ಒಮ್ಮೆ ವಾರಾಣಸಿಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರರು ಶಿಷ್ಯರೊಡನೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನು “ಡುಕೃಞ್ ಕರಣೇ” ಎಂಬ ಪಾಣಿನಿಯ ಧಾತುಪಾಠದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉರುಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು ಎಂದು ಕಥೆ. ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ನಿಯಮ ಕಾಪಾಡದು, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು ಎಂದು ಆಗ ಅವರು ಈ ಹಾಡು ಹಾಡಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The story goes that Shankara, walking with his disciples through a street in Varanasi, saw an old man repeating over and over “ḍukṛñ karaṇe”, a root entry from Panini’s grammar. Tradition says he then sang this song: at the end of life no rule of grammar will save you, so worship Govinda.
ಹಣ, ಯೌವನ, ಕುಟುಂಬ, ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಮುದ್ಗರದಂತೆ (ಗದೆಯಂತೆ) ಒಡೆಯುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮೋಹಮುದ್ಗರ ಎಂದೂ ಹೆಸರು. ಸರಳ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಸಾಲುಗಳು, ಹಾಡಲು ಸುಲಭವಾದ ಲಯ, ನೇರ ಮಾತು ಇದನ್ನು ಮನೆಮನೆಯ ಹಾಡನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ನಂತರ “ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ” ಪಲ್ಲವಿಯನ್ನು ಹಾಡುವುದು ರೂಢಿ.
Because it shatters attachment to wealth, youth, family and the body like a mallet, it is also called Moha Mudgara, the hammer of delusion. Its simple rhyming lines, easy rhythm and plain speech have made it a song sung in every home. The refrain “Bhaja Govindam” is customarily sung after each verse.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ
ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಮೂಢಮತೇ ।
ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸನ್ನಿಹಿತೇ ಕಾಲೇ
ನಹಿ ನಹಿ ರಕ್ಷತಿ ಡುಕೃಙ್ಕರಣೇ ॥ 1 ॥
ಮೂಢ ಜಹೀಹಿ ಧನಾಗಮತೃಷ್ಣಾಂ
ಕುರು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಂ ಮನಸಿ ವಿತೃಷ್ಣಾಮ್ ।
ಯಲ್ಲಭಸೇ ನಿಜಕರ್ಮೋಪಾತ್ತಂ
ವಿತ್ತಂ ತೇನ ವಿನೋದಯ ಚಿತ್ತಮ್ ॥ 2 ॥
ನಾರೀಸ್ತನಭರನಾಭೀದೇಶಂ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾ ಗಾ ಮೋಹಾವೇಶಮ್ ।
ಏತನ್ಮಾಂಸವಸಾದಿವಿಕಾರಂ
ಮನಸಿ ವಿಚಿಂತಯ ವಾರಂ ವಾರಮ್ ॥ 3 ॥
ನಲಿನೀದಲಗತಜಲಮತಿತರಲಂ
ತದ್ವಜ್ಜೀವಿತಮತಿಶಯಚಪಲಮ್ ।
ವಿದ್ಧಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಭಿಮಾನಗ್ರಸ್ತಂ
ಲೋಕಂ ಶೋಕಹತಂ ಚ ಸಮಸ್ತಮ್ ॥ 4 ॥
ಯಾವದ್ವಿತ್ತೋಪಾರ್ಜನಸಕ್ತಃ
ತಾವನ್ನಿಜಪರಿವಾರೋ ರಕ್ತಃ ।
ಪಶ್ಚಾಜ್ಜೀವತಿ ಜರ್ಜರದೇಹೇ
ವಾರ್ತಾಂ ಕೋಽಪಿ ನ ಪೃಚ್ಛತಿ ಗೇಹೇ ॥ 5 ॥
ಯಾವತ್ಪವನೋ ನಿವಸತಿ ದೇಹೇ
ತಾವತ್ಪೃಚ್ಛತಿ ಕುಶಲಂ ಗೇಹೇ ।
ಗತವತಿ ವಾಯೌ ದೇಹಾಪಾಯೇ
ಭಾರ್ಯಾ ಬಿಭ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಯೇ ॥ 6 ॥
ಬಾಲಸ್ತಾವತ್ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತಃ
ತರುಣಸ್ತಾವತ್ತರುಣೀಸಕ್ತಃ ।
ವೃದ್ಧಸ್ತಾವಚ್ಚಿಂತಾಸಕ್ತಃ
ಪರಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಕೋಽಪಿ ನ ಸಕ್ತಃ ॥ 7 ॥
ಕಾ ತೇ ಕಾಂತಾ ಕಸ್ತೇ ಪುತ್ರಃ
ಸಂಸಾರೋಽಯಮತೀವ ವಿಚಿತ್ರಃ ।
ಕಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕಃ ಕುತ ಆಯಾತಃ
ತತ್ತ್ವಂ ಚಿಂತಯ ತದಿಹ ಭ್ರಾತಃ ॥ 8 ॥
ಸತ್ಸಂಗತ್ವೇ ನಿಸ್ಸಂಗತ್ವಂ
ನಿಸ್ಸಂಗತ್ವೇ ನಿರ್ಮೋಹತ್ವಮ್ ।
ನಿರ್ಮೋಹತ್ವೇ ನಿಶ್ಚಲತತ್ತ್ವಂ
ನಿಶ್ಚಲತತ್ತ್ವೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಃ ॥ 9 ॥
ವಯಸಿ ಗತೇ ಕಃ ಕಾಮವಿಕಾರಃ
ಶುಷ್ಕೇ ನೀರೇ ಕಃ ಕಾಸಾರಃ ।
ಕ್ಷೀಣೇ ವಿತ್ತೇ ಕಃ ಪರಿವಾರಃ
ಜ್ಞಾತೇ ತತ್ತ್ವೇ ಕಃ ಸಂಸಾರಃ ॥ 10 ॥
