ಹಯಗ್ರೀವ ಸ್ತೋತ್ರ: ವಿದ್ಯೆಯ ಒಡೆಯನಿಗೆ ವೇದಾಂತದೇಶಿಕರ ನಮನ

ಹಯಗ್ರೀವ ಕುದುರೆಯ ಮುಖದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪ. ಮಧುಕೈಟಭರೆಂಬ ಅಸುರರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಕದ್ದೊಯ್ದ ವೇದಗಳನ್ನು ಅವನು ಮರಳಿ ತಂದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಲಿಸಿದನು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯ ಅಧಿದೇವತೆ.

Hayagriva is the horse-headed form of Vishnu. The Puranas tell how the demons Madhu and Kaitabha stole the Vedas from Brahma, and how Hayagriva recovered them and taught them to Brahma once more. In the Srivaishnava tradition he is therefore the lord of knowledge and learning.

ವೇದಾಂತದೇಶಿಕರು ರಚಿಸಿದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಪಠಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವನ ತತ್ತ್ವ, ಧ್ಯಾನದ ಆನಂದ, ಅವನ ಕೈಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Composed by Vedanta Desika, this hymn is traditionally recited by students before they begin their study. It moves from Hayagriva’s nature to the joy of meditating on him, the gestures of his hands, and a prayer for clear knowledge. We give the meaning of each verse in Kannada and English below.

---

ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೇಂಕಟನಾಥಾರ್ಯಃ ಕವಿತಾರ್ಕಿಕಕೇಸರೀ ।
ವೇದಾಂತಾಚಾರ್ಯವರ್ಯೋ ಮೇ ಸನ್ನಿಧತ್ತಾಂ ಸದಾ ಹೃದಿ ॥

ಸ್ತೋತ್ರ

ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯಂ ದೇವಂ ನಿರ್ಮಲಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಮ್ ।
ಆಧಾರಂ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ ಹಯಗ್ರೀವಮುಪಾಸ್ಮಹೇ ॥ 1 ॥

ಸ್ವತಃಸಿದ್ಧಂ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕಮಣಿಭೂಭೃತ್ಪ್ರತಿಭಟಂ
ಸುಧಾಸಧ್ರೀಚೀಭಿರ್ದ್ಯುತಿಭಿರವದಾತತ್ರಿಭುವನಮ್ ।
ಅನಂತೈಸ್ತ್ರಯ್ಯಂತೈರನುವಿಹಿತಹೇಷಾಹಲಹಲಂ
ಹತಾಶೇಷಾವದ್ಯಂ ಹಯವದನಮೀಡೀಮಹಿ ಮಹಃ ॥ 2 ॥

ಸಮಾಹಾರಃ ಸಾಮ್ನಾಂ ಪ್ರತಿಪದಮೃಚಾಂ ಧಾಮ ಯಜುಷಾಂ
ಲಯಃ ಪ್ರತ್ಯೂಹಾನಾಂ ಲಹರಿವಿತತಿರ್ಬೋಧಜಲಧೇಃ ।
ಕಥಾದರ್ಪಕ್ಷುಭ್ಯತ್ಕಥಕಕುಲಕೋಲಾಹಲಭವಂ
ಹರತ್ವಂತರ್ಧ್ವಾಂತಂ ಹಯವದನಹೇಷಾಹಲಹಲಃ ॥ 3 ॥

ಪ್ರಾಚೀ ಸಂಧ್ಯಾ ಕಾಚಿದಂತರ್ನಿಶಾಯಾಃ
ಪ್ರಜ್ಞಾದೃಷ್ಟೇರಂಜನಶ್ರೀರಪೂರ್ವಾ ।
ವಕ್ತ್ರೀ ವೇದಾನ್ ಭಾತು ಮೇ ವಾಜಿವಕ್ತ್ರಾ
ವಾಗೀಶಾಖ್ಯಾ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿಃ ॥ 4 ॥

ವಿಶುದ್ಧವಿಜ್ಞಾನಘನಸ್ವರೂಪಂ
ವಿಜ್ಞಾನವಿಶ್ರಾಣನಬದ್ಧದೀಕ್ಷಮ್ ।
ದಯಾನಿಧಿಂ ದೇಹಭೃತಾಂ ಶರಣ್ಯಂ
ದೇವಂ ಹಯಗ್ರೀವಮಹಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 5 ॥

ಅಪೌರುಷೇಯೈರಪಿ ವಾಕ್ಪ್ರಪಂಚೈ-
ರದ್ಯಾಪಿ ತೇ ಭೂತಿಮದೃಷ್ಟಪಾರಾಮ್ ।
ಸ್ತುವನ್ನಹಂ ಮುಗ್ಧ ಇತಿ ತ್ವಯೈವ
ಕಾರುಣ್ಯತೋ ನಾಥ ಕಟಾಕ್ಷಣೀಯಃ ॥ 6 ॥

ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯರಮ್ಯಾ ಗಿರಿಶಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿ-
ರ್ದೇವೀ ಸರೋಜಾಸನಧರ್ಮಪತ್ನೀ ।
ವ್ಯಾಸಾದಯೋಽಪಿ ವ್ಯಪದೇಶ್ಯವಾಚಃ
ಸ್ಫುರಂತಿ ಸರ್ವೇ ತವ ಶಕ್ತಿಲೇಶೈಃ ॥ 7 ॥

ಮಂದೋಽಭವಿಷ್ಯನ್ನಿಯತಂ ವಿರಿಂಚೋ
ವಾಚಾಂ ನಿಧೇ ವಂಚಿತಭಾಗಧೇಯಃ ।
ದೈತ್ಯಾಪನೀತಾನ್ ದಯಯೈವ ಭೂಯೋ-
ಽಪ್ಯಧ್ಯಾಪಯಿಷ್ಯೋ ನಿಗಮಾನ್ ನ ಚೇತ್ತ್ವಮ್ ॥ 8 ॥

ವಿತರ್ಕಡೋಲಾಂ ವ್ಯವಧೂಯ ಸತ್ತ್ವೇ
ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ವರ್ತಯಸೇ ಯತಸ್ತ್ವಮ್ ।
ತೇನೈವ ದೇವ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾಣಾ-
ಮಸ್ಪೃಷ್ಟಡೋಲಾಯಿತಮಾಧಿರಾಜ್ಯಮ್ ॥ 9 ॥

ಅಗ್ನೌ ಸಮಿದ್ಧಾರ್ಚಿಷಿ ಸಪ್ತತಂತೋ-
ರಾತಸ್ಥಿವಾನ್ ಮಂತ್ರಮಯಂ ಶರೀರಮ್ ।
ಅಖಂಡಸಾರೈರ್ಹವಿಷಾಂ ಪ್ರದಾನೈ-
ರಾಪ್ಯಾಯನಂ ವ್ಯೋಮಸದಾಂ ವಿಧತ್ಸೇ ॥ 10 ॥

ಯನ್ಮೂಲಮೀದೃಕ್ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ತತ್ತ್ವಂ
ಯಾ ಮೂಲಮಾಮ್ನಾಯಮಹಾದ್ರುಮಾಣಾಮ್ ।
ತತ್ತ್ವೇನ ಜಾನಂತಿ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾ-
ಸ್ತ್ವಾಮಕ್ಷರಾಮಕ್ಷರಮಾತೃಕಾಂ ತ್ವಾಮ್ ॥ 11 ॥

