ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದ ಆ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ.
ವಿಪರೀತ ಟ್ರಾಫಿಕ್. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಎಲ್ಲಿಗೋ ತಲುಪುವ ಅವಸರ. ಸಿಗ್ನಲ್ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ವಾಹನಗಳು. ಎಲ್ಲರ ಮುಖದಲ್ಲೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಧಾವಂತ. ಯಾರದೋ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳ ಇಎಂಐ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಇನ್ಯಾರದೋ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ಮನೆ ಕಟ್ಟುವ ಕನಸು. ದಿನವಿಡೀ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವ ದುಡಿಮೆ, ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆಯುವ ‘ರಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್’ ಹುಡುಕಾಟ.
ಬದುಕು.
ಇಷ್ಟೇನಾ ಬದುಕು? ಕೇವಲ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಖರ್ಚುಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಓಟವೇ?
ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಬದುಕಿನ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾದ ಚೌಕಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ. ಕೇಳಲು ಯಾವುದೋ ಹಳೆಯ ವೇದಾಂತದ ಪುಸ್ತಕದ ಸಾಲುಗಳಂತೆ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಆಳವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಸೂತ್ರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ.
ಇವತ್ತಿನ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಕೇವಲ ನಡುವಿನ ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸುತ್ತ ಮಾತ್ರ ಗಿರಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
‘ಅರ್ಥ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾಮ’.
ಅಂದರೆ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆಸೆ.
ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ದುಡಿಯುವುದು ‘ಅರ್ಥ’ಕ್ಕಾಗಿ. ಆ ದುಡಿದ ಹಣದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು, ಇಷ್ಟವಾದದ್ದನ್ನು ಕೊಂಡು ಸುಖಿಸುವುದು ‘ಕಾಮ’.
ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಖಂಡಿತಾ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಆ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಿಗುವ ಸಂತಸವನ್ನು, ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಅದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನೆಮ್ಮದಿಯ, ಸುಖಮಯ ಜೀವನದ ಹಕ್ಕಿದೆ.
ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ.
ಆಸೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ಯಾವುದೇ ಬ್ರೇಕ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾರು ಕೊಂಡ ಮರುದಿನವೇ, ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವನ ದೊಡ್ಡ ಕಾರು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಐಷಾರಾಮಿಯಾದ ಮನೆಯ ಕನಸು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿನ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ನಾವು ನಮಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬೇಡವಾದ, ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ಭ್ರಮಿಸಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ.
ಅದಕ್ಕೇ, ಆ ‘ಕಾಮ’ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಡಿವಾಣ ಬೇಕು.
ಯಾವ ಕಡಿವಾಣ?
ಅದುವೇ ‘ಅರ್ಥ’ ಮತ್ತು ‘ಮೋಕ್ಷ’ದ ಪರಿಮಿತಿ. ನಮ್ಮ ಆಸೆಗಳು ಕೇವಲ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಬಲೂನುಗಳಾಗಬಾರದು. ಅವುಗಳಿಗೆ ‘ಅರ್ಥ’ದ ಹಗ್ಗವಿರಬೇಕು (ಇದು ನನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇದೆಯೇ?) ಹಾಗೂ ‘ಮೋಕ್ಷ’ದ ಗುರಿಯಿರಬೇಕು (ಈ ಆಸೆ ನನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಗಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ?).
ಅದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಒಂದು ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಬೇಕು. ಅದುವೇ ಧರ್ಮ.
ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲ. ಹಣೆಗೆ ಕುಂಕುಮ, ವಿಭೂತಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ನಾವು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದ ಮೇಲಿರುವ ನಿಷ್ಠೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ.
ನಾವು ಮಾಡುವ ವೃತ್ತಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡದೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದು ಅವನ ಧರ್ಮ. ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ ರೋಗಿಯ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು ಅವನ ಧರ್ಮ.
ಆ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಾವು ‘ಅರ್ಥ’ವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು.
