ತೋಟಕಾಷ್ಟಕವು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರೊಬ್ಬರು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುವ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ “ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್” ಎಂದು ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ: ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನೀವೇ ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ. ಇಂದಿಗೂ ಶಂಕರ ಪರಂಪರೆಯ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆ, ಶಂಕರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಇದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
The Totakashtakam is a hymn of eight verses in which a disciple praises Adi Shankaracharya as his guru. Every verse ends with “bhava śaṅkara deśika me śaraṇam”: Shankara, my teacher, be my refuge. It is still sung in the mathas of the Shankara tradition, and on Guru Purnima and Shankara Jayanti.
ಸ್ತೋತ್ರ ಸರಳ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾತಿನಂತೆ ಕೇಳಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತದ ಸಾರವಿದೆ. ಗುರು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಅರ್ಥದ ನಿಧಿ, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಜೀವದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕಲಿಸುವವನು, ಸ್ವತಃ ಶಿವನೇ ಆದವನು. ಕೆಳಗೆ ಪಾಠವನ್ನು ಮೂರು ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Though it sounds like a simple prayer of devotion, the hymn carries the heart of Advaita. The guru is the treasure of the meaning of the Upanishads, the one who teaches the discernment of Ishvara and the jiva, and Shiva himself. Below we give the text in three scripts and the meaning of each verse.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ವಿದಿತಾಖಿಲಶಾಸ್ತ್ರಸುಧಾಜಲಧೇ
ಮಹಿತೋಪನಿಷತ್ಕಥಿತಾರ್ಥನಿಧೇ ।
ಹೃದಯೇ ಕಲಯೇ ವಿಮಲಂ ಚರಣಂ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 1 ॥
ಕರುಣಾವರುಣಾಲಯ ಪಾಲಯ ಮಾಂ
ಭವಸಾಗರದುಃಖವಿದೂನಹೃದಮ್ ।
ರಚಯಾಖಿಲದರ್ಶನತತ್ತ್ವವಿದಂ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 2 ॥
ಭವತಾ ಜನತಾ ಸುಹಿತಾ ಭವಿತಾ
ನಿಜಬೋಧವಿಚಾರಣ ಚಾರುಮತೇ ।
ಕಲಯೇಶ್ವರಜೀವವಿವೇಕವಿದಂ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 3 ॥
ಭವ ಏವ ಭವಾನಿತಿ ಮೇ ನಿತರಾಂ
ಸಮಜಾಯತ ಚೇತಸಿ ಕೌತುಕಿತಾ ।
ಮಮ ವಾರಯ ಮೋಹಮಹಾಜಲಧಿಂ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 4 ॥
ಸುಕೃತೇಽಧಿಕೃತೇ ಬಹುಧಾ ಭವತೋ
ಭವಿತಾ ಸಮದರ್ಶನಲಾಲಸತಾ ।
ಅತಿದೀನಮಿಮಂ ಪರಿಪಾಲಯ ಮಾಂ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 5 ॥
ಜಗತೀಮವಿತುಂ ಕಲಿತಾಕೃತಯೋ
ವಿಚರಂತಿ ಮಹಾಮಹಸಶ್ಛಲತಃ ।
ಅಹಿಮಾಂಶುರಿವಾತ್ರ ವಿಭಾಸಿ ಗುರೋ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 6 ॥
ಗುರುಪುಂಗವ ಪುಂಗವಕೇತನ ತೇ
ಸಮತಾಮಯತಾಂ ನಹಿ ಕೋಽಪಿ ಸುಧೀಃ ।
ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ತತ್ತ್ವನಿಧೇ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 7 ॥
ವಿದಿತಾ ನ ಮಯಾ ವಿಶದೈಕಕಲಾ
ನ ಚ ಕಿಂಚನ ಕಾಂಚನಮಸ್ತಿ ಗುರೋ ।
ದ್ರುತಮೇವ ವಿಧೇಹಿ ಕೃಪಾಂ ಸಹಜಾಂ
ಭವ ಶಂಕರ ದೇಶಿಕ ಮೇ ಶರಣಮ್ ॥ 8 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
विदिताखिलशास्त्रसुधाजलधे
महितोपनिषत्कथितार्थनिधे ।
हृदये कलये विमलं चरणं
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 1 ॥
करुणावरुणालय पालय मां
भवसागरदुःखविदूनहृदम् ।
रचयाखिलदर्शनतत्त्वविदं
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 2 ॥
भवता जनता सुहिता भविता
निजबोधविचारण चारुमते ।
कलयेश्वरजीवविवेकविदं
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 3 ॥
भव एव भवानिति मे नितरां
समजायत चेतसि कौतुकिता ।
मम वारय मोहमहाजलधिं
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 4 ॥
सुकृतेऽधिकृते बहुधा भवतो
भविता समदर्शनलालसता ।
अतिदीनमिमं परिपालय मां
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 5 ॥
जगतीमवितुं कलिताकृतयो
विचरंति महामहसश्छलतः ।
अहिमांशुरिवात्र विभासि गुरो
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 6 ॥
गुरुपुंगव पुंगवकेतन ते
समतामयतां नहि कोऽपि सुधीः ।
शरणागतवत्सल तत्त्वनिधे
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 7 ॥
विदिता न मया विशदैककला
न च किंचन कांचनमस्ति गुरो ।
द्रुतमेव विधेहि कृपां सहजां
भव शंकर देशिक मे शरणम् ॥ 8 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
viditākhilaśāstrasudhājaladhe
mahitopaniṣatkathitārthanidhe |
hṛdaye kalaye vimalaṃ caraṇaṃ
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 1 ||
karuṇāvaruṇālaya pālaya māṃ
bhavasāgaraduḥkhavidūnahṛdam |
racayākhiladarśanatattvavidaṃ
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 2 ||
bhavatā janatā suhitā bhavitā
nijabodhavicāraṇa cārumate |
kalayeśvarajīvavivekavidaṃ
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 3 ||
bhava eva bhavāniti me nitarāṃ
samajāyata cetasi kautukitā |
mama vāraya mohamahājaladhiṃ
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 4 ||
sukṛte’dhikṛte bahudhā bhavato
bhavitā samadarśanalālasatā |