ಅವ್ಯಾಕೃತಾದ್ವ್ಯಾಕೃತವಾನಸಿ ತ್ವಂ
ನಾಮಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಚ ಯಾನಿ ಪೂರ್ವಮ್ ।
ಶಂಸಂತಿ ತೇಷಾಂ ಚರಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ
ವಾಗೀಶ್ವರ ತ್ವಾಂ ತ್ವದುಪಜ್ಞವಾಚಃ ॥ 12 ॥

ಮುಗ್ಧೇಂದುನಿಷ್ಯಂದವಿಲೋಭನೀಯಾಂ
ಮೂರ್ತಿಂ ತವಾನಂದಸುಧಾಪ್ರಸೂತಿಮ್ ।
ವಿಪಶ್ಚಿತಶ್ಚೇತಸಿ ಭಾವಯಂತೇ
ವೇಲಾಮುದಾರಾಮಿವ ದುಗ್ಧಸಿಂಧೋಃ ॥ 13 ॥

ಮನೋಗತಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯಃ ಸದಾ ತ್ವಾಂ
ಮನೀಷಿಣಾಂ ಮಾನಸರಾಜಹಂಸಮ್ ।
ಸ್ವಯಂಪುರೋಭಾವವಿವಾದಭಾಜಃ
ಕಿಂಕುರ್ವತೇ ತಸ್ಯ ಗಿರೋ ಯಥಾರ್ಹಮ್ ॥ 14 ॥

ಅಪಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧಂ ಕಲಯಂತಿ ಯೇ ತ್ವಾ-
ಮಾಪ್ಲಾವಯಂತಂ ವಿಶದೈರ್ಮಯೂಖೈಃ ।
ವಾಚಾಂ ಪ್ರವಾಹೈರನಿವಾರಿತೈಸ್ತೇ
ಮಂದಾಕಿನೀಂ ಮಂದಯಿತುಂ ಕ್ಷಮಂತೇ ॥ 15 ॥

ಸ್ವಾಮಿನ್ ಭವದ್ಧ್ಯಾನಸುಧಾಭಿಷೇಕಾ-
ದ್ವಹಂತಿ ಧನ್ಯಾಃ ಪುಲಕಾನುಬಂಧಮ್ ।
ಅಲಕ್ಷಿತೇ ಕ್ವಾಪಿ ನಿರೂಢಮೂಲ-
ಮಂಗೇಷ್ವಿವಾನಂದಥುಮಂಕುರಂತಮ್ ॥ 16 ॥

ಸ್ವಾಮಿನ್ ಪ್ರತೀಚಾ ಹೃದಯೇನ ಧನ್ಯಾ-
ಸ್ತ್ವದ್ಧ್ಯಾನಚಂದ್ರೋದಯವರ್ಧಮಾನಮ್ ।
ಅಮಾಂತಮಾನಂದಪಯೋಧಿಮಂತಃ
ಪಯೋಭಿರಕ್ಷ್ಣಾಂ ಪರಿವಾಹಯಂತಿ ॥ 17 ॥

ಸ್ವೈರಾನುಭಾವಾಸ್ತ್ವದಧೀನಭಾವಾಃ
ಸಮೃದ್ಧವೀರ್ಯಾಸ್ತ್ವದನುಗ್ರಹೇಣ ।
ವಿಪಶ್ಚಿತೋ ನಾಥ ತರಂತಿ ಮಾಯಾಂ
ವೈಹಾರಿಕೀಂ ಮೋಹನಪಿಂಛಿಕಾಂ ತೇ ॥ 18 ॥

ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ಮಿತಾನಾಂ ತಪಸಾಂ ವಿಪಾಕಾಃ
ಪ್ರತ್ಯಗ್ರನಿಃಶ್ರೇಯಸಸಂಪದೋ ಮೇ ।
ಸಮೇಧಿಷೀರಂಸ್ತವ ಪಾದಪದ್ಮೇ
ಸಂಕಲ್ಪಚಿಂತಾಮಣಯಃ ಪ್ರಣಾಮಾಃ ॥ 19 ॥

ವಿಲುಪ್ತಮೂರ್ಧನ್ಯಲಿಪಿಕ್ರಮಾಣಾಂ
ಸುರೇಂದ್ರಚೂಡಾಪದಲಾಲಿತಾನಾಮ್ ।
ತ್ವದಂಘ್ರಿರಾಜೀವರಜಃಕಣಾನಾಂ
ಭೂಯಾನ್ ಪ್ರಸಾದೋ ಮಯಿ ನಾಥ ಭೂಯಾತ್ ॥ 20 ॥

ಪರಿಸ್ಫುರನ್ನೂಪುರಚಿತ್ರಭಾನು-
ಪ್ರಕಾಶನಿರ್ಧೂತತಮೋನುಷಂಗಾಮ್ ।
ಪದದ್ವಯೀಂ ತೇ ಪರಿಚಿನ್ಮಹೇಽಂತಃ
ಪ್ರಬೋಧರಾಜೀವವಿಭಾತಸಂಧ್ಯಾಮ್ ॥ 21 ॥

ತ್ವತ್ಕಿಂಕರಾಲಂಕರಣೋಚಿತಾನಾಂ
ತ್ವಯೈವ ಕಲ್ಪಾಂತರಪಾಲಿತಾನಾಮ್ ।
ಮಂಜುಪ್ರಣಾದಂ ಮಣಿನೂಪುರಂ ತೇ
ಮಂಜೂಷಿಕಾಂ ವೇದಗಿರಾಂ ಪ್ರತೀಮಃ ॥ 22 ॥

ಸಂಚಿಂತಯಾಮಿ ಪ್ರತಿಭಾದಶಾಸ್ಥಾನ್
ಸಂಧುಕ್ಷಯಂತಂ ಸಮಯಪ್ರದೀಪಾನ್ ।
ವಿಜ್ಞಾನಕಲ್ಪದ್ರುಮಪಲ್ಲವಾಭಂ
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮುದ್ರಾಮಧುರಂ ಕರಂ ತೇ ॥ 23 ॥

ಚಿತ್ತೇ ಕರೋಮಿ ಸ್ಫುರಿತಾಕ್ಷಮಾಲಂ
ಸವ್ಯೇತರಂ ನಾಥ ಕರಂ ತ್ವದೀಯಮ್ ।
ಜ್ಞಾನಾಮೃತೋದಂಚನಲಂಪಟಾನಾಂ
ಲೀಲಾಘಟೀಯಂತ್ರಮಿವಾಶ್ರಿತಾನಾಮ್ ॥ 24 ॥

ಪ್ರಬೋಧಸಿಂಧೋರರುಣೈಃ ಪ್ರಕಾಶೈಃ
ಪ್ರವಾಳಸಂಘಾತಮಿವೋದ್ವಹಂತಮ್ ।
ವಿಭಾವಯೇ ದೇವ ಸಪುಸ್ತಕಂ ತೇ
ವಾಮಂ ಕರಂ ದಕ್ಷಿಣಮಾಶ್ರಿತಾನಾಮ್ ॥ 25 ॥

