ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ದಣಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗಲಿ, ನನಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾಕು ಎಂದು ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಅದು ನಿಜವಾದ ಆಶಯವಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ಕಹಿ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಗುಣ, ಶೀಲ, ಕುಲ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಶಪಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಖರ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಜಾತಿರ್ಯಾತು ರಸಾತಲಂ ಗುಣಗಣಸ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯಧೋ ಗಚ್ಛತು ಶೀಲಂ ಶೈಲತಟಾತ್ಪತತ್ವಭಿಜನಃ ಸಂದಹ್ಯತಾಂ ವಹ್ನಿನಾ
ಶೌರ್ಯೇ ವೈರಿಣಿ ವಜ್ರಮಾಶು ನಿಪತತ್ವರ್ಥೋಽಸ್ತು ನಃ ಕೇವಲಂ ಯೇನೈಕೇನ ವಿನಾ ಗುಣಾಸ್ತೃಣಲವಪ್ರಾಯಾಃ ಸಮಸ್ತಾ ಇಮೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
जातिर्यातु रसातलं गुणगणस्तस्याप्यधो गच्छतु शीलं शैलतटात्पतत्वभिजनः संदह्यतां वह्निना
शौर्ये वैरिणि वज्रमाशु निपतत्वर्थोऽस्तु नः केवलं येनैकेन विना गुणास्तृणलवप्रायाः समस्ता इमे
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
jātiryātu rasātalaṃ guṇagaṇastasyāpyadho gacchatu śīlaṃ śailataṭātpatatvabhijanaḥ saṃdahyatāṃ vahninā
śaurye vairiṇi vajramāśu nipatatvartho’stu naḥ kevalaṃ yenaikena vinā guṇāstṛṇalavaprāyāḥ samastā ime
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಜಾತಿರ್ಯಾತು (जातिर्यातु, jātiryātu) = ಜಾತಿ ಹೋಗಲಿ (ಜಾತಿಃ + ಯಾತು) (let birth-rank go (jatih + yatu))
- ರಸಾತಲಂ (रसातलं, rasātalaṃ) = ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ (to the netherworld)
- ಗುಣಗಣಸ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯಧೋ (गुणगणस्तस्याप्यधो, guṇagaṇastasyāpyadho) = ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹ ಅದರ ಕೆಳಗೂ (ಗುಣಗಣಃ + ತಸ್ಯ + ಅಪಿ + ಅಧಃ) (the host of virtues, even below that (gunaganah + tasya + api + adhah))
- ಗಚ್ಛತು (गच्छतु, gacchatu) = ಹೋಗಲಿ (let it go)
- ಶೀಲಂ (शीलं, śīlaṃ) = ನಡತೆ (character)
- ಶೈಲತಟಾತ್ಪತತ್ವಭಿಜನಃ (शैलतटात्पतत्वभिजनः, śailataṭātpatatvabhijanaḥ) = ಬೆಟ್ಟದ ತಟದಿಂದ ಬೀಳಲಿ, ಕುಲ (ಶೈಲತಟಾತ್ + ಪತತು + ಅಭಿಜನಃ) (let it fall from a mountain edge, and lineage (shailatatat + patatu + abhijanah))
- ಸಂದಹ್ಯತಾಂ (संदह्यतां, saṃdahyatāṃ) = ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಲಿ (let it be burnt up)
- ವಹ್ನಿನಾ (वह्निना, vahninā) = ಬೆಂಕಿಯಿಂದ (by fire)
- ಶೌರ್ಯೇ (शौर्ये, śaurye) = ಶೌರ್ಯದ ಮೇಲೆ (upon valour)
- ವೈರಿಣಿ (वैरिणि, vairiṇi) = ವೈರಿಯಾದ ಅದರ ಮೇಲೆ (upon that foe)
- ವಜ್ರಮಾಶು (वज्रमाशु, vajramāśu) = ವಜ್ರಾಯುಧ ಬೇಗನೆ (ವಜ್ರಂ + ಆಶು) (the thunderbolt swiftly (vajram + ashu))
- ನಿಪತತ್ವರ್ಥೋಽಸ್ತು (निपतत्वर्थोऽस्तु, nipatatvartho’stu) = ಬೀಳಲಿ, ಹಣ ಇರಲಿ (ನಿಪತತು + ಅರ್ಥಃ + ಅಸ್ತು) (let it fall, let there be wealth (nipatatu + arthah + astu))
- ನಃ (नः, naḥ) = ನಮಗೆ (for us)
- ಕೇವಲಂ (केवलं, kevalaṃ) = ಒಂದೇ (alone)
- ಯೇನೈಕೇನ (येनैकेन, yenaikena) = ಯಾವ ಒಂದರಿಂದ (ಯೇನ + ಏಕೇನ) (by which one thing (yena + ekena))
- ವಿನಾ (विना, vinā) = ಇಲ್ಲದೆ (without)
- ಗುಣಾಸ್ತೃಣಲವಪ್ರಾಯಾಃ (गुणास्तृणलवप्रायाः, guṇāstṛṇalavaprāyāḥ) = ಗುಣಗಳು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯ ತುಂಡಿನಂತೆ (ಗುಣಾಃ + ತೃಣಲವಪ್ರಾಯಾಃ) (virtues like a bit of straw (gunah + trinalavaprayah))
- ಸಮಸ್ತಾ (समस्ता, samastā) = ಎಲ್ಲವೂ (all)
- ಇಮೇ (इमे, ime) = ಇವು (these)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಜಾತಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ. ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಲಿ. ನಡತೆ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಬೀಳಲಿ. ಕುಲ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಲಿ. ಶೌರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬೇಗನೆ ಸಿಡಿಲು ಬೀಳಲಿ. ನಮಗೆ ಹಣ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿ, ಅದಿಲ್ಲದೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯ ತುಂಡಿನಂತೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Let birth-rank go to the netherworld. Let the host of virtues go lower still. Let character fall from a mountain edge. Let lineage be burnt in fire. Let the thunderbolt fall quickly on valour, that foe. Let us have wealth alone, without which all these virtues are like a bit of straw.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಶಾಪದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಐದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ಪಾತಾಳ, ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ, ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಪತನ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಡಿಲು. ಪ್ರತಿ ಶಾಪವೂ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟುವಾಗಿದೆ.
This is exaggeration in the manner of a curse. Five good things are destroyed in five ways: the netherworld, lower still, a fall from a mountain, fire and thunderbolt. Each curse is harsher than the last.
ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ನಿಜವಾಗಿ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಶೀಲ ನಾಶವಾಗಬೇಕೆಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಹಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ಲೋಕ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲಿ ಬರುವುದೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಉದ್ದದ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ, ಮುದ್ರಣದ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಮಸುಕಾಗಿವೆ.
The poet does not truly wish caste and character destroyed. He shows the bitterness that none of these survive without money. The verse is widely known as being from the Nitishataka of Bhartrihari, though this book names no author. It is a long-metre verse, and some small dots in the print are faint.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 64. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 64. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಣದ ಅಭಾವದಿಂದ ಬೇಸತ್ತವರು ಹೀಗೆ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಆ ಕಹಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕರುಣೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.
Those worn down by want of money at some time may feel like this. Listening to that bitterness is the first step of compassion.
ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಇದನ್ನು ಸಲಹೆಯಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ಹತಾಶೆಯ ಕೂಗು. ಗುಣಗಳೇ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಆದ ಮೇಲೆ ಹಣಕ್ಕೂ ಬೆಲೆ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವೇಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
But the verse is not offering this as advice. It is a cry of despair. Good sense says that once the virtues themselves are straw, money too loses its worth.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