atidīnamimaṃ paripālaya māṃ
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 5 ||
jagatīmavituṃ kalitākṛtayo
vicaraṃti mahāmahasaśchalataḥ |
ahimāṃśurivātra vibhāsi guro
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 6 ||
gurupuṃgava puṃgavaketana te
samatāmayatāṃ nahi ko’pi sudhīḥ |
śaraṇāgatavatsala tattvanidhe
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 7 ||
viditā na mayā viśadaikakalā
na ca kiṃcana kāṃcanamasti guro |
drutameva vidhehi kṛpāṃ sahajāṃ
bhava śaṃkara deśika me śaraṇam || 8 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೆಂಬ ಅಮೃತಸಾಗರವನ್ನು ಅರಿತವರೇ, ಮಹಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೇಳುವ ಅರ್ಥದ ನಿಧಿಯೇ, ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ಮಲ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನೀವೇ ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
You who know the whole ocean of nectar that is the shastras, you treasure of the meaning taught in the great Upanishads, I hold your spotless feet in my heart. Shankara, my teacher, be my refuge. - 2 ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರವೇ, ಸಂಸಾರಸಾಗರದ ದುಃಖದಿಂದ ನೊಂದ ಹೃದಯದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ. ಎಲ್ಲ ದರ್ಶನಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಮಾಡಿ. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
Ocean of compassion, protect me, whose heart is pained by the sorrow of the sea of worldly life. Make me one who knows the truth of all the schools of philosophy. Shankara, my teacher, be my refuge. - 3 ನಿಮ್ಮಿಂದ ಜನರೆಲ್ಲ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರೇ, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಜೀವದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಮಾಡಿ. ಅದ್ವೈತದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು, ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಇಬ್ಬರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಒಂದೇ ಎಂದು ಕಾಣುವ ತಿಳಿವು. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
Through you people have found their true good. You whose fine mind inquires into the knowledge of the Self, make me one who knows the discernment of Ishvara and the jiva. In the Advaita reading this is the insight that, once the limiting adjuncts are set apart, the essence of both is one. Shankara, my teacher, be my refuge. - 4 “ನೀವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭವನೇ, ಅಂದರೆ ಶಿವನೇ” ಎಂಬ ಅರಿವು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ಆನಂದವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ಮೂಡಿದೆ. ನನ್ನ ಮೋಹವೆಂಬ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
“You are Bhava, that is Shiva, himself”: this conviction has risen strongly in my mind, full of wonder and delight. Hold back the great ocean of my delusion. Shankara, my teacher, be my refuge. - 5 ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದ ಹಂಬಲ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮವಾಗಿ ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯ ಹಂಬಲ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅತಿ ದೀನನಾದ ಈ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
Only after good deeds have been done in many ways does the longing arise for your sight, the longing for the vision that sees all as one. Protect me, so very helpless. Shankara, my teacher, be my refuge. - 6 ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮಹಾತ್ಮರು ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ, ಗುರುವೇ, ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತೀರಿ. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
To protect the world, great souls take on forms and move about in disguise. Among them, O guru, you shine here like the sun. Shankara, my teacher, be my refuge. - 7 ಗುರುಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಶಿವನೇ, ಯಾವ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ನಿಮಗೆ ಸಮನಾಗಲಾರ. ಶರಣು ಬಂದವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರೇ, ತತ್ತ್ವದ ನಿಧಿಯೇ, ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
Best of gurus, Shiva whose banner bears the bull, no wise man can equal you. You who cherish those who come for refuge, treasure of truth, Shankara, my teacher, be my refuge. - 8 ಗುರುವೇ, ಯಾವ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಬಳಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಚಿನ್ನವಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಸಹಜವಾದ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬೇಗನೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೋರಿ. ಗುರು ಶಂಕರರೇ, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರಿ.