ತಮಾಂಸಿ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಿಶದೈರ್ಮಯೂಖೈಃ
ಸಂಪ್ರೀಣಯಂತಂ ವಿದುಷಶ್ಚಕೋರಾನ್ ।
ನಿಶಾಮಯೇ ತ್ವಾಂ ನವಪುಂಡರೀಕೇ
ಶರದ್ಘನೇ ಚಂದ್ರಮಿವ ಸ್ಫುರಂತಮ್ ॥ 26 ॥

ದಿಶಂತು ಮೇ ದೇವ ಸದಾ ತ್ವದೀಯಾ
ದಯಾತರಂಗಾನುಚರಾಃ ಕಟಾಕ್ಷಾಃ ।
ಶ್ರೋತ್ರೇಷು ಪುಂಸಾಮಮೃತಂ ಕ್ಷರಂತೀಂ
ಸರಸ್ವತೀಂ ಸಂಶ್ರಿತಕಾಮಧೇನುಮ್ ॥ 27 ॥

ವಿಶೇಷವಿತ್ಪಾರಿಷದೇಷು ನಾಥ
ವಿದಗ್ಧಗೋಷ್ಠೀಸಮರಾಂಗಣೇಷು ।
ಜಿಗೀಷತೋ ಮೇ ಕವಿತಾರ್ಕಿಕೇಂದ್ರಾನ್
ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸಿಂಹಾಸನಮಭ್ಯುಪೇಯಾಃ ॥ 28 ॥

ತ್ವಾಂ ಚಿಂತಯನ್ ತ್ವನ್ಮಯತಾಂ ಪ್ರಪನ್ನ-
ಸ್ತ್ವಾಮುದ್ಗೃಣನ್ ಶಬ್ದಮಯೇನ ಧಾಮ್ನಾ ।
ಸ್ವಾಮಿನ್ ಸಮಾಜೇಷು ಸಮೇಧಿಷೀಯ
ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾದಾಹವಬದ್ಧಶೂರಃ ॥ 29 ॥

ನಾನಾವಿಧಾನಾಮಗತಿಃ ಕಲಾನಾಂ
ನ ಚಾಪಿ ತೀರ್ಥೇಷು ಕೃತಾವತಾರಃ ।
ಧ್ರುವಂ ತವಾನಾಥಪರಿಗ್ರಹಾಯಾ
ನವಂ ನವಂ ಪಾತ್ರಮಹಂ ದಯಾಯಾಃ ॥ 30 ॥

ಅಕಂಪನೀಯಾನ್ಯಪನೀತಿಭೇದೈ-
ರಲಂಕೃಷೀರನ್ ಹೃದಯಂ ಮದೀಯಮ್ ।
ಶಂಕಾಕಳಂಕಾಪಗಮೋಜ್ಜ್ವಲಾನಿ
ತತ್ತ್ವಾನಿ ಸಮ್ಯಂಚಿ ತವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ ॥ 31 ॥

ವ್ಯಾಖ್ಯಾಮುದ್ರಾಂ ಕರಸರಸಿಜೈಃ ಪುಸ್ತಕಂ ಶಂಖಚಕ್ರೇ
ಬಿಭ್ರದ್ಭಿನ್ನಸ್ಫಟಿಕರುಚಿರೇ ಪುಂಡರೀಕೇ ನಿಷಣ್ಣಃ ।
ಅಮ್ಲಾನಶ್ರೀರಮೃತವಿಶದೈರಂಶುಭಿಃ ಪ್ಲಾವಯನ್ ಮಾ-
ಮಾವಿರ್ಭೂಯಾದನಘಮಹಿಮಾ ಮಾನಸೇ ವಾಗಧೀಶಃ ॥ 32 ॥

ವಾಗರ್ಥಸಿದ್ಧಿಹೇತೋಃ ಪಠತ ಹಯಗ್ರೀವಸಂಸ್ತುತಿಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ।
ಕವಿತಾರ್ಕಿಕಕೇಸರಿಣಾ ವೇಂಕಟನಾಥೇನ ವಿರಚಿತಾಮೇತಾಮ್ ॥ 33 ॥

ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶ್ಲೋಕ

ಕವಿತಾರ್ಕಿಕಸಿಂಹಾಯ ಕಳ್ಯಾಣಗುಣಶಾಲಿನೇ ।
ಶ್ರೀಮತೇ ವೇಂಕಟೇಶಾಯ ವೇದಾಂತಗುರವೇ ನಮಃ ॥

ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari

ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

श्रीमान् वेंकटनाथार्यः कवितार्किककेसरी ।
वेदांताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

ಸ್ತೋತ್ರ

ज्ञानानंदमयं देवं निर्मलस्फटिकाकृतिम् ।
आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवमुपास्महे ॥ 1 ॥

स्वतःसिद्धं शुद्धस्फटिकमणिभूभृत्प्रतिभटं
सुधासध्रीचीभिर्द्युतिभिरवदातत्रिभुवनम् ।
अनंतैस्त्रय्यंतैरनुविहितहेषाहलहलं
हताशेषावद्यं हयवदनमीडीमहि महः ॥ 2 ॥

समाहारः साम्नां प्रतिपदमृचां धाम यजुषां
लयः प्रत्यूहानां लहरिविततिर्बोधजलधेः ।
कथादर्पक्षुभ्यत्कथककुलकोलाहलभवं
हरत्वंतर्ध्वांतं हयवदनहेषाहलहलः ॥ 3 ॥

प्राची संध्या काचिदंतर्निशायाः
प्रज्ञादृष्टेरंजनश्रीरपूर्वा ।
वक्त्री वेदान् भातु मे वाजिवक्त्रा
वागीशाख्या वासुदेवस्य मूर्तिः ॥ 4 ॥

विशुद्धविज्ञानघनस्वरूपं
विज्ञानविश्राणनबद्धदीक्षम् ।
दयानिधिं देहभृतां शरण्यं
देवं हयग्रीवमहं प्रपद्ये ॥ 5 ॥

अपौरुषेयैरपि वाक्प्रपंचै-
रद्यापि ते भूतिमदृष्टपाराम् ।
स्तुवन्नहं मुग्ध इति त्वयैव
कारुण्यतो नाथ कटाक्षणीयः ॥ 6 ॥

दाक्षिण्यरम्या गिरिशस्य मूर्ति-
र्देवी सरोजासनधर्मपत्नी ।
व्यासादयोऽपि व्यपदेश्यवाचः
स्फुरंति सर्वे तव शक्तिलेशैः ॥ 7 ॥

मंदोऽभविष्यन्नियतं विरिंचो
वाचां निधे वंचितभागधेयः ।
दैत्यापनीतान् दययैव भूयो-
ऽप्यध्यापयिष्यो निगमान् न चेत्त्वम् ॥ 8 ॥

वितर्कडोलां व्यवधूय सत्त्वे
बृहस्पतिं वर्तयसे यतस्त्वम् ।
तेनैव देव त्रिदशेश्वराणा-
मस्पृष्टडोलायितमाधिराज्यम् ॥ 9 ॥

अग्नौ समिद्धार्चिषि सप्ततंतो-
रातस्थिवान् मंत्रमयं शरीरम् ।
अखंडसारैर्हविषां प्रदानै-
राप्यायनं व्योमसदां विधत्से ॥ 10 ॥

यन्मूलमीदृक् प्रतिभाति तत्त्वं
या मूलमाम्नायमहाद्रुमाणाम् ।
तत्त्वेन जानंति विशुद्धसत्त्वा-
स्त्वामक्षरामक्षरमातृकां त्वाम् ॥ 11 ॥

