ಚಿತಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ: ಇದು ಯಾರ ಕೈಚಳಕ

ಸಣ್ಣ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ ಇದ್ದರೆ ಊರಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜ್ವರವೂ ಒಂದೋ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಡೆದದ್ದೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಲೇ ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಯುವುದು ಸಹಜ.

ಆ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುವೈದ್ಯನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 3 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against Bad Physicians, verse 3

ವಿಷಯ: ವೈದ್ಯನ ಬೆರಗು · The physician’s astonishment

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಚಿತಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈದ್ಯೋ ವಿಸ್ಮಯಮಾಗತಃ ।
ನಾಹಂ ಗತೋ ನ ಮೇ ಭ್ರಾತಾ ಕಸ್ಯೇದಂ ಹಸ್ತಲಾಘವಮ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

चिता प्रज्वलिता दृष्ट्वा वैद्यो विस्मयमागतः ।
नाहं गतो न मे भ्राता कस्येदं हस्तलाघवम् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

citā prajvalitā dṛṣṭvā vaidyo vismayamāgataḥ |
nāhaṃ gato na me bhrātā kasyedaṃ hastalāghavam ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಚಿತಾ (चिता, citā) = ಚಿತೆಯನ್ನು (the funeral pyre)
ಪ್ರಜ್ವಲಿತಾ (प्रज्वलिता, prajvalitā) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು (blazing up)
ದೃಷ್ಟ್ವಾ (दृष्ट्वा, dṛṣṭvā) = ಕಂಡು (having seen)
ವೈದ್ಯಃ (वैद्यः, vaidyaḥ) = ವೈದ್ಯನು (the physician)
ವಿಸ್ಮಯಮ್ (विस्मयम्, vismayam) = ಬೆರಗಿಗೆ (to astonishment)
ಆಗತಃ (आगतः, āgataḥ) = ಬಂದನು (came)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಅಹಮ್ (अहम्, aham) = ನಾನು (I)
ಗತಃ (गतः, gataḥ) = ಹೋದೆ (went)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (nor)
ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
ಭ್ರಾತಾ (भ्राता, bhrātā) = ತಮ್ಮ (brother)
ಕಸ್ಯ (कस्य, kasya) = ಯಾರದು (whose)
ಇದಮ್ (इदम्, idam) = ಇದು (is this)
ಹಸ್ತಲಾಘವಮ್ (हस्तलाघवम्, hastalāghavam) = ಕೈಚಳಕ (lightness of hand)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಚಿತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಬೆರಗಾಯಿತು. ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ತಮ್ಮನೂ ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಇದು ಯಾರ ಕೈಚಳಕ?

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Seeing a funeral pyre in full blaze, the physician was struck with wonder. I did not go there, nor did my brother. Whose, then, is this lightness of hand?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕ ಹಸ್ತಲಾಘವ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಕೈ ಹಗುರವಾಗಿರುವುದು ಶಸ್ತ್ರವೈದ್ಯನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹೊಗಳಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೊಗಳಿಕೆ ಒಂದು ಸಾವಿನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ.

The whole verse stands on the one word hastalaghava. Lightness of hand is the highest praise a surgeon can be given. Here the same praise turns into the credit for a death.

ನ ಮೇ ಭ್ರಾತಾ ಎಂಬ ಮಾತು ಆ ತಮ್ಮನೂ ವೈದ್ಯನೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಊರಿನ ಸಾವಿನ ಪೂರ್ಣ ಗುತ್ತಿಗೆ ಇತ್ತೆಂಬಂತೆ ಮಾತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

The phrase na me bhrata implies that the brother too is a physician. The pair speak as though between them they held the whole contract for the town’s dying.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 44. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 44. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬ ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಲೆಕ್ಕದ ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಾಗಿ ಓದಬಹುದು. ಗುಣವಾದದ್ದನ್ನು ನಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಗ. ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸರಿಹೋದದ್ದೂ ಅದೇ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

A physician might read this as a note on the accounting of credit. We are quick to put a recovery down to our treatment. What would have righted itself anyway goes into the same column.

ಶ್ಲೋಕ ಔಷಧದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಊರಿನ ಪ್ರತಿ ಫಲಿತಾಂಶವೂ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ ವೈದ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಿದೆ.

The verse does not speak against medicine. It is laughing at the physician who believes that every result in town passes through his hands.