O guru, I have not clearly mastered even one branch of learning, and I have no gold at all. Show me quickly the grace that comes naturally to you. Shankara, my teacher, be my refuge.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ. ಶಂಕರರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಗಿರಿ (ಆನಂದಗಿರಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ) ಎಂಬ ಮೌನಿ, ಸೇವಾನಿರತ ಶಿಷ್ಯನಿದ್ದ. ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಗುರುವಿನ ಬಟ್ಟೆ ತೊಳೆಯಲು ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಶಂಕರರು ಪಾಠ ಆರಂಭಿಸದೆ ಅವನಿಗಾಗಿ ಕಾದರು. ಇತರ ಶಿಷ್ಯರು ಅವನಿಗೆ ಪಾಠ ತಿಳಿಯದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ಗಿರಿ ಬಂದು ಈ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಹಾಡಿದ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
The traditional story runs like this. Among Shankara’s disciples was Giri (also called Anandagiri), a quiet disciple devoted to service. Once, while he had gone to wash his teacher’s clothes, Shankara waited for him before starting the lesson. When the other disciples hinted that he would not follow the lesson anyway, Giri is said to have arrived and sung this ashtaka on the spot.
ಅಂದಿನಿಂದ ಅವನು ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ, ಬದರಿಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಠದ ಮೊದಲ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಯಾದ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನು ಬಳಸಿದ ತೋಟಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಶಂಕರ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ, ಅದನ್ನು ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
From then on, tradition says, he was known as Totakacharya and became the first head of Jyotirmath at Badri. The name comes from the totaka metre he used. The story is told in the Shankara Digvijaya works, and we give it as the tradition tells it.
ಸ್ತೋತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅದ್ವೈತ ಪರಂಪರೆಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಂತೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಈಶ್ವರಜೀವವಿವೇಕ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ಲೋಕದ “ನೀವೇ ಭವ (ಶಿವ)” ಎಂಬ ಮಾತು ಈ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುಖ್ಯ. ಗುರುವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೆಂದು ಕಾಣುವುದು ಶಂಕರ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ.
We give the meaning as the Advaita tradition understands it. Two phrases carry this view: the discernment of Ishvara and the jiva in verse 3, and “you are Bhava (Shiva) himself” in verse 4. To see the guru as Shiva himself is the conviction of the Shankara tradition.
ಪಾಠವನ್ನು stotranidhi.com ಆಧರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಸಾಲುಗಳು “ವಿದಂ ಭವ” ನಂತರ ತಪ್ಪಾಗಿ ಮುರಿದಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದ ಮಹಿತೋಪನಿಷತ್ಕಥಿತಾರ್ಥನಿಧೇ ಎಂಬ ಸಮಾಸವನ್ನು ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.
We follow the text of stotranidhi.com. In our source the lines of verse 3 were wrongly broken after “vidaṃ bhava”, and we have set them right. In verse 1 we write the compound mahitopaniṣatkathitārthanidhe as one word.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತರಗತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಬೆಂಚಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡದೆ ಕುಳಿತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ನಾವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಅಷ್ಟಕದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಅಂತಹ ಶಿಷ್ಯನಿಗಾಗಿಯೇ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಮೌನವಾಗಿರುವವರ ಒಳಗೂ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
We easily overlook the student who sits quietly on the back bench of a classroom. In the story of this ashtaka, the teacher waits for just such a disciple. It reminds us that learning and devotion may be growing inside those who say little.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