अव्याकृताद्व्याकृतवानसि त्वं
नामानि रूपाणि च यानि पूर्वम् ।
शंसंति तेषां चरमां प्रतिष्ठां
वागीश्वर त्वां त्वदुपज्ञवाचः ॥ 12 ॥

मुग्धेंदुनिष्यंदविलोभनीयां
मूर्तिं तवानंदसुधाप्रसूतिम् ।
विपश्चितश्चेतसि भावयंते
वेलामुदारामिव दुग्धसिंधोः ॥ 13 ॥

मनोगतं पश्यति यः सदा त्वां
मनीषिणां मानसराजहंसम् ।
स्वयंपुरोभावविवादभाजः
किंकुर्वते तस्य गिरो यथार्हम् ॥ 14 ॥

अपि क्षणार्धं कलयंति ये त्वा-
माप्लावयंतं विशदैर्मयूखैः ।
वाचां प्रवाहैरनिवारितैस्ते
मंदाकिनीं मंदयितुं क्षमंते ॥ 15 ॥

स्वामिन् भवद्ध्यानसुधाभिषेका-
द्वहंति धन्याः पुलकानुबंधम् ।
अलक्षिते क्वापि निरूढमूल-
मंगेष्विवानंदथुमंकुरंतम् ॥ 16 ॥

स्वामिन् प्रतीचा हृदयेन धन्या-
स्त्वद्ध्यानचंद्रोदयवर्धमानम् ।
अमांतमानंदपयोधिमंतः
पयोभिरक्ष्णां परिवाहयंति ॥ 17 ॥

स्वैरानुभावास्त्वदधीनभावाः
समृद्धवीर्यास्त्वदनुग्रहेण ।
विपश्चितो नाथ तरंति मायां
वैहारिकीं मोहनपिंछिकां ते ॥ 18 ॥

प्राङ्निर्मितानां तपसां विपाकाः
प्रत्यग्रनिःश्रेयससंपदो मे ।
समेधिषीरंस्तव पादपद्मे
संकल्पचिंतामणयः प्रणामाः ॥ 19 ॥

विलुप्तमूर्धन्यलिपिक्रमाणां
सुरेंद्रचूडापदलालितानाम् ।
त्वदंघ्रिराजीवरजःकणानां
भूयान् प्रसादो मयि नाथ भूयात् ॥ 20 ॥

परिस्फुरन्नूपुरचित्रभानु-
प्रकाशनिर्धूततमोनुषंगाम् ।
पदद्वयीं ते परिचिन्महेऽंतः
प्रबोधराजीवविभातसंध्याम् ॥ 21 ॥

त्वत्किंकरालंकरणोचितानां
त्वयैव कल्पांतरपालितानाम् ।
मंजुप्रणादं मणिनूपुरं ते
मंजूषिकां वेदगिरां प्रतीमः ॥ 22 ॥

संचिंतयामि प्रतिभादशास्थान्
संधुक्षयंतं समयप्रदीपान् ।
विज्ञानकल्पद्रुमपल्लवाभं
व्याख्यानमुद्रामधुरं करं ते ॥ 23 ॥

चित्ते करोमि स्फुरिताक्षमालं
सव्येतरं नाथ करं त्वदीयम् ।
ज्ञानामृतोदंचनलंपटानां
लीलाघटीयंत्रमिवाश्रितानाम् ॥ 24 ॥

प्रबोधसिंधोररुणैः प्रकाशैः
प्रवाळसंघातमिवोद्वहंतम् ।
विभावये देव सपुस्तकं ते
वामं करं दक्षिणमाश्रितानाम् ॥ 25 ॥

तमांसि भित्त्वा विशदैर्मयूखैः
संप्रीणयंतं विदुषश्चकोरान् ।
निशामये त्वां नवपुंडरीके
शरद्घने चंद्रमिव स्फुरंतम् ॥ 26 ॥

दिशंतु मे देव सदा त्वदीया
दयातरंगानुचराः कटाक्षाः ।
श्रोत्रेषु पुंसाममृतं क्षरंतीं
सरस्वतीं संश्रितकामधेनुम् ॥ 27 ॥

विशेषवित्पारिषदेषु नाथ
विदग्धगोष्ठीसमरांगणेषु ।
जिगीषतो मे कवितार्किकेंद्रान्
जिह्वाग्रसिंहासनमभ्युपेयाः ॥ 28 ॥

त्वां चिंतयन् त्वन्मयतां प्रपन्न-
स्त्वामुद्गृणन् शब्दमयेन धाम्ना ।
स्वामिन् समाजेषु समेधिषीय
स्वच्छंदवादाहवबद्धशूरः ॥ 29 ॥

नानाविधानामगतिः कलानां
न चापि तीर्थेषु कृतावतारः ।
ध्रुवं तवानाथपरिग्रहाया
नवं नवं पात्रमहं दयायाः ॥ 30 ॥

अकंपनीयान्यपनीतिभेदै-
रलंकृषीरन् हृदयं मदीयम् ।
शंकाकळंकापगमोज्ज्वलानि
तत्त्वानि सम्यंचि तव प्रसादात् ॥ 31 ॥

व्याख्यामुद्रां करसरसिजैः पुस्तकं शंखचक्रे
बिभ्रद्भिन्नस्फटिकरुचिरे पुंडरीके निषण्णः ।
अम्लानश्रीरमृतविशदैरंशुभिः प्लावयन् मा-
माविर्भूयादनघमहिमा मानसे वागधीशः ॥ 32 ॥

वागर्थसिद्धिहेतोः पठत हयग्रीवसंस्तुतिं भक्त्या ।
कवितार्किककेसरिणा वेंकटनाथेन विरचितामेताम् ॥ 33 ॥

ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶ್ಲೋಕ

कवितार्किकसिंहाय कळ्याणगुणशालिने ।
श्रीमते वेंकटेशाय वेदांतगुरवे नमः ॥

IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration

ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

śrīmān veṃkaṭanāthāryaḥ kavitārkikakesarī |
vedāṃtācāryavaryo me sannidhattāṃ sadā hṛdi ||

ಸ್ತೋತ್ರ

jñānānaṃdamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtim |
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe || 1 ||

svataḥsiddhaṃ śuddhasphaṭikamaṇibhūbhṛtpratibhaṭaṃ
sudhāsadhrīcībhirdyutibhiravadātatribhuvanam |
anaṃtaistrayyaṃtairanuvihitaheṣāhalahalaṃ
hatāśeṣāvadyaṃ hayavadanamīḍīmahi mahaḥ || 2 ||

samāhāraḥ sāmnāṃ pratipadamṛcāṃ dhāma yajuṣāṃ
layaḥ pratyūhānāṃ laharivitatirbodhajaladheḥ |
kathādarpakṣubhyatkathakakulakolāhalabhavaṃ
haratvaṃtardhvāṃtaṃ hayavadanaheṣāhalahalaḥ || 3 ||

prācī saṃdhyā kācidaṃtarniśāyāḥ
prajñādṛṣṭeraṃjanaśrīrapūrvā |
vaktrī vedān bhātu me vājivaktrā
vāgīśākhyā vāsudevasya mūrtiḥ || 4 ||