ಅಡ್ಡದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಲಂಚಗುಳಿತನದಿಂದ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ತುಳಿದು ಗಳಿಸಿದ ಹಣ ನಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅದು ರಾತ್ರಿಯ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತದೆ. ಒಳಗೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಖಾಲಿತನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದ ಅಡಿಪಾಯವಿಲ್ಲದ ಅರ್ಥ, ಬರಿಯ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಬದುಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗೆಯೇ, ಆ ‘ಕಾಮ’ವನ್ನು ಕೂಡ ನಾವು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.
ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದು. ನಮ್ಮ ಸುಖ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ನೋವಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರಬಾರದು. ನಾವು ಅನುಭವಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುಖಕ್ಕೂ ಒಂದು ನೈತಿಕತೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಅದೇ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು.
ಆದರೆ, ಬದುಕು ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಲ್ಲಬಾರದು.
ನಮ್ಮ ಬಹುದೊಡ್ಡ ದುರಂತವೆಂದರೆ, ನಾವು ‘ಕಾಮ’ದ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಂಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾಯ್ತು, ಮಕ್ಕಳ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದ್ದಾಯ್ತು, ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಮುಂದೇನು? ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮನೆಗೆ ಹೊಸ ಬಣ್ಣ, ಹೊಸ ಪೀಠೋಪಕರಣ. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಆಸೆಗಳ ಸಣ್ಣ, ಗಿರಕಿ ಹೊಡೆಯುವ ವೃತ್ತ.
ಮೋಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕಾಷಾಯ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲ.
ಅದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ಕಲೆ.
“ನಾನು”, “ನನ್ನದು”, “ನನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ” ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಒಂದು ವಯಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸುಖಗಳಾಚೆಗೆ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ ಬೇಕು. ಬದುಕಿನ ರಂಗಮಂಚದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪಾತ್ರ ಮುಗಿಯುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಕಪ್ ಅಳಿಸಿ, ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವ ಪಕ್ವತೆ ಬೇಕು.
ಅದುವೇ ಮೋಕ್ಷದ ಕಡೆಗಿನ ನಡಿಗೆ.
ಕಾಮದಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದುಹೋಗದೆ, ಭೌತಿಕ ಸುಖಗಳಲ್ಲೇ ಬಂಧಿಯಾಗದೆ, ಅದರಾಚೆಗಿನ ಪ್ರಶಾಂತತೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯುವುದು. ನಾವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆವೋ, ಆ ಮೂಲದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ಮೌನ ಪ್ರಯತ್ನ.
ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ.
ಧರ್ಮ ತಳಪಾಯ.
ಅರ್ಥ ಆ ಕಟ್ಟಡದ ಭದ್ರವಾದ ಗೋಡೆ.
ಕಾಮ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಸುಂದರವಾದ ಛಾವಣಿ.
ಮೋಕ್ಷ ಆ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿನ ಅನಂತವಾದ, ತೆರೆದ ಆಕಾಶ.
ತಳಪಾಯವಿಲ್ಲದ ಗೋಡೆಗಳು ಯಾವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಾದರೂ ಕುಸಿದುಬೀಳಬಹುದು.
ಹಾಗೆಯೇ, ಆಕಾಶದ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಮನೆ, ಎಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಐಷಾರಾಮಿ ಜೈಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೇ.
ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟಣೆ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿಗ್ನಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಆದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಹಾರ್ನ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರಾದರೂ ತಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಮತ್ತು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಅವಸರದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ವಾಹನ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಅನ್ನಿಸಿತು.
ಬದುಕಿನ ರಥ ಓಡಲಿ. ಸಂಪತ್ತಿನ ಗಳಿಕೆಯಿರಲಿ, ಸುಖದ ಅನುಭವವಿರಲಿ.
ಆದರೆ, ಆ ರಥದ ಲಗಾಮು ಮಾತ್ರ ‘ಧರ್ಮ’ ಮತ್ತು ‘ಮೋಕ್ಷ’ದ ಕೈಯಲ್ಲಿರಲಿ.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