ಮಾ ಕುರು ಧನಜನಯೌವನಗರ್ವಂ
ಹರತಿ ನಿಮೇಷಾತ್ಕಾಲಃ ಸರ್ವಮ್ ।
ಮಾಯಾಮಯಮಿದಮಖಿಲಂ ಹಿತ್ವಾ
ಬ್ರಹ್ಮಪದಂ ತ್ವಂ ಪ್ರವಿಶ ವಿದಿತ್ವಾ ॥ 11 ॥
ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ
ಶಿಶಿರವಸಂತೌ ಪುನರಾಯಾತಃ ।
ಕಾಲಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಗಚ್ಛತ್ಯಾಯುಃ
ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾವಾಯುಃ ॥ 12 ॥
ಕಾ ತೇ ಕಾಂತಾ ಧನಗತಚಿಂತಾ
ವಾತುಲ ಕಿಂ ತವ ನಾಸ್ತಿ ನಿಯಂತಾ ।
ತ್ರಿಜಗತಿ ಸಜ್ಜನಸಂಗತಿರೇಕಾ
ಭವತಿ ಭವಾರ್ಣವತರಣೇ ನೌಕಾ ॥ 13 ॥
ದ್ವಾದಶಮಂಜರಿಕಾಭಿರಶೇಷಃ
ಕಥಿತೋ ವೈಯಾಕರಣಸ್ಯೈಷಃ ।
ಉಪದೇಶೋಽಭೂದ್ವಿದ್ಯಾನಿಪುಣೈಃ
ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವಚ್ಛರಣೈಃ ॥ 14 ॥
ಜಟಿಲೋ ಮುಂಡೀ ಲುಂಛಿತಕೇಶಃ
ಕಾಷಾಯಾಂಬರಬಹುಕೃತವೇಷಃ ।
ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಚ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಮೂಢಃ
ಉದರನಿಮಿತ್ತಂ ಬಹುಕೃತವೇಷಃ ॥ 15 ॥
ಅಂಗಂ ಗಲಿತಂ ಪಲಿತಂ ಮುಂಡಂ
ದಶನವಿಹೀನಂ ಜಾತಂ ತುಂಡಮ್ ।
ವೃದ್ಧೋ ಯಾತಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಂಡಂ
ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾಪಿಂಡಮ್ ॥ 16 ॥
ಅಗ್ರೇ ವಹ್ನಿಃ ಪೃಷ್ಠೇ ಭಾನುಃ
ರಾತ್ರೌ ಚುಬುಕಸಮರ್ಪಿತಜಾನುಃ ।
ಕರತಲಭಿಕ್ಷಸ್ತರುತಲವಾಸಃ
ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾಪಾಶಃ ॥ 17 ॥
ಕುರುತೇ ಗಂಗಾಸಾಗರಗಮನಂ
ವ್ರತಪರಿಪಾಲನಮಥವಾ ದಾನಮ್ ।
ಜ್ಞಾನವಿಹೀನಃ ಸರ್ವಮತೇನ
ಭಜತಿ ನ ಮುಕ್ತಿಂ ಜನ್ಮಶತೇನ ॥ 18 ॥
ಸುರಮಂದಿರತರುಮೂಲನಿವಾಸಃ
ಶಯ್ಯಾ ಭೂತಲಮಜಿನಂ ವಾಸಃ ।
ಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಭೋಗತ್ಯಾಗಃ
ಕಸ್ಯ ಸುಖಂ ನ ಕರೋತಿ ವಿರಾಗಃ ॥ 19 ॥
ಯೋಗರತೋ ವಾ ಭೋಗರತೋ ವಾ
ಸಂಗರತೋ ವಾ ಸಂಗವಿಹೀನಃ ।
ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ
ನಂದತಿ ನಂದತಿ ನಂದತ್ಯೇವ ॥ 20 ॥
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಕಿಂಚಿದಧೀತಾ
ಗಂಗಾಜಲಲವಕಣಿಕಾ ಪೀತಾ ।
ಸಕೃದಪಿ ಯೇನ ಮುರಾರಿಸಮರ್ಚಾ
ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಮೇನ ನ ಚರ್ಚಾ ॥ 21 ॥
ಪುನರಪಿ ಜನನಂ ಪುನರಪಿ ಮರಣಂ
ಪುನರಪಿ ಜನನೀಜಠರೇ ಶಯನಮ್ ।
ಇಹ ಸಂಸಾರೇ ಬಹುದುಸ್ತಾರೇ
ಕೃಪಯಾಽಪಾರೇ ಪಾಹಿ ಮುರಾರೇ ॥ 22 ॥
ರಥ್ಯಾಚರ್ಪಟವಿರಚಿತಕಂಥಃ
ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯವಿವರ್ಜಿತಪಂಥಃ ।
ಯೋಗೀ ಯೋಗನಿಯೋಜಿತಚಿತ್ತೋ
ರಮತೇ ಬಾಲೋನ್ಮತ್ತವದೇವ ॥ 23 ॥
ಕಸ್ತ್ವಂ ಕೋಽಹಂ ಕುತ ಆಯಾತಃ
ಕಾ ಮೇ ಜನನೀ ಕೋ ಮೇ ತಾತಃ ।
ಇತಿ ಪರಿಭಾವಯ ಸರ್ವಮಸಾರಂ
ವಿಶ್ವಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಪ್ನವಿಚಾರಮ್ ॥ 24 ॥
ತ್ವಯಿ ಮಯಿ ಚಾನ್ಯತ್ರೈಕೋ ವಿಷ್ಣುಃ
ವ್ಯರ್ಥಂ ಕುಪ್ಯಸಿ ಮಯ್ಯಸಹಿಷ್ಣುಃ ।
ಭವ ಸಮಚಿತ್ತಃ ಸರ್ವತ್ರ ತ್ವಂ
ವಾಂಛಸ್ಯಚಿರಾದ್ಯದಿ ವಿಷ್ಣುತ್ವಮ್ ॥ 25 ॥
ಶತ್ರೌ ಮಿತ್ರೇ ಪುತ್ರೇ ಬಂಧೌ
ಮಾ ಕುರು ಯತ್ನಂ ವಿಗ್ರಹಸಂಧೌ ।
ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪಶ್ಯಾತ್ಮಾನಂ
ಸರ್ವತ್ರೋತ್ಸೃಜ ಭೇದಾಜ್ಞಾನಮ್ ॥ 26 ॥
ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಲೋಭಂ ಮೋಹಂ
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸೋಽಹಮ್ ।
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಹೀನಾ ಮೂಢಾಃ
ತೇ ಪಚ್ಯಂತೇ ನರಕನಿಗೂಢಾಃ ॥ 27 ॥
ಗೇಯಂ ಗೀತಾನಾಮಸಹಸ್ರಂ
ಧ್ಯೇಯಂ ಶ್ರೀಪತಿರೂಪಮಜಸ್ರಮ್ ।
ನೇಯಂ ಸಜ್ಜನಸಂಗೇ ಚಿತ್ತಂ
ದೇಯಂ ದೀನಜನಾಯ ಚ ವಿತ್ತಮ್ ॥ 28 ॥
ಸುಖತಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಕಾಮಾಭೋಗಃ
ಪಶ್ಚಾದ್ಧಂತ ಶರೀರೇ ರೋಗಃ ।
ಯದ್ಯಪಿ ಲೋಕೇ ಮರಣಂ ಶರಣಂ
ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತಿ ಪಾಪಾಚರಣಮ್ ॥ 29 ॥
ಅರ್ಥಮನರ್ಥಂ ಭಾವಯ ನಿತ್ಯಂ
ನಾಸ್ತಿ ತತಃ ಸುಖಲೇಶಃ ಸತ್ಯಮ್ ।
ಪುತ್ರಾದಪಿ ಧನಭಾಜಾಂ ಭೀತಿಃ
ಸರ್ವತ್ರೈಷಾ ವಿಹಿತಾ ರೀತಿಃ ॥ 30 ॥
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಂ
ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಿವೇಕವಿಚಾರಮ್ ।