viśuddhavijñānaghanasvarūpaṃ
vijñānaviśrāṇanabaddhadīkṣam |
dayānidhiṃ dehabhṛtāṃ śaraṇyaṃ
devaṃ hayagrīvamahaṃ prapadye || 5 ||

apauruṣeyairapi vākprapaṃcai-
radyāpi te bhūtimadṛṣṭapārām |
stuvannahaṃ mugdha iti tvayaiva
kāruṇyato nātha kaṭākṣaṇīyaḥ || 6 ||

dākṣiṇyaramyā giriśasya mūrti-
rdevī sarojāsanadharmapatnī |
vyāsādayo’pi vyapadeśyavācaḥ
sphuraṃti sarve tava śaktileśaiḥ || 7 ||

maṃdo’bhaviṣyanniyataṃ viriṃco
vācāṃ nidhe vaṃcitabhāgadheyaḥ |
daityāpanītān dayayaiva bhūyo-
‘pyadhyāpayiṣyo nigamān na cettvam || 8 ||

vitarkaḍolāṃ vyavadhūya sattve
bṛhaspatiṃ vartayase yatastvam |
tenaiva deva tridaśeśvarāṇā-
maspṛṣṭaḍolāyitamādhirājyam || 9 ||

agnau samiddhārciṣi saptataṃto-
rātasthivān maṃtramayaṃ śarīram |
akhaṃḍasārairhaviṣāṃ pradānai-
rāpyāyanaṃ vyomasadāṃ vidhatse || 10 ||

yanmūlamīdṛk pratibhāti tattvaṃ
yā mūlamāmnāyamahādrumāṇām |
tattvena jānaṃti viśuddhasattvā-
stvāmakṣarāmakṣaramātṛkāṃ tvām || 11 ||

avyākṛtādvyākṛtavānasi tvaṃ
nāmāni rūpāṇi ca yāni pūrvam |
śaṃsaṃti teṣāṃ caramāṃ pratiṣṭhāṃ
vāgīśvara tvāṃ tvadupajñavācaḥ || 12 ||

mugdheṃduniṣyaṃdavilobhanīyāṃ
mūrtiṃ tavānaṃdasudhāprasūtim |
vipaścitaścetasi bhāvayaṃte
velāmudārāmiva dugdhasiṃdhoḥ || 13 ||

manogataṃ paśyati yaḥ sadā tvāṃ
manīṣiṇāṃ mānasarājahaṃsam |
svayaṃpurobhāvavivādabhājaḥ
kiṃkurvate tasya giro yathārham || 14 ||

api kṣaṇārdhaṃ kalayaṃti ye tvā-
māplāvayaṃtaṃ viśadairmayūkhaiḥ |
vācāṃ pravāhairanivāritaiste
maṃdākinīṃ maṃdayituṃ kṣamaṃte || 15 ||

svāmin bhavaddhyānasudhābhiṣekā-
dvahaṃti dhanyāḥ pulakānubaṃdham |
alakṣite kvāpi nirūḍhamūla-
maṃgeṣvivānaṃdathumaṃkuraṃtam || 16 ||

svāmin pratīcā hṛdayena dhanyā-
stvaddhyānacaṃdrodayavardhamānam |
amāṃtamānaṃdapayodhimaṃtaḥ
payobhirakṣṇāṃ parivāhayaṃti || 17 ||

svairānubhāvāstvadadhīnabhāvāḥ
samṛddhavīryāstvadanugraheṇa |
vipaścito nātha taraṃti māyāṃ
vaihārikīṃ mohanapiṃchikāṃ te || 18 ||

prāṅnirmitānāṃ tapasāṃ vipākāḥ
pratyagraniḥśreyasasaṃpado me |
samedhiṣīraṃstava pādapadme
saṃkalpaciṃtāmaṇayaḥ praṇāmāḥ || 19 ||

viluptamūrdhanyalipikramāṇāṃ
sureṃdracūḍāpadalālitānām |
tvadaṃghrirājīvarajaḥkaṇānāṃ
bhūyān prasādo mayi nātha bhūyāt || 20 ||

parisphurannūpuracitrabhānu-
prakāśanirdhūtatamonuṣaṃgām |
padadvayīṃ te paricinmahe’ṃtaḥ
prabodharājīvavibhātasaṃdhyām || 21 ||

tvatkiṃkarālaṃkaraṇocitānāṃ
tvayaiva kalpāṃtarapālitānām |
maṃjupraṇādaṃ maṇinūpuraṃ te
maṃjūṣikāṃ vedagirāṃ pratīmaḥ || 22 ||

saṃciṃtayāmi pratibhādaśāsthān
saṃdhukṣayaṃtaṃ samayapradīpān |
vijñānakalpadrumapallavābhaṃ
vyākhyānamudrāmadhuraṃ karaṃ te || 23 ||

citte karomi sphuritākṣamālaṃ
savyetaraṃ nātha karaṃ tvadīyam |
jñānāmṛtodaṃcanalaṃpaṭānāṃ
līlāghaṭīyaṃtramivāśritānām || 24 ||

prabodhasiṃdhoraruṇaiḥ prakāśaiḥ
pravāḷasaṃghātamivodvahaṃtam |
vibhāvaye deva sapustakaṃ te
vāmaṃ karaṃ dakṣiṇamāśritānām || 25 ||

tamāṃsi bhittvā viśadairmayūkhaiḥ
saṃprīṇayaṃtaṃ viduṣaścakorān |
niśāmaye tvāṃ navapuṃḍarīke
śaradghane caṃdramiva sphuraṃtam || 26 ||

diśaṃtu me deva sadā tvadīyā
dayātaraṃgānucarāḥ kaṭākṣāḥ |
śrotreṣu puṃsāmamṛtaṃ kṣaraṃtīṃ
sarasvatīṃ saṃśritakāmadhenum || 27 ||

viśeṣavitpāriṣadeṣu nātha
vidagdhagoṣṭhīsamarāṃgaṇeṣu |
jigīṣato me kavitārkikeṃdrān
jihvāgrasiṃhāsanamabhyupeyāḥ || 28 ||

tvāṃ ciṃtayan tvanmayatāṃ prapanna-
stvāmudgṛṇan śabdamayena dhāmnā |
svāmin samājeṣu samedhiṣīya
svacchaṃdavādāhavabaddhaśūraḥ || 29 ||

nānāvidhānāmagatiḥ kalānāṃ
na cāpi tīrtheṣu kṛtāvatāraḥ |
dhruvaṃ tavānāthaparigrahāyā
navaṃ navaṃ pātramahaṃ dayāyāḥ || 30 ||

akaṃpanīyānyapanītibhedai-
ralaṃkṛṣīran hṛdayaṃ madīyam |
śaṃkākaḷaṃkāpagamojjvalāni
tattvāni samyaṃci tava prasādāt || 31 ||

vyākhyāmudrāṃ karasarasijaiḥ pustakaṃ śaṃkhacakre
bibhradbhinnasphaṭikarucire puṃḍarīke niṣaṇṇaḥ |
amlānaśrīramṛtaviśadairaṃśubhiḥ plāvayan mā-
māvirbhūyādanaghamahimā mānase vāgadhīśaḥ || 32 ||

vāgarthasiddhihetoḥ paṭhata hayagrīvasaṃstutiṃ bhaktyā |
kavitārkikakesariṇā veṃkaṭanāthena viracitāmetām || 33 ||

ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶ್ಲೋಕ

kavitārkikasiṃhāya kaḷyāṇaguṇaśāline |
śrīmate veṃkaṭeśāya vedāṃtagurave namaḥ ||

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ

• ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾರ್ಕಿಕರಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಂಹದಂತಿರುವ, ವೇದಾಂತಾಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೇಂಕಟನಾಥ ಆಚಾರ್ಯರು ಸದಾ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ.
  May the revered teacher Venkatanatha, a lion among poets and logicians, foremost of the teachers of Vedanta, dwell always in my heart.
• 1 ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂದಗಳೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ, ನಿರ್ಮಲ ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ರೂಪವುಳ್ಳ, ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಆಧಾರನಾದ ಹಯಗ್ರೀವ ದೇವನನ್ನು ನಾವು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ.
  We worship Lord Hayagriva, whose very being is knowledge and bliss, whose form is like spotless crystal, the support of all learning.
• 2 ಸ್ವತಃಸಿದ್ಧವಾದ, ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಸವಾಲೆಸೆಯುವಂತಹ, ಅಮೃತದಂತಹ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನಾವು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅನಂತ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಅದರ ಹೇಷಾರವವನ್ನು (ಕುದುರೆಯ ಕೆನೆತವನ್ನು) ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿದ ಆ ಹಯವದನನ ತೇಜಸ್ಸು ಅದು.
  We praise that radiance, the horse-faced Lord: self-existent, rivalling a mountain of pure crystal, whitening the three worlds with its nectar-like light. The endless Upanishads follow the sound of his neighing, and every fault is destroyed in him.
• 3 ಹಯವದನನ ಕೆನೆತದ ನಾದವು ಸಾಮಗಳ ಸಂಗಮ, ಋಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರತಿ ಪದದ ಅರ್ಥ, ಯಜುಸ್ಸುಗಳ ನೆಲೆ. ಅದು ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳ ಸಾಲಿನಂತಿದೆ. ವಾದದ ದರ್ಪದಿಂದ ಕೆರಳಿದ ವಾದಿಗಳ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಒಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಆ ನಾದ ಹೋಗಲಾಡಿಸಲಿ.
  The neighing of the horse-faced Lord is the gathering of the Samans, the meaning in every word of the Riks, the home of the Yajus. It dissolves obstacles and is a line of waves on the ocean of knowledge. May it remove the inner darkness born of the clamour of debaters stirred up by pride in argument.
• 4 ಅಜ್ಞಾನದ ರಾತ್ರಿಯ ನಡುವೆ ಕಾಣುವ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಪೂರ್ವದ ಸಂಧ್ಯೆಯಂತಿರುವ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅನನ್ಯವಾದ ಅಂಜನದಂತಿರುವ, ವೇದಗಳನ್ನು ನುಡಿಯುವ, ಕುದುರೆಯ ಮುಖದ, ವಾಗೀಶ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಾಸುದೇವನ ಮೂರ್ತಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಲಿ.
  May that form of Vasudeva called Vagisha, the horse-faced one who speaks the Vedas, shine within me: a wondrous eastern dawn in the midst of night, a rare collyrium for the eye of wisdom.
• 5 ಶುದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನವೇ ಘನೀಭೂತವಾದ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವ ವ್ರತ ತೊಟ್ಟ, ದಯೆಯ ನಿಧಿಯಾದ, ದೇಹಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ರಯನಾದ ಹಯಗ್ರೀವ ದೇವನಿಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.
  I take refuge in Lord Hayagriva, whose nature is pure knowledge made dense, who has vowed to give knowledge, a treasury of compassion, the refuge of all embodied beings.
• 6 ಯಾರೂ ರಚಿಸದ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳೂ ಇಂದಿಗೂ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾನು ಮುಗ್ಧ ಎಂದು ಅರಿತು, ಓ ನಾಥನೇ, ನೀನೇ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನನ್ನತ್ತ ಕಟಾಕ್ಷ ಬೀರಬೇಕು.
  Even the Vedas, words authored by no one, have not yet seen the far shore of your glory. Knowing that I who praise you am a simple soul, O Lord, you yourself must look on me with compassion.
• 7 ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯದಿಂದ ರಮ್ಯವಾದ ಶಿವನ ರೂಪ (ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ), ಕಮಲಾಸನನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಸರಸ್ವತೀದೇವಿ, ಮಾತುಗಳು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಾಸರೇ ಮೊದಲಾದವರು, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶದಿಂದಲೇ ಬೆಳಗುತ್ತಾರೆ.
  The form of Shiva lovely in its kindness (Dakshinamurti, the teacher facing south), the goddess Sarasvati, wife of lotus-seated Brahma, and even Vyasa and others whose words are cited as authority: all of them shine by mere fragments of your power.
• 8 ಓ ವಾಕ್ಕುಗಳ ನಿಧಿಯೇ, ದೈತ್ಯರು ಕದ್ದೊಯ್ದ ವೇದಗಳನ್ನು ನೀನು ದಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕಲಿಸದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮಂದನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.
  O treasury of speech, had you not in your mercy taught Brahma once more the Vedas carried off by the demons, he would surely have become dull, robbed of his good fortune.
• 9 ಓ ದೇವನೇ, ನೀನು ಸಂದೇಹದ ಉಯ್ಯಾಲೆಯನ್ನು ಅಲುಗಿಸಿ ತೊಲಗಿಸಿ, ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಲುಗಾಟವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.
  O Lord, because you shake off the swing of doubt and keep Brihaspati, teacher of the gods, steady in clarity, the sovereignty of the lord of the gods remains untouched by wavering.
• 10 ಯಜ್ಞದ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಮಯವಾದ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಾರ ಕುಂದದ ಹವಿಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೀನು ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತೀಯೆ.
  Taking on a body made of mantras in the blazing fire of the sacrifice, you nourish the dwellers of heaven with offerings of oblations whose essence is undiminished.
• 11 ಹೀಗೆ ಕಾಣುವ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದುದು, ವೇದಗಳೆಂಬ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಬೇರಾದುದು ಯಾವುದೋ, ಅದು ನೀನೇ. ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವದವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಅಕ್ಷರ, ಅಂದರೆ ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದೂ, ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದ ಮೂಲ ಎಂದೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
  That which is the root of the reality that appears like this, that which is the root of the great trees of the Vedas, is you. The pure in heart know you truly as the Imperishable, and as the mother of all letters.
• 12 ಓ ವಾಗೀಶ್ವರನೇ, ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ನಾಮರೂಪಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಿದವನು ನೀನೇ. ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳು ಆ ನಾಮರೂಪಗಳ ಅಂತಿಮ ಆಧಾರ ನೀನೇ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತವೆ.
  O Lord of speech, it was you who in the beginning brought forth names and forms from the unmanifest. The words first revealed by you declare you to be their final ground.
• 13 ಎಳೆಯ ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹರಿಯುವ ಅಮೃತದಂತೆ ಮನಸೆಳೆಯುವ, ಆನಂದಾಮೃತಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ ನಿನ್ನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಉಕ್ಕುವ ಅಲೆಯಂತೆ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.
  The wise hold in their hearts your form, alluring as the nectar that flows from the young moon, the source of the nectar of bliss, like the high tide of the ocean of milk.
• 14 ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಸರೋವರದ ರಾಜಹಂಸವಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಸದಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಮಾತುಗಳು ತಾನು ಮೊದಲು ತಾನು ಮೊದಲು ಎಂದು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತ, ಸೇವಕರಂತೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
  Whoever always sees you within, the royal swan on the lake of the minds of the wise, finds his words vying with one another to come forward first and serving him fittingly, like attendants.
• 15 ನಿರ್ಮಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೋಯಿಸುವ ನಿನ್ನನ್ನು ಅರ್ಧ ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು, ತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಮಾತಿನ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಆಕಾಶಗಂಗೆ ಮಂದಾಕಿನಿಯನ್ನೂ ನಿಧಾನವೆನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರು.
  Those who dwell on you even for half a moment, you who flood all things with clear rays, can make even the heavenly Ganga seem slow with their unchecked streams of speech.
• 16 ಓ ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನ ಧ್ಯಾನವೆಂಬ ಅಮೃತದಲ್ಲಿ ಮಿಂದ ಧನ್ಯರು ನಿರಂತರವಾದ ರೋಮಾಂಚನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲೋ ಕಾಣದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ ಆನಂದವೇ ಅವರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
  O Master, the blessed who are bathed in the nectar of meditation on you bear a thrill that never leaves their skin. It is as though bliss, rooted somewhere unseen, were sprouting in their limbs.
• 17 ಓ ಸ್ವಾಮಿ, ಒಳಮುಖವಾದ ಹೃದಯವುಳ್ಳ ಧನ್ಯರು, ನಿನ್ನ ಧ್ಯಾನವೆಂಬ ಚಂದ್ರೋದಯದಿಂದ ಉಕ್ಕಿ ಒಳಗೆ ಹಿಡಿಸಲಾರದ ಆನಂದಸಾಗರವನ್ನು ಕಣ್ಣೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.
