ಕಿಂ ಹಾರೈಃ ಕಿಮು ಕಂಕಣೈಃ: ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಒಡೆಯದ ಒಂದೇ ಆಭರಣ

ಹಾರ, ಬಳೆ, ಓಲೆ, ತೋಳಬಂದಿ, ಆಡಂಬರದ ಬಟ್ಟೆ. ಈ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ಪದ್ಯ ಒಂದೊಂದನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಒಂದೇ ಆಭರಣ, ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹಿಂಡಿದ ಅಮೃತದಂಥ ಸೂಕ್ತಿಗಳು.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸುಭಾಷಿತಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 20 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Fine Sayings, verse 20

ವಿಷಯ: ಮಾತೇ ಮನುಷ್ಯನ ಆಭರಣ · Speech as a person’s true ornament

ಛಂದಸ್ಸು: ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ · Shardulavikridita

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಿಂ ಹಾರೈಃ ಕಿಮು ಕಙ್ಕಣೈಃ ಕಿಮಸಮೈಃ ಕರ್ಣಾವತಂಸೈರಲಂ
ಕೇಯೂರೈರ್ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೈರಲಮಲಂ ಸಾಡಮ್ಬರೈರಮ್ಬರೈಃ ।
ಪುಂಸಾಮೇಕಮಖಣ್ಡಿತಂ ಪುನರಿದಂ ಮನ್ಯಾಮಹೇ ಮಣ್ಡನಂ
ಯನ್ನಿಷ್ಪೀಡಿತಪಾರ್ವಣಾಮೃತಕರಸ್ಯನ್ದೋಪಮಾಃ ಸೂಕ್ತಯಃ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

किं हारैः किमु कङ्कणैः किमसमैः कर्णावतंसैरलं
केयूरैर्मणिकुण्डलैरलमलं साडम्बरैरम्बरैः ।
पुंसामेकमखण्डितं पुनरिदं मन्यामहे मण्डनं
यन्निष्पीडितपार्वणामृतकरस्यन्दोपमाः सूक्तयः ॥

ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)