ಜಾಪ್ಯಸಮೇತಸಮಾಧಿವಿಧಾನಂ
ಕುರ್ವವಧಾನಂ ಮಹದವಧಾನಮ್ ॥ 31 ॥
ಗುರುಚರಣಾಂಬುಜನಿರ್ಭರಭಕ್ತಃ
ಸಂಸಾರಾದಚಿರಾದ್ಭವ ಮುಕ್ತಃ ।
ಸೇಂದ್ರಿಯಮಾನಸನಿಯಮಾದೇವಂ
ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ನಿಜಹೃದಯಸ್ಥಂ ದೇವಮ್ ॥ 32 ॥
ಮೂಢಃ ಕಶ್ಚನ ವೈಯಾಕರಣೋ
ಡುಕೃಙ್ಕರಣಾಧ್ಯಯನಧುರೀಣಃ ।
ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವಚ್ಛಿಷ್ಯೈಃ
ಬೋಧಿತ ಆಸೀಚ್ಛೋಧಿತಕರಣಃ ॥ 33 ॥
ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ
ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಮೂಢಮತೇ ।
ನಾಮಸ್ಮರಣಾದನ್ಯಮುಪಾಯಂ
ನಹಿ ಪಶ್ಯಾಮೋ ಭವತರಣೇ ॥ 34 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
भज गोविंदं भज गोविंदं
गोविंदं भज मूढमते ।
संप्राप्ते सन्निहिते काले
नहि नहि रक्षति डुकृङ्करणे ॥ 1 ॥
मूढ जहीहि धनागमतृष्णां
कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम् ।
यल्लभसे निजकर्मोपात्तं
वित्तं तेन विनोदय चित्तम् ॥ 2 ॥
नारीस्तनभरनाभीदेशं
दृष्ट्वा मा गा मोहावेशम् ।
एतन्मांसवसादिविकारं
मनसि विचिंतय वारं वारम् ॥ 3 ॥
नलिनीदलगतजलमतितरलं
तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् ।
विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं
लोकं शोकहतं च समस्तम् ॥ 4 ॥
यावद्वित्तोपार्जनसक्तः
तावन्निजपरिवारो रक्तः ।
पश्चाज्जीवति जर्जरदेहे
वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे ॥ 5 ॥
यावत्पवनो निवसति देहे
तावत्पृच्छति कुशलं गेहे ।
गतवति वायौ देहापाये
भार्या बिभ्यति तस्मिन् काये ॥ 6 ॥
बालस्तावत्क्रीडासक्तः
तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः ।
वृद्धस्तावच्चिंतासक्तः
परमे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः ॥ 7 ॥
का ते कांता कस्ते पुत्रः
संसारोऽयमतीव विचित्रः ।
कस्य त्वं कः कुत आयातः
तत्त्वं चिंतय तदिह भ्रातः ॥ 8 ॥
सत्संगत्वे निस्संगत्वं
निस्संगत्वे निर्मोहत्वम् ।
निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं
निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः ॥ 9 ॥
वयसि गते कः कामविकारः
शुष्के नीरे कः कासारः ।
क्षीणे वित्ते कः परिवारः
ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः ॥ 10 ॥
मा कुरु धनजनयौवनगर्वं
हरति निमेषात्कालः सर्वम् ।
मायामयमिदमखिलं हित्वा
ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा ॥ 11 ॥
दिनयामिन्यौ सायं प्रातः
शिशिरवसंतौ पुनरायातः ।
कालः क्रीडति गच्छत्यायुः
तदपि न मुंचत्याशावायुः ॥ 12 ॥
का ते कांता धनगतचिंता
वातुल किं तव नास्ति नियंता ।
त्रिजगति सज्जनसंगतिरेका
भवति भवार्णवतरणे नौका ॥ 13 ॥
द्वादशमंजरिकाभिरशेषः
कथितो वैयाकरणस्यैषः ।
उपदेशोऽभूद्विद्यानिपुणैः
श्रीमच्छंकरभगवच्छरणैः ॥ 14 ॥
जटिलो मुंडी लुंछितकेशः
काषायांबरबहुकृतवेषः ।
पश्यन्नपि च न पश्यति मूढः
उदरनिमित्तं बहुकृतवेषः ॥ 15 ॥
अंगं गलितं पलितं मुंडं
दशनविहीनं जातं तुंडम् ।
वृद्धो याति गृहीत्वा दंडं
तदपि न मुंचत्याशापिंडम् ॥ 16 ॥
अग्रे वह्निः पृष्ठे भानुः
रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः ।
करतलभिक्षस्तरुतलवासः
तदपि न मुंचत्याशापाशः ॥ 17 ॥
कुरुते गंगासागरगमनं
व्रतपरिपालनमथवा दानम् ।
ज्ञानविहीनः सर्वमतेन
भजति न मुक्तिं जन्मशतेन ॥ 18 ॥
सुरमंदिरतरुमूलनिवासः
शय्या भूतलमजिनं वासः ।
सर्वपरिग्रहभोगत्यागः
कस्य सुखं न करोति विरागः ॥ 19 ॥
योगरतो वा भोगरतो वा
संगरतो वा संगविहीनः ।
यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं
नंदति नंदति नंदत्येव ॥ 20 ॥
भगवद्गीता किंचिदधीता
गंगाजललवकणिका पीता ।