  O Master, the blessed, their hearts turned inward, let the ocean of bliss within, swelling at the moonrise of meditation on you and too great to be contained, overflow as tears from their eyes.
• 18 ಓ ನಾಥನೇ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳವರಾದರೂ ನಿನಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿರುವ, ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಗಾಗಿ ಇರುವ, ಜಾದೂಗಾರನ ನವಿಲುಗರಿಯಂತೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.
  O Lord, the wise, free in their power yet wholly dependent on you, strengthened by your grace, cross your maya, which exists for your play and bewilders like a conjurer’s wand of peacock feathers.
• 19 ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸುಗಳ ಫಲವಾದ, ಹೊಸ ಹೊಸ ಮೋಕ್ಷಸಂಪತ್ತನ್ನು ತರುವ, ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದುದನ್ನು ಕೊಡುವ ಚಿಂತಾಮಣಿಗಳಂತಿರುವ, ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ನಾನು ಮಾಡುವ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರಲಿ.
  May my salutations at your lotus feet keep growing: the ripened fruit of austerities done long ago, bringing ever fresh wealth of the highest good, wish-fulfilling gems that grant what one resolves.
• 20 ಓ ನಾಥನೇ, ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಬರೆದ ವಿಧಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ, ದೇವೇಂದ್ರನ ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ಇರುವ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲದ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳ ಮಹಾ ಅನುಗ್ರಹ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಗಲಿ.
  O Lord, may the great grace of the specks of dust from your lotus feet be upon me, the dust that erases the letters of fate written on the forehead, and that Indra cherishes on the crown of his head.
• 21 ಹೊಳೆಯುವ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯ ಸೋಂಕನ್ನೇ ತೊಲಗಿಸಿರುವ, ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕಮಲ ಅರಳಲು ಉದಯಸಂಧ್ಯೆಯಂತಿರುವ ನಿನ್ನ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ನಾವು ಒಳಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ.
  Within ourselves we contemplate your two feet, which have driven away every trace of darkness with the light of your gleaming anklets, and which are the dawn at which the lotus of awakening opens.
• 22 ನಿನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಆಭರಣವಾಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಕಾಪಾಡಿದ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ, ಮಧುರವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುವ ನಿನ್ನ ಮಣಿಯ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯೇ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
  We see your sweetly chiming jewelled anklet as the casket that holds the words of the Veda, words fit to adorn your servants, which you yourself protected in an earlier age of the world.
• 23 ಬುದ್ಧಿಯೆಂಬ ಬತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೆಂಬ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸುವ, ಜ್ಞಾನದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಚಿಗುರಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಮನೋಹರವಾದ ನಿನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ನಾನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.
  I meditate on your hand, which kindles the lamps of sacred doctrine on the wicks of the intellect, which glows like a tender shoot of the wish-granting tree of knowledge, and which is lovely with the gesture of teaching.
• 24 ಓ ನಾಥನೇ, ಹೊಳೆಯುವ ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ನಿನ್ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಜ್ಞಾನಾಮೃತವನ್ನು ಸೇದಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಆಶ್ರಿತರಿಗೆ ಅದು ಲೀಲೆಯಿಂದ ತಿರುಗುವ ನೀರೆತ್ತುವ ರಾಟೆಯಂತಿದೆ.
  O Lord, I hold in my mind your right hand with its shining rosary. For those who seek refuge in you, eager to draw up the nectar of knowledge, it is like a water-wheel turning in play.
• 25 ಓ ದೇವನೇ, ಜ್ಞಾನಸಾಗರದ ಕೆಂಪು ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಹವಳದ ರಾಶಿಯನ್ನೇ ಹೊತ್ತಂತೆ ಕಾಣುವ, ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ನಿನ್ನ ಎಡಗೈಯನ್ನು ನಾನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಡಗೈಯಾದರೂ ಅದು ಆಶ್ರಿತರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ, ಅಂದರೆ ಅನುಕೂಲವಾದುದು.
  O Lord, I contemplate your left hand holding the book, which with the red glow of the ocean of wisdom seems to bear a cluster of coral. Though it is the left hand, to those who take refuge it is “dakshina”, the right hand and the favourable one.
• 26 ನಿರ್ಮಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂಬ ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತ, ಹೊಸ ಬಿಳಿಯ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ, ಶರತ್ಕಾಲದ ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.
  I behold you shining on a fresh white lotus like the moon in an autumn cloud, breaking the darkness with clear rays and delighting the learned, who are like chakora birds that live on moonlight.
• 27 ಓ ದೇವನೇ, ನಿನ್ನ ದಯೆಯ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ನಿನ್ನ ಕಟಾಕ್ಷಗಳು, ಜನರ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೃತವನ್ನು ಸುರಿಸುವ, ಆಶ್ರಿತರಿಗೆ ಕಾಮಧೇನುವಿನಂತಿರುವ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ವಾಕ್ಸಂಪತ್ತನ್ನು, ಸದಾ ನನಗೆ ಕೊಡಲಿ.
  O Lord, may your glances, which follow the waves of your compassion, always grant me Sarasvati, the gift of speech, who pours nectar into the ears of men and is a wish-granting cow to those who seek her.
• 28 ಓ ನಾಥನೇ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವೇಚನೆಯುಳ್ಳವರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಗೋಷ್ಠಿಗಳೆಂಬ ರಣರಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳನ್ನೂ ತಾರ್ಕಿಕರನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಬಯಸುವ ನನ್ನ ನಾಲಗೆಯ ತುದಿಯೆಂಬ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ನೀನು ಬಂದು ಕುಳಿತುಕೊ.
  O Lord, in assemblies of discerning judges, on the battlefields of learned gatherings, as I seek to prevail over the foremost poets and logicians, take your seat on the lion-throne at the tip of my tongue.
• 29 ಓ ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಶಬ್ದರೂಪವಾದ ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನನ್ನೇ ನುಡಿಯುತ್ತ, ಮುಕ್ತವಾದ ವಾದಗಳೆಂಬ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನಾದ ಶೂರನಾಗಿ ನಾನು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತಾಗಲಿ.
  O Master, thinking of you, filled with you, proclaiming you through your radiance that takes the form of sound, may I flourish in assemblies as a hero ready for the battles of open debate.
• 30 ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಗತಿಯಿಲ್ಲ, ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ನಾನು ಇಳಿದವನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿನ್ನ ದಯೆಗೆ ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
  I have no access to the many arts, nor have I gone down into sacred fords or sat with the teachers who are like them. Surely, then, I am a new and ever new vessel for your compassion, which takes in those who have no protector.
• 31 ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ನಾನಾ ತಪ್ಪುವಾದಗಳಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿಸಲಾಗದ, ಸಂದೇಹದ ಕಳಂಕ ತೊಲಗಿ ಉಜ್ಜ್ವಲವಾದ ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವಗಳು ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಿ.
  By your grace, may true principles adorn my heart, unshaken by the many kinds of false reasoning, shining bright because the stain of doubt has gone.
• 32 ಕಮಲದಂತಹ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮುದ್ರೆ, ಪುಸ್ತಕ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಒಡೆದ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿಯ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಬಾಡದ ಶೋಭೆಯುಳ್ಳ, ಅಮೃತದಂತೆ ನಿರ್ಮಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ತೋಯಿಸುತ್ತ, ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಮಹಿಮೆಯ ವಾಗೀಶನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಲಿ.
  Holding in his lotus hands the gesture of teaching, the book, the conch and the discus, seated on a white lotus bright as split crystal, of unfading glory, bathing me in rays as clear as nectar, may the Lord of speech, whose greatness is without blemish, appear in my mind.
• 33 ಮಾತು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಕವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾರ್ಕಿಕರಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಂಹದಂತಿರುವ ವೇಂಕಟನಾಥರು ರಚಿಸಿದ ಈ ಹಯಗ್ರೀವ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸಿರಿ.
  For mastery of word and meaning, recite with devotion this hymn to Hayagriva, composed by Venkatanatha, the lion among poets and logicians.
• ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶ್ಲೋಕ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾರ್ಕಿಕರಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಂಹದಂತಿರುವ, ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ವೇದಾಂತದ ಗುರುವಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೇಂಕಟೇಶ (ವೇಂಕಟನಾಥ) ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
  Salutations to the revered Venkatesha (Venkatanatha), the lion among poets and logicians, rich in auspicious qualities, the teacher of Vedanta.

