂಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಯುವಕರು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಟ ಹಳೆಯದು; ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಜ್ಯ ನಡೆದ ನಂತರ ಈಗ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ವಿಧಿಸಿದ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಹೇಳುವ ಕಥೆ
ದನಗಳು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವುದೇಕೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ತಮಿಳು ಕಥೆ ಇದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಎಣ್ಣೆಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಊಟ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಶಿವ ತನ್ನ ಹೋರಿ ಬಸವನನ್ನು, ಅಂದರೆ ನಂದಿಯನ್ನು, ಕಳಿಸಿದ. ಬಸವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿರುಗಾಮುರುಗಾ ಮಾಡಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸ್ನಾನ, ಪ್ರತಿದಿನ ಊಟ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ಶಿವ ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿ, ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಜನರಿಗೆ ಹೊಲ ಉಳಲು ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಕಳಿಸಿದ. ದನಗಳ ದಿನ ಆ ದುಡಿಮೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಗೌರವ.
ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ
ದಕ್ಷಿಣದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಮರುದಿನ ದನಗಳದ್ದು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಕನುಮ, ಪಶುವುಲ ಪಂಡುಗ ಎಂದೂ ಹೆಸರು; ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ಮೂರನೆಯ ದಿನ. ಆ ದಿನ ದನಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನೂ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ, ಹಸುಗಳನ್ನು ಚೆಂಡು ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ದನಗಳ ಪಾಲನ್ನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಂಥ ಕಡೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವುದು.
ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ
ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್ ತಿಥಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಸೌರಮಾಸದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳಿನ ತೈ ತಿಂಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ, ಸೂರ್ಯ ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುದಿನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಯಾವ ದಿನ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ದಿನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಮಿಳು ನಿಯಮವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ: ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ ನಡುವೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅದೇ ದಿನ ತೈ 1; ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಬಿದ್ದರೆ ಮರುದಿನ. ತೈ 1 ಪೊಂಗಲ್, ಅದರ ಮರುದಿನ, ತೈ 2, ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್. ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ಮುಂದಿನ ದಿನಾಂಕ 2027ರ ಜನವರಿ 16.
ಎರಡು ಬಗೆಯ ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಬೇರೆಯಾಗಬಹುದು. ತಿರುಕಣಿತ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಅನುದಿನದಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ವಾಕ್ಯ ಪಂಚಾಂಗಗಳು, ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ರಜಾಪಟ್ಟಿಯೂ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಸೂರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಲೆಕ್ಕದಿಂದ ಎಣಿಸುತ್ತವೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್ ಜನವರಿ 15, ಎರಡನೆಯದರ ಪ್ರಕಾರ ಜನವರಿ 16. ಎರಡೂ ಬೇರೆಯಾದಾಗ ಅನುದಿನ ವಾಕ್ಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್ ತಮಿಳು ಹಬ್ಬಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ: ದಕ್ಷಿಣದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಬೇರೆಡೆ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ತೆರೆದಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Mattu Pongal is the cattle festival of the Tamil harvest. It is kept on the second day of the Tamil solar month of Thai, the day after Pongal. Madu in Tamil means cow or cattle, and the day is given to the animals that plough the fields, draw the carts and give milk. It is the third of the four days of the Pongal festival, which opens with Bhogi on the last day of Margazhi and closes with Kanum Pongal, and it is kept chiefly in Tamil Nadu and wherever Tamil families live.
How the day is kept
The cattle are bathed in the morning, their horns are polished and painted in bright colours, and some owners cap the tips with metal. Garlands of flowers, strings of beads and small bells are tied round their necks, and turmeric and kumkum are put on their foreheads. Turmeric or saffron water is sprinkled over them with mango leaves. The family then worships them with an arati and feeds them the sweet pongal of rice, green gram and jaggery, with bananas and other fruit. Many bow before the animals in thanks for the harvest just brought in, and in the villages the decorated cattle are led in procession with music.
The day also carries a custom of the women of the house, Kanu Pidi. A turmeric leaf is placed outside the house and small balls of rice are set on it for crows and other birds, with a prayer for the well-being of brothers; brothers in turn give gifts to their married sisters. Some families do this on the morning of Mattu Pongal, others on Kanum Pongal, the day after.
In parts of Tamil Nadu the bull-taming sport of Jallikattu is held on the evening of Mattu Pongal, and in some villages on Kanum Pongal. Young men try to hold on to a running bull by its hump or horns. The sport is old, and after a challenge in the Supreme Court it is now held under safety rules set by the state.
The story told
A Tamil story explains why cattle work the fields. Shiva sent his bull Basava, Nandi, to tell people on earth to take an oil bath every day and to eat once a month. Basava confused the message and told them to bathe once a month and eat every day. Shiva cursed him for the mistake and sent him down to help people plough the fields for ever. The day of the cattle is the acknowledgement of that labour.
Other regions
The day after the sankranti belongs to the cattle in much of the South. In Andhra Pradesh and Telangana it is Kanuma, also called Pasuvula Panduga, the third day of the Sankranti festival, when the cattle and their sheds are cleaned and the cows are decorated with marigolds and worshipped. Karnataka gives the cattle their share of Makara Sankranti itself: they are washed and decorated, and in villages such as those of Mandya district they are driven over a fire, the kichchu haisodu.
Which day Anudina gives
Mattu Pongal is fixed by the solar month, not by a tithi. Anudina takes the moment the sun enters Makara, which opens the Tamil month of Thai, and applies the Tamil rule for which civil day becomes the first of the month: if the sankranti falls between sunrise and sunset, that day is Thai 1; if it falls after sunset, the next day is. Thai 1 is Pongal, and Mattu Pongal is the day after it, Thai 2. The next date Anudina gives is 16 January 2027.
Two kinds of Tamil almanac can differ by a day here. The thirukanitha almanacs follow the observed sun, as Anudina does; the vakya almanacs, and with them the Tamil Nadu government’s list of holidays, follow the older Surya Siddhanta reckoning of the sankranti. In 2026 Mattu Pongal was 15 January by the first and 16 January by the second. When the two part, Anudina shows the vakya date as well. Mattu Pongal is listed among the Tamil festivals: it appears under the South setting, and elsewhere when festivals of other regions are turned on.