सकृदपि येन मुरारिसमर्चा
क्रियते तस्य यमेन न चर्चा ॥ 21 ॥
पुनरपि जननं पुनरपि मरणं
पुनरपि जननीजठरे शयनम् ।
इह संसारे बहुदुस्तारे
कृपयाऽपारे पाहि मुरारे ॥ 22 ॥
रथ्याचर्पटविरचितकंथः
पुण्यापुण्यविवर्जितपंथः ।
योगी योगनियोजितचित्तो
रमते बालोन्मत्तवदेव ॥ 23 ॥
कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः
का मे जननी को मे तातः ।
इति परिभावय सर्वमसारं
विश्वं त्यक्त्वा स्वप्नविचारम् ॥ 24 ॥
त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णुः
व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः ।
भव समचित्तः सर्वत्र त्वं
वांछस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम् ॥ 25 ॥
शत्रौ मित्रे पुत्रे बंधौ
मा कुरु यत्नं विग्रहसंधौ ।
सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं
सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम् ॥ 26 ॥
कामं क्रोधं लोभं मोहं
त्यक्त्वाऽऽत्मानं पश्यति सोऽहम् ।
आत्मज्ञानविहीना मूढाः
ते पच्यंते नरकनिगूढाः ॥ 27 ॥
गेयं गीतानामसहस्रं
ध्येयं श्रीपतिरूपमजस्रम् ।
नेयं सज्जनसंगे चित्तं
देयं दीनजनाय च वित्तम् ॥ 28 ॥
सुखतः क्रियते कामाभोगः
पश्चाद्धंत शरीरे रोगः ।
यद्यपि लोके मरणं शरणं
तदपि न मुंचति पापाचरणम् ॥ 29 ॥
अर्थमनर्थं भावय नित्यं
नास्ति ततः सुखलेशः सत्यम् ।
पुत्रादपि धनभाजां भीतिः
सर्वत्रैषा विहिता रीतिः ॥ 30 ॥
प्राणायामं प्रत्याहारं
नित्यानित्यविवेकविचारम् ।
जाप्यसमेतसमाधिविधानं
कुर्ववधानं महदवधानम् ॥ 31 ॥
गुरुचरणांबुजनिर्भरभक्तः
संसारादचिराद्भव मुक्तः ।
सेंद्रियमानसनियमादेवं
द्रक्ष्यसि निजहृदयस्थं देवम् ॥ 32 ॥
मूढः कश्चन वैयाकरणो
डुकृङ्करणाध्ययनधुरीणः ।
श्रीमच्छंकरभगवच्छिष्यैः
बोधित आसीच्छोधितकरणः ॥ 33 ॥
भज गोविंदं भज गोविंदं
गोविंदं भज मूढमते ।
नामस्मरणादन्यमुपायं
नहि पश्यामो भवतरणे ॥ 34 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
bhaja goviṃdaṃ bhaja goviṃdaṃ
goviṃdaṃ bhaja mūḍhamate |
saṃprāpte sannihite kāle
nahi nahi rakṣati ḍukṛṅkaraṇe || 1 ||
mūḍha jahīhi dhanāgamatṛṣṇāṃ
kuru sadbuddhiṃ manasi vitṛṣṇām |
yallabhase nijakarmopāttaṃ
vittaṃ tena vinodaya cittam || 2 ||
nārīstanabharanābhīdeśaṃ
dṛṣṭvā mā gā mohāveśam |
etanmāṃsavasādivikāraṃ
manasi viciṃtaya vāraṃ vāram || 3 ||
nalinīdalagatajalamatitaralaṃ
tadvajjīvitamatiśayacapalam |
viddhi vyādhyabhimānagrastaṃ
lokaṃ śokahataṃ ca samastam || 4 ||
yāvadvittopārjanasaktaḥ
tāvannijaparivāro raktaḥ |
paścājjīvati jarjaradehe
vārtāṃ ko’pi na pṛcchati gehe || 5 ||
yāvatpavano nivasati dehe
tāvatpṛcchati kuśalaṃ gehe |
gatavati vāyau dehāpāye
bhāryā bibhyati tasmin kāye || 6 ||
bālastāvatkrīḍāsaktaḥ
taruṇastāvattaruṇīsaktaḥ |
vṛddhastāvacciṃtāsaktaḥ
parame brahmaṇi ko’pi na saktaḥ || 7 ||
kā te kāṃtā kaste putraḥ
saṃsāro’yamatīva vicitraḥ |
kasya tvaṃ kaḥ kuta āyātaḥ
tattvaṃ ciṃtaya tadiha bhrātaḥ || 8 ||
satsaṃgatve nissaṃgatvaṃ
nissaṃgatve nirmohatvam |
nirmohatve niścalatattvaṃ
niścalatattve jīvanmuktiḥ || 9 ||
vayasi gate kaḥ kāmavikāraḥ
śuṣke nīre kaḥ kāsāraḥ |
kṣīṇe vitte kaḥ parivāraḥ
jñāte tattve kaḥ saṃsāraḥ || 10 ||
mā kuru dhanajanayauvanagarvaṃ
harati nimeṣātkālaḥ sarvam |
māyāmayamidamakhilaṃ hitvā
brahmapadaṃ tvaṃ praviśa viditvā || 11 ||
dinayāminyau sāyaṃ prātaḥ
śiśiravasaṃtau punarāyātaḥ |