---

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn

ವೇದಾಂತದೇಶಿಕರು (ವೇಂಕಟನಾಥ) ರಾಮಾನುಜರ ನಂತರದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಚಾರ್ಯರು, ಕವಿ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕರು. ಅವರ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ. 1268 ರಿಂದ 1369 ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಿರುವಹೀಂದ್ರಪುರದ ಔಷಧಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಗರುಡನಿಂದ ಹಯಗ್ರೀವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದು, ಹಯಗ್ರೀವನ ದರ್ಶನದ ನಂತರ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಂಬುತ್ತದೆ.

Vedanta Desika (Venkatanatha) was a leading teacher of the Srivaishnava tradition after Ramanuja, a poet and a logician. Tradition dates him to 1268 to 1369. It holds that he received the Hayagriva mantra from Garuda on the Aushadhagiri hill at Tiruvahindrapuram and composed this hymn after a vision of Hayagriva.

ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ 33 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿವೆ. ಆರಂಭದ ಶ್ಲೋಕ ಅನುಷ್ಟುಭ್, 2 ಮತ್ತು 3 ಶಿಖರಿಣೀ, 4 ಶಾಲಿನೀ, 32 ಮಂದಾಕ್ರಾಂತಾ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿಯಾದ 33 ಆರ್ಯಾ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕವಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

The hymn has 33 verses, most in upajati. The first is in anushtubh, verses 2 and 3 in shikharini, 4 in shalini, 32 in mandakranta, and the phalashruti, verse 33, in arya. In that last verse the poet names himself.

ಆರಂಭದ “ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೇಂಕಟನಾಥಾರ್ಯಃ” ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ “ಕವಿತಾರ್ಕಿಕಸಿಂಹಾಯ” ಶ್ಲೋಕಗಳು ದೇಶಿಕರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ತನಿಯನ್‌ಗಳು. ಇವನ್ನು ಪರಂಪರೆ ಸೇರಿಸಿದೆ, ಇವು ಸ್ತೋತ್ರದ ಭಾಗವಲ್ಲ. ಪಠಣದ ರೂಢಿಯಂತೆ ಇವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

The opening verse “Śrīmān veṅkaṭanāthāryaḥ” and the closing “Kavitārkikasiṃhāya” are taniyans in praise of Desika, added by the tradition and not part of the hymn itself. We include them as they are recited.

ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಶ್ಲೋಕ 9ರಲ್ಲಿ “ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾಣಾಂ” (ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯರ) ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ಕಂಡ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ “ತ್ರಿದೇಶೇಶ್ವರಾಣಾಂ” ಎಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶ್ಲೋಕ 7, 25 ಮೊದಲಾದ ಕಡೆ ಕವಿ ಶ್ಲೇಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.

On the text: in verse 9 we read “tridaśeśvarāṇāṃ” (of the lords of the gods). One copy we saw has “trideśeśvarāṇāṃ”. In places such as verses 7 and 25 the poet uses double meanings. There we give the main sense and note the other briefly.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಕವಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಖಾಲಿ ಪಾತ್ರೆಯೆಂದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಸಿದ್ಧನಾದವನೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಮಗುವಾಗಲಿ, ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವದ ನಂತರವೂ ಹೊಸ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ವೈದ್ಯನಾಗಲಿ, ಈ ವಿನಯವೇ ಕಲಿಕೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.

The poet of this hymn calls himself an empty vessel, ready to be filled anew. Whether it is a child studying the night before an exam or a doctor who, after years of practice, must learn something new, this humility is what opens the door to learning.

ಅದಲ್ಲದೆ, ಕವಿ ಬೇಡುವುದು ಸಂದೇಹದ ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಸ್ಪಷ್ಟ ತಿಳಿವನ್ನು. ಗದ್ದಲದ ವಾದಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮನಸ್ಸು ಇಂದಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ನಮಗೂ ಬೇಕಾಗಿದೆ.

The poet also asks for clear understanding, free of the stain of doubt. Amid today’s flood of information and noisy argument, we too need a mind that seeks what is true, quietly.

---

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.