ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸಖೇತಿ ಮತ್ವಾ ಪ್ರಸಭಂ ಯದುಕ್ತಂ ಹೇ ಕೃಷ್ಣ ಹೇ ಯಾದವ ಹೇ ಸಖೇತಿ।
ಅಜಾನತಾ ಮಹಿಮಾನಂ ತವೇದಂ ಮಯಾ ಪ್ರಮಾದಾತ್ಪ್ರಣಯೇನ ವಾಪಿ ॥ 41 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति।
अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ॥ 41 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
sakheti matvā prasabhaṃ yaduktaṃ he kṛṣṇa he yādava he sakheti|
ajānatā mahimānaṃ tavedaṃ mayā pramādātpraṇayena vāpi || 41 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಖಾ ಇತಿ ಮತ್ವಾ (सखा इति मत्वा, sakhā iti matvā) = ಗೆಳೆಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ (thinking of you as a friend)
- ಹೇ ಕೃಷ್ಣ ಹೇ ಯಾದವ ಹೇ ಸಖೇ ಇತಿ (हे कृष्ण हे यादव हे सखे इति, he kṛṣṇa he yādava he sakhe iti) = ಓ ಕೃಷ್ಣ, ಓ ಯಾದವ, ಓ ಗೆಳೆಯ ಎಂದು (saying ‘O Krishna, O Yadava, O friend’)
- ಪ್ರಸಭಂ ಯತ್ ಉಕ್ತಮ್ (प्रसभं यत् उक्तम्, prasabhaṃ yat uktam) = ಅವಿನಯದಿಂದ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೋ (whatever I said rashly)
- ತವ ಇದಂ ಮಹಿಮಾನಮ್ ಅಜಾನತಾ (तव इदं महिमानम् अजानता, tava idaṃ mahimānam ajānatā) = ನಿನ್ನ ಈ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ (not knowing this greatness of yours)
- ಮಯಾ ಪ್ರಮಾದಾತ್ ಪ್ರಣಯೇನ ವಾ ಅಪಿ (मया प्रमादात् प्रणयेन वा अपि, mayā pramādāt praṇayena vā api) = ನಾನು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದಲೋ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೋ (out of carelessness or out of affection)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿನ್ನ ಈ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಗೆಳೆಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದಲೋ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೋ ‘ಓ ಕೃಷ್ಣ, ಓ ಯಾದವ, ಓ ಗೆಳೆಯ’ ಎಂದು ನಾನು ಅವಿನಯದಿಂದ ಏನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದ್ದೇನೋ… (ವಾಕ್ಯ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Whatever I said rashly, thinking of you as a friend, ‘O Krishna, O Yadava, O friend’, not knowing this greatness of yours, out of carelessness or out of affection… (the sentence is completed in the next verse).
ಶ್ಲೋಕ 11.41ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.41
ವಿಶ್ವರೂಪ ಕಂಡ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಾಗುವುದು ಸ್ನೇಹದ ಹಳೆಯ ಸಲಿಗೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಸಖ’ ಎಂದರೆ ಸಮಾನ ವಯಸ್ಸಿನವನು, ‘ಪ್ರಸಭಂ’ ಎಂದರೆ ಎದುರಿನವನನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಪ್ರಣಯ’ಕ್ಕೆ ಬಹುಕಾಲದ ಪರಿಚಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ‘ಪ್ರಸಭಂ’ಗೆ ವಿನಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.
What comes first to the mind of Arjuna, who has seen the cosmic form, is the old familiarity of friendship. Sridhara Swami calls these two verses a plea for forgiveness. For Shankara ‘sakha’ means one of equal age, and ‘prasabham’ means forcefully, overriding the other. Ramanuja gives ‘pranaya’ the sense of long acquaintance, and ‘prasabham’ the sense of without humility.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡು ಭಾಷಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಸಖೇತಿ’ ಎಂಬ ಸಂಧಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಆರ್ಷ ಪ್ರಯೋಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ‘ಮಹಿಮಾನಂ’ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ‘ಇದಂ’ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಇದಂ’ ಪದವನ್ನು ವಿಶ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು, ‘ತವೇಮಂ’ ಎಂಬ ಪಾಠವಿದ್ದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
The acharyas notice two points of language in this verse. The sandhi ‘sakheti’ does not fit the ordinary rule of grammar, and Sridhara Swami calls it an archaic usage of the sages. ‘Mahimanam’ is masculine and ‘idam’ neuter. So, says Shankara, ‘idam’ must be connected separately with the cosmic form, and if the reading ‘tavemam’ exists it fits directly. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹತ್ತಿರದವರನ್ನು ನಾವು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಹೆಂಡತಿ, ಗಂಡ, ತಂದೆ ತಾಯಿ, ಹಳೆಯ ಗೆಳೆಯರು, ಇವರ ದೊಡ್ಡತನ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದು ಅಪರೂಪ.
We take those closest to us lightly. A wife, a husband, parents, old friends: we rarely see their greatness.
ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವಿಶ್ವರೂಪ ಬೇಕಾಯಿತು. ನಮಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಸಾಕು, ಹತ್ತಿರದವರ ಬೆಲೆ ತಿಳಿಯಲು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಅವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
Arjuna needed the cosmic form. Sometimes a single night in hospital is enough for us to learn the worth of those close to us. It is good to tell them so before that.