kālaḥ krīḍati gacchatyāyuḥ
tadapi na muṃcatyāśāvāyuḥ || 12 ||
kā te kāṃtā dhanagataciṃtā
vātula kiṃ tava nāsti niyaṃtā |
trijagati sajjanasaṃgatirekā
bhavati bhavārṇavataraṇe naukā || 13 ||
dvādaśamaṃjarikābhiraśeṣaḥ
kathito vaiyākaraṇasyaiṣaḥ |
upadeśo’bhūdvidyānipuṇaiḥ
śrīmacchaṃkarabhagavaccharaṇaiḥ || 14 ||
jaṭilo muṃḍī luṃchitakeśaḥ
kāṣāyāṃbarabahukṛtaveṣaḥ |
paśyannapi ca na paśyati mūḍhaḥ
udaranimittaṃ bahukṛtaveṣaḥ || 15 ||
aṃgaṃ galitaṃ palitaṃ muṃḍaṃ
daśanavihīnaṃ jātaṃ tuṃḍam |
vṛddho yāti gṛhītvā daṃḍaṃ
tadapi na muṃcatyāśāpiṃḍam || 16 ||
agre vahniḥ pṛṣṭhe bhānuḥ
rātrau cubukasamarpitajānuḥ |
karatalabhikṣastarutalavāsaḥ
tadapi na muṃcatyāśāpāśaḥ || 17 ||
kurute gaṃgāsāgaragamanaṃ
vrataparipālanamathavā dānam |
jñānavihīnaḥ sarvamatena
bhajati na muktiṃ janmaśatena || 18 ||
suramaṃdiratarumūlanivāsaḥ
śayyā bhūtalamajinaṃ vāsaḥ |
sarvaparigrahabhogatyāgaḥ
kasya sukhaṃ na karoti virāgaḥ || 19 ||
yogarato vā bhogarato vā
saṃgarato vā saṃgavihīnaḥ |
yasya brahmaṇi ramate cittaṃ
naṃdati naṃdati naṃdatyeva || 20 ||
bhagavadgītā kiṃcidadhītā
gaṃgājalalavakaṇikā pītā |
sakṛdapi yena murārisamarcā
kriyate tasya yamena na carcā || 21 ||
punarapi jananaṃ punarapi maraṇaṃ
punarapi jananījaṭhare śayanam |
iha saṃsāre bahudustāre
kṛpayā’pāre pāhi murāre || 22 ||
rathyācarpaṭaviracitakaṃthaḥ
puṇyāpuṇyavivarjitapaṃthaḥ |
yogī yoganiyojitacitto
ramate bālonmattavadeva || 23 ||
kastvaṃ ko’haṃ kuta āyātaḥ
kā me jananī ko me tātaḥ |
iti paribhāvaya sarvamasāraṃ
viśvaṃ tyaktvā svapnavicāram || 24 ||
tvayi mayi cānyatraiko viṣṇuḥ
vyarthaṃ kupyasi mayyasahiṣṇuḥ |
bhava samacittaḥ sarvatra tvaṃ
vāṃchasyacirādyadi viṣṇutvam || 25 ||
śatrau mitre putre baṃdhau
mā kuru yatnaṃ vigrahasaṃdhau |
sarvasminnapi paśyātmānaṃ
sarvatrotsṛja bhedājñānam || 26 ||
kāmaṃ krodhaṃ lobhaṃ mohaṃ
tyaktvā”tmānaṃ paśyati so’ham |
ātmajñānavihīnā mūḍhāḥ
te pacyaṃte narakanigūḍhāḥ || 27 ||
geyaṃ gītānāmasahasraṃ
dhyeyaṃ śrīpatirūpamajasram |
neyaṃ sajjanasaṃge cittaṃ
deyaṃ dīnajanāya ca vittam || 28 ||
sukhataḥ kriyate kāmābhogaḥ
paścāddhaṃta śarīre rogaḥ |
yadyapi loke maraṇaṃ śaraṇaṃ
tadapi na muṃcati pāpācaraṇam || 29 ||
arthamanarthaṃ bhāvaya nityaṃ
nāsti tataḥ sukhaleśaḥ satyam |
putrādapi dhanabhājāṃ bhītiḥ
sarvatraiṣā vihitā rītiḥ || 30 ||
prāṇāyāmaṃ pratyāhāraṃ
nityānityavivekavicāram |
jāpyasametasamādhividhānaṃ
kurvavadhānaṃ mahadavadhānam || 31 ||
gurucaraṇāṃbujanirbharabhaktaḥ
saṃsārādacirādbhava muktaḥ |
seṃdriyamānasaniyamādevaṃ
drakṣyasi nijahṛdayasthaṃ devam || 32 ||
mūḍhaḥ kaścana vaiyākaraṇo
ḍukṛṅkaraṇādhyayanadhurīṇaḥ |
śrīmacchaṃkarabhagavacchiṣyaiḥ
bodhita āsīcchodhitakaraṇaḥ || 33 ||
bhaja goviṃdaṃ bhaja goviṃdaṃ
goviṃdaṃ bhaja mūḍhamate |
nāmasmaraṇādanyamupāyaṃ
nahi paśyāmo bhavataraṇe || 34 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಓ ಮೂಢಮತಿಯೇ, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಕೊನೆಯ ಕಾಲ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ “ಡುಕೃಞ್ ಕರಣೇ” ಎಂಬ ವ್ಯಾಕರಣ ಸೂತ್ರ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ.
Worship Govinda, worship Govinda, worship Govinda, you fool. When the appointed hour draws near, the grammar rule “ḍukṛñ karaṇe” will not save you, no, not at all. - 2 ಓ ಮೂಢನೇ, ಹಣ ಗಳಿಸುವ ದಾಹವನ್ನು ಬಿಡು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಲ್ಲದ ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸು. ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಏನು ಹಣ ಸಿಗುತ್ತದೋ, ಅದರಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿಕೋ.
Fool, give up the thirst for gaining wealth. Cultivate right thinking in a mind free of craving. Whatever wealth you earn by your own work, be content with that. - 3 ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ತನಗಳನ್ನೂ ನಾಭಿಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಕಂಡು ಮೋಹದ ಆವೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಡ. ಇವು ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿಕಾರವೇ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸು.
Seeing a woman’s full breasts and navel, do not fall into the grip of infatuation. Reflect again and again in your mind that these are only a modification of flesh, fat and the like. - 4 ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನ ಹನಿ ತುಂಬ ಅಸ್ಥಿರ, ಬದುಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲ. ಇಡೀ ಲೋಕವೇ ರೋಗ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದೆ, ಶೋಕದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
A drop of water on a lotus leaf trembles and slips, and life is just as fickle. Know that the whole world is gripped by disease and pride and struck down by grief. - 5 ನೀನು ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುವಷ್ಟು ಕಾಲ ನಿನ್ನ ಪರಿವಾರ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮುದಿದೇಹದೊಡನೆ ಬದುಕುವಾಗ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿನ್ನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
As long as you are earning, your family is fond of you. Later, when you live on in a worn-out body, no one at home so much as asks how you are. - 6 ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಮನೆಯವರು ಕುಶಲ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉಸಿರು ಹೋಗಿ ದೇಹ ಬಿದ್ದಾಗ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಆ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಹೆದರುತ್ತಾಳೆ.
As long as breath dwells in the body, those at home ask after your welfare. When the breath has gone and the body has fallen, even your wife is afraid of that corpse. - 7 ಬಾಲಕನು ಆಟದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನ, ಯುವಕನು ತರುಣಿಯರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನ, ಮುದುಕನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನ. ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಯಾರೂ ಮಗ್ನರಲ್ಲ.
The boy is lost in play, the young man in young women, the old man in worry. No one is lost in the supreme Brahman. - 8 ಯಾರು ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿ? ಯಾರು ನಿನ್ನ ಮಗ? ಈ ಸಂಸಾರ ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾದದ್ದು. ನೀನು ಯಾರವನು? ನೀನು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ಅಣ್ಣಾ, ಇಲ್ಲೇ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸು.
Who is your wife? Who is your son? This worldly life is very strange. Whose are you? Who are you? Where have you come from? Brother, think here and now on that truth. - 9 ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ನಿಸ್ಸಂಗ, ನಿಸ್ಸಂಗದಿಂದ ನಿರ್ಮೋಹ, ನಿರ್ಮೋಹದಿಂದ ಅಚಲವಾದ ತತ್ತ್ವ, ಅಚಲ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ.
Good company brings detachment, detachment brings freedom from delusion, freedom from delusion brings the unwavering truth, and the unwavering truth brings liberation while living. - 10 ವಯಸ್ಸು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಕಾಮದ ವಿಕಾರವೆಲ್ಲಿ? ನೀರು ಬತ್ತಿದ ಮೇಲೆ ಕೆರೆಯೆಲ್ಲಿ? ಹಣ ಕರಗಿದ ಮೇಲೆ ಪರಿವಾರವೆಲ್ಲಿ? ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಸಂಸಾರವೆಲ್ಲಿ?
When youth is gone, where is lust? When the water has dried, where is the lake? When wealth has dwindled, where are the followers? When the truth is known, where is worldly bondage? - 11 ಹಣ, ಜನಬಲ, ಯೌವನದ ಗರ್ವ ಮಾಡಬೇಡ. ಕಾಲವು ಕಣ್ಣುಮಿಟುಕಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಮಾಯಾಮಯವಾದ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸು.
Take no pride in wealth, in followers or in youth. Time takes all of it away in the blink of an eye. Leave behind all this, which is made of maya, know the state of Brahman and enter it. - 12 ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ, ಸಂಜೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಚಳಿಗಾಲ ವಸಂತ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕಾಲ ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ, ಆಯುಷ್ಯ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಆಸೆಯ ಗಾಳಿ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
Day and night, dusk and dawn, winter and spring come round again and again. Time plays, life ebbs away, and still the wind of desire does not let go. - 13 ಹೆಂಡತಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ಏಕೆ ಈ ಚಿಂತೆ, ಓ ಹುಚ್ಚನೇ? ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲವೇ? ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗವೊಂದೇ ದೋಣಿ.
Why this worry over wife and wealth, you madman? Is there no one who governs you? In all three worlds the company of good people is the one boat for crossing the ocean of worldly life. - 14 ಈ ಸಮಗ್ರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಂತಹ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ವೈಯಾಕರಣನಿಗೆ ವಿದ್ಯಾನಿಪುಣರಾದ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರು ನೀಡಿದರು.
This whole teaching, in twelve verses like clusters of blossom, was given to the grammarian by the learned and revered Sri Shankara Bhagavatpada. - 15 ಜಟೆ ಬಿಟ್ಟವನು, ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿದವನು, ಕೂದಲು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡವನು, ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟವನು, ಹೀಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ವೇಷಗಳು. ಮೂಢನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವೇಷಗಳೆಲ್ಲ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ.
One wears matted locks, one shaves his head, one has his hair plucked out, one dresses in ochre: many guises. The fool looks and yet does not see. All these guises are for the sake of the belly. - 16 ಅಂಗಗಳು ಸೋತಿವೆ, ತಲೆ ನರೆತಿದೆ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮುದುಕನು ಕೋಲು ಹಿಡಿದು ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಆಸೆಯ ಮುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
The limbs have withered, the head has turned grey, the mouth is toothless. The old man walks leaning on a stick, and still he will not let go of his bundle of desires. - 17 ಮುಂದೆ ಬೆಂಕಿ, ಬೆನ್ನಿಗೆ ಸೂರ್ಯ, ರಾತ್ರಿ ಮಂಡಿಯನ್ನು ಗಲ್ಲಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ ಮುದುರಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಂಗೈಯೇ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆ, ಮರದ ಬುಡವೇ ವಾಸ. ಆದರೂ ಆಸೆಯ ಪಾಶ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
A fire in front, the sun on his back, at night his knees drawn up to his chin, alms taken in his palm, a tree for his dwelling: still the noose of desire does not let him go. - 18 ಗಂಗೆ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಗಂಗಾಸಾಗರಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಹೋಗಬಹುದು, ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ದಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ನೂರು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲೂ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಎಲ್ಲ ಮತಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
One may go on pilgrimage to Gangasagar, where the Ganga meets the sea, keep vows or give gifts. Yet without knowledge one does not reach liberation even in a hundred births: on this all schools agree. - 19 ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೋ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲೋ ವಾಸ, ನೆಲವೇ ಹಾಸಿಗೆ, ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮವೇ ಉಡುಗೆ, ಎಲ್ಲ ಸೊತ್ತು ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳ ತ್ಯಾಗ. ಇಂತಹ ವೈರಾಗ್ಯ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಸುಖ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ?
Living in a temple or at the foot of a tree, the bare ground for a bed, a deerskin for clothing, all possessions and pleasures given up: to whom does such dispassion not bring happiness? - 20 ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿ, ಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿ, ಜನರ ನಡುವೆ ಇರಲಿ, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿರಲಿ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅವನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Whether given to yoga or to enjoyment, whether among people or alone, one whose mind delights in Brahman rejoices, rejoices, truly rejoices. - 21 ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಓದಿದವನು, ಗಂಗಾಜಲದ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನಾದರೂ ಕುಡಿದವನು, ಮುರನೆಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ಕೊಂದ ಮುರಾರಿಯನ್ನು (ಕೃಷ್ಣನನ್ನು) ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಪೂಜಿಸಿದವನು, ಅವನೊಡನೆ ಯಮನಿಗೆ ವಾದವೇ ಇಲ್ಲ.
One who has studied even a little of the Bhagavad Gita, drunk even a drop of Ganga water, worshipped Murari, Krishna the slayer of the demon Mura, even once: with him Yama has no quarrel. - 22 ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಸಾವು, ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವುದು. ದಾಟಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದ, ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ, ಓ ಮುರಾರಿಯೇ, ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು.
Birth again, death again, and again lying in a mother’s womb. In this worldly round, so hard to cross and without end, O Murari, protect me in your mercy. - 23 ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಚಿಂದಿಗಳಿಂದ ಹೊಲಿದ ಕಂಬಳಿ, ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ದಾರಿ. ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಗಿ ಮಗುವಿನಂತೆ, ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಆನಂದದಿಂದ ಇರುತ್ತಾನೆ.
A quilt stitched from rags picked up in the street, a path beyond merit and sin: the yogi, his mind set in yoga, lives happily like a child or a madman. - 24 ನೀನು ಯಾರು? ನಾನು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ನನ್ನ ತಾಯಿ ಯಾರು? ನನ್ನ ತಂದೆ ಯಾರು? ಹೀಗೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾರವಿಲ್ಲದ್ದೆಂದು ತಿಳಿದು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಕನಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಯೆಂದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.
Who are you? Who am I? Where have I come from? Who is my mother, who my father? Reflect in this way. Seeing all of it as without substance, let the world go as the fancy of a dream. - 25 ನಿನ್ನಲ್ಲೂ ನನ್ನಲ್ಲೂ ಬೇರೆಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಇರುವವನು ಒಬ್ಬನೇ ವಿಷ್ಣು. ಸಹನೆಯಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕೋಪಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಬೇಗ ವಿಷ್ಣುಪದವನ್ನು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಚಿತ್ತನಾಗು.
In you, in me and everywhere else there is one Vishnu. Impatient, you are angry with me for nothing. If you wish soon to reach the state of Vishnu, be even-minded everywhere. - 26 ಶತ್ರು, ಮಿತ್ರ, ಮಗ, ಬಂಧು ಇವರೊಡನೆ ಜಗಳಕ್ಕಾಗಲಿ ಸಂಧಾನಕ್ಕಾಗಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡ. ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆತ್ಮನನ್ನೇ ನೋಡು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯೆಂಬ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಡು.
With enemy or friend, son or kinsman, do not strive for quarrel or for alliance. See the Self in everyone. Everywhere give up the ignorance that sees difference. - 27 ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನು “ಸೋಽಹಮ್” (ಅವನೇ ನಾನು) ಎಂದು ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಮೂಢರು ನರಕದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿ ಬೇಯುತ್ತಾರೆ.