kiṃ hāraiḥ kimu kaṅkaṇaiḥ kimasamaiḥ karṇāvataṃsairalaṃ
keyūrairmaṇikuṇḍalairalamalaṃ sāḍambarairambaraiḥ |
puṃsāmekamakhaṇḍitaṃ punaridaṃ manyāmahe maṇḍanaṃ
yanniṣpīḍitapārvaṇāmṛtakarasyandopamāḥ sūktayaḥ ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಿಂ ಹಾರೈಃ (किं हारैः, kiṃ hāraiḥ) = ಹಾರಗಳಿಂದ ಏನು (what use are necklaces)
ಕಿಮು ಕಙ್ಕಣೈಃ (किमु कङ्कणैः, kimu kaṅkaṇaiḥ) = ಕಂಕಣಗಳಿಂದ ಏನು (what use are bracelets)
ಕಿಮ್ ಅಸಮೈಃ (किम् असमैः, kim asamaiḥ) = ಅಸಮಾನವಾದವುಗಳಿಂದ ಏನು (what use are peerless)
ಕರ್ಣಾವತಂಸೈಃ (कर्णावतंसैः, karṇāvataṃsaiḥ) = ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ (ear ornaments)
ಅಲಮ್ (अलम्, alam) = ಸಾಕು (enough of)
ಕೇಯೂರೈಃ (केयूरैः, keyūraiḥ) = ತೋಳಬಂದಿಗಳಿಂದ (armlets)
ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೈಃ (मणिकुण्डलैः, maṇikuṇḍalaiḥ) = ರತ್ನದ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ (jewelled earrings)
ಅಲಮ್ ಅಲಮ್ (अलम् अलम्, alam alam) = ಸಾಕು, ಸಾಕು (enough, enough)
ಸಾಡಮ್ಬರೈಃ (साडम्बरैः, sāḍambaraiḥ) = ಆಡಂಬರದ (showy)
ಅಮ್ಬರೈಃ (अम्बरैः, ambaraiḥ) = ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ (clothes)
ಪುಂಸಾಮ್ (पुंसाम्, puṃsām) = ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ (for people)
ಏಕಮ್ (एकम्, ekam) = ಒಂದೇ (the one)
ಅಖಣ್ಡಿತಮ್ (अखण्डितम्, akhaṇḍitam) = ಒಡೆಯದ, ಕುಂದಿಲ್ಲದ (unbroken)
ಪುನಃ ಇದಮ್ (पुनः इदम्, punaḥ idam) = ಇದನ್ನು ಮಾತ್ರ (this, rather)
ಮನ್ಯಾಮಹೇ (मन्यामहे, manyāmahe) = ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ (we consider)
ಮಣ್ಡನಮ್ (मण्डनम्, maṇḍanam) = ಆಭರಣ (ornament)
ಯತ್ (यत्, yat) = ಏನೆಂದರೆ (namely)
ನಿಷ್ಪೀಡಿತಪಾರ್ವಣಾಮೃತಕರಸ್ಯನ್ದೋಪಮಾಃ (निष्पीडितपार्वणामृतकरस्यन्दोपमाः, niṣpīḍitapārvaṇāmṛtakarasyandopamāḥ) = ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಡಿದಾಗ ಸುರಿಯುವ ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ (like the flow squeezed from the full moon)
ಸೂಕ್ತಯಃ (सूक्तयः, sūktayaḥ) = ಸೂಕ್ತಿಗಳು (fine sayings)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹಾರಗಳಿಂದ ಏನಾಗಬೇಕು? ಕಂಕಣಗಳಿಂದ ಏನು? ಅಸಮಾನವಾದ ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಏನು? ತೋಳಬಂದಿಗಳು, ರತ್ನಕುಂಡಲಗಳು ಸಾಕು. ಆಡಂಬರದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಕು, ಸಾಕು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಡಿದಾಗ ಸುರಿಯುವ ಅಮೃತದಂಥ ಸೂಕ್ತಿಗಳೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಎಂದೂ ಒಡೆಯದ ಒಂದೇ ಆಭರಣ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

What use are necklaces? What use bracelets, or peerless ear ornaments? Enough of armlets and jewelled earrings, enough, enough of showy clothes. We hold that fine sayings, like the nectar that flows when the full moon is squeezed, are a person’s one unbroken ornament.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಪದ್ಯ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದ ಕೇಯೂರಾಣಿ ನ ಭೂಷಯಂತಿ ಪುರುಷಂ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕದ ಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ತೋಳಬಂದಿ, ಹಾರಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂಸ್ಕಾರಗೊಂಡ ಮಾತೇ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ.

This verse recalls the thought of Bhartrihari’s famous verse in the Nitishataka, keyurani na bhushayanti purusham, where too armlets and necklaces do not adorn a person but refined speech does.

ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಪಾರ್ವಣ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಮೃತಕರ ಎಂದರೆ ಅಮೃತದ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನು, ಚಂದ್ರ. ಆಭರಣಗಳು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ, ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸುಭಾಷಿತಕ್ಕೆ ಅಖಂಡಿತ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಅದಕ್ಕೇ.

The footnote in the Subhashitaratnabhandagara glosses parvana as full. Amritakara, the one with nectar rays, is the moon. Ornaments break and get lost, which is why the fine saying is called akhandita, unbroken.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 29. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 29. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಬಟ್ಟೆ, ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಯಾರು ಏನು ಹೇಳಿದರು ಎಂಬುದು.

At functions people notice clothes and jewellery. What stays in memory years later is who said what.

ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಡವೆ ಮಾಡಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಒಳ್ಳೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಆಸ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದೇ.

Along with getting jewellery made for children, teaching them four good verses is also a way of leaving them wealth.