Giving up lust, anger, greed and delusion, one sees the Self as “So’ham”, “I am He”. Fools without knowledge of the Self are buried in hell and burn there. - 28 ಗೀತೆಯನ್ನೂ ಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನೂ ಹಾಡಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬೇಕು. ಬಡವರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.
The Gita and the Thousand Names are to be sung. The form of Lakshmi’s Lord is to be meditated on always. The mind is to be led into the company of good people. Wealth is to be given to the needy. - 29 ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಮಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ, ಅಯ್ಯೋ, ದೇಹಕ್ಕೆ ರೋಗ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಸಾವೇ ಗತಿ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಪಾಪದ ನಡತೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
For pleasure one indulges the senses, and afterwards, alas, disease in the body. Though in this world death is the only end, still one does not give up sinful ways. - 30 ಹಣವನ್ನು ಸದಾ ಅನರ್ಥವೆಂದೇ ತಿಳಿ. ಅದರಿಂದ ಸುಖದ ಲವಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದು ಸತ್ಯ. ಹಣವಂತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಗನಿಂದಲೂ ಭಯ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೇ ರೀತಿ.
Always regard wealth as a source of harm. Truly, there is not a trace of happiness in it. The rich fear even their own sons. This is the way of things everywhere. - 31 ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ನಿತ್ಯ ಅನಿತ್ಯಗಳ ವಿವೇಕದ ವಿಚಾರ, ಜಪದೊಡನೆ ಸಮಾಧಿಯ ಅಭ್ಯಾಸ, ಇವನ್ನು ಎಚ್ಚರದಿಂದ, ಬಹಳ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಮಾಡು.
Control of the breath, withdrawal of the senses, discernment between the lasting and the passing, and absorption joined with repetition of the Name: practise these with care, with great care. - 32 ಗುರುವಿನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬು ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಬೇಗ ಮುಕ್ತನಾಗು. ಹೀಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಇರುವ ದೇವನನ್ನು ಕಾಣುವೆ.
Wholly devoted to the lotus feet of the guru, be free of worldly bondage soon. By thus restraining the senses and the mind, you will see the God who dwells in your own heart. - 33 ಡುಕೃಞ್ ಕರಣೇ ಮುಂತಾದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಉರುಹೊಡೆಯುವುದರಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮೂಢ ವೈಯಾಕರಣನು ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಶಿಷ್ಯರ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನಾದನು.
A certain foolish grammarian, wholly taken up with learning rules like “ḍukṛñ karaṇe” by rote, was taught by the disciples of Sri Shankara Bhagavatpada, and his mind was made pure. - 34 ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಓ ಮೂಢಮತಿಯೇ, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಬೇರೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣೆವು.
Worship Govinda, worship Govinda, worship Govinda, you fool. Apart from remembering the Name, we see no other means of crossing the ocean of worldly life.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಹನ್ನೆರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು (“ದ್ವಾದಶಮಂಜರಿಕಾ”) ಶಂಕರರು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದವು. ನಂತರದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು (“ಚತುರ್ದಶಮಂಜರಿಕಾ”) ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಉಳಿದವು ಸಮಾರೋಪದ ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಈ ವಿಭಾಗ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಿಲ್ಲ.
By tradition the first twelve verses, the “dvadasha manjarika”, were sung by Shankara himself. The following fourteen, the “chaturdasha manjarika”, are said to have been added one each by his disciples. The rest are closing verses. This division is a matter of tradition rather than historical record.
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಪಾಠ vignanam.org ನ ಮೂವತ್ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂಜರಿಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮೂವತ್ಮೂರನೆಯದು ವೈಯಾಕರಣನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ.
The number and order of the verses vary from one printing to another. Our text follows the 34-verse arrangement of vignanam.org. In it the fourteenth verse sums up the teaching of the twelve clusters, and the thirty-third closes the story of the grammarian.
ಹಾಡುವಾಗ “ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ, ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಮೂಢಮತೇ” ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ನಂತರ ಹಾಡುವುದು ರೂಢಿ. ಆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
In singing, the refrain “Bhaja Govindam bhaja Govindam, Govindam bhaja mudhamate” is customarily repeated after every verse. We have printed it only in the first and last verses, however.
ಈ ಹಾಡು ಸನ್ಯಾಸದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಆ ಕಾಲದ ವೈರಾಗ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಸ್ತ್ರೀದೇಹದ ವರ್ಣನೆ, ಆರನೆಯದರ ಹೆಂಡತಿ ಶವಕ್ಕೆ ಹೆದರುವ ಚಿತ್ರ, ಹಣ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಬಗೆಗಿನ ಕಟು ಮಾತುಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಂದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿಯೇ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The song addresses a man on the path of renunciation, in the ascetic idiom of its time. The description of a woman’s body in the third verse, the wife who fears the corpse in the sixth, and the harsh words about wealth and family come from this outlook. We have translated them plainly.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಐದನೆಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕಟುವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುವವರು ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬದುಕಿನ ಒತ್ತಡ.
The fifth and sixth verses sound harsh. Yet we have seen how, as the days pass, fewer visitors come to an elderly person on a long stay in a hospital ward. More often than not, the reason is simply the pressure of life.
ಹಾಗಾಗಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಮಾತು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ: ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಂಗ. ಹಣ ಮತ್ತು ಹುದ್ದೆ ಕರಗಿದ ಮೇಲೂ ಉಳಿಯುವ ಸ್ನೇಹ, ಅದನ್ನು ನಾವು ಕೂಡ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೊಡಬಹುದು.
That is why the word of the ninth and thirteenth verses matters: the company of good people. A friendship that stays after money and position have faded is something we too can offer